Ελένη Μποζά: “Αυτές είναι οι σημαντικές στιγμές για να κάνεις θέατρο”

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως

Η Ελένη Μποζά πέρασε δύο μήνες στην Κύπρο σκηνοθετώντας την πρώτη παραγωγή του Θεάτρου Διόνυσος για τη νέα θεατρική περίοδο, με το έργο Shooting Star. Λίγο πριν επιστρέφει στην Αθήνα, μιλά για το κείμενο του Αμερικανού Στίβεν Ντιτζ, για το θέατρο που “είναι πολιτική πράξη” και για το ελληνικό χάος, που -το σκέφτηκε αλλά- δεν θέλει να εγκαταλείψει

“Ήθελα να φύγω για λίγο όταν τέλειωσα διάφορες δουλειές στην Αθήνα. Μου τηλεφώνησε ο Χρήστος Γιάγκου, ο οποίος παρακολουθούσε τη δουλειά μου στην Αθήνα και είχε στα χέρια του ένα έργο εξαιρετικό -το Shooting Star- και μου ζήτησε να κατέβω για να το σκηνοθετήσω. Έτσι βρέθηκα εδώ”. Η βραβευμένη σκηνοθέτιδα Ελένη Μποζά, “παιδί” της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου, με πρώτο πτυχίο Νομικής και έπειτα θεατρικών σπουδών, κλήθηκε να σκηνοθετήσει για το Θέατρο Διόνυσος τη γλυκόπικρη κωμωδία Shooting Star, για δύο ανθρώπους -εραστές στα φοιτητικά τους χρόνια- που έχουν μια απροσδόκητη συνάντηση χρόνια μετά, σε ένα μικρό αμερικανικό αεροδρόμιο, αποκλεισμένο από το χιόνι. Εκείνη, πιστή στη χίπικη αντικουλτούρα που πάντοτε πρέσβευε, εκείνος ακόλουθος της διάσημης ρήσης του Τσόρτσιλ: “αν δεν είσαι κομμουνιστής στα νιάτα σου δεν έχεις καρδιά, αν είσαι κομμουνιστής μετά τα 40, δεν έχεις μυαλό”.

Πώς ήταν η εμπειρία της Κύπρου;

Όπως σε κάθε συνεργασία, όταν υπάρχουν συνεργάτες που εμπιστεύεσαι και αισθάνεσαι ασφαλής κι όταν όλα κυλάνε σε σχέση με τις μικρές αγωνίες για το πώς θα γίνει η παράσταση, αυτό είναι που ονομάζω μια ευτυχισμένη εμπειρία και συνεργασία.

Και τώρα θα πάτε πίσω στο… χάος, όπως το αποκάλεσαν οι Γάλλοι.

Ήταν εξαιρετικός ο τίτλος της Liberation. Εγώ ήρθα εδώ στις αρχές Σεπτεμβρίου, όταν μόλις είχε αρχίσει ο θόρυβος πως δεν θα πάρουμε την έκτη δόση. Και έζησα από απόσταση όλα τα πρόσφατα γεγονότα και τώρα έχω την αίσθηση ότι θέλω πολύ να γυρίσω. Βέβαια, δεν θα ήθελα να κρίνεται η επιβίωσή μου μόνο απ’ την Ελλάδα, αλλά οι σημαντικές στιγμές του να κάνεις ή να προσπαθήσεις να κάνεις πράγματα στην τέχνη είναι αυτές. Κινητοποιούνται οι άνθρωποι γιατί πάνε ξανά στα βασικά και στα ουσιαστικά, τα προβλήματα θα τους πυροδοτήσουν.

Μπορεί η τέχνη όντως να κάνει αυτό το πράγμα;

Το θέατρο εν τη γενέσει του πάει χεράκι με τη δημοκρατία. Το είπε ο Καστοριάδης πολύ ωραία: “το θέατρο είναι πολιτική πράξη. Είναι τρόπος για να αναπτυχθεί σωστά η πολιτική σκέψη που χαράσσει τη δημοκρατία”. Οποιαδήποτε παράσταση, ακόμη και μια κωμωδία, αν είναι επί της ουσίας, είναι δεδομένο ότι έτσι λειτουργεί. Γιατί βάζει το θεατή μέσα από τη λειτουργία της συγκίνησης να μετακινηθεί, να ταυτιστεί και να σκεφτεί, έστω και για λίγο, τη ζωή του, τον εαυτό του. Θέτει ερωτήματα μια θεατρική παράσταση. Έστω κι αν είναι μια πάσα. Είναι ζωντανή διαπραγμάτευση του κοινού με αυτούς που παράγουν τη θεατρική πράξη. Και όλο αυτό επειδή είναι ζωντανό, είναι “εδώ και τώρα” και “σε σχέση με”, αμέσως αν κάνουμε εμείς απ’ τη μεριά μας σωστά τη δουλειά μας, αυτή η μετακίνηση, αυτή η προσωπική κίνηση θα κάνει το θεατή να σταθεί. Κι απ’ το να σταθεί, να σκεφτεί.

Όλα αυτά, όταν είναι καλή μια παράσταση. Ναι. Και τι είναι μια καλή παράσταση;

Είναι μια πολύ καλή συνεργασία όπου όλοι μαζί θέλουμε να θέσουμε σωστά ένα ερώτημα για να μετακινηθεί το κοινό, όχι να περάσουμε εμείς καλά. Δεν είναι δουλειά μας να περάσουμε καλά. Η δουλειά μας δεν είναι εύκολη, είναι σκληρή και απαιτεί θυσίες, προγράμματα αντίστροφα απ’ τα βιολογικά μας ρολόγια, δεν αμείβεται τις περισσότερες φορές σωστά, μετά το τέλος μιας συνεργασίας δεν ξέρεις αν θα έχεις ποτέ δουλειά, είμαστε πάντα εν δυνάμει άνεργοι οι άνθρωποι του θεάτρου. Όλα αυτά τα κάνουμε ακριβώς γιατί, όταν τελειώσει μια παράσταση, έχουμε όλοι αισθανθεί μια πολύ μεγάλη πληρότητα. Γι’ αυτό επιμένουμε και κάνουμε θέατρο.

Φοβάστε καθόλου όλο αυτό το πράγμα με την οικονομία, τα κονδύλια για τις τέχνες, το ότι ο κόσμος πια δεν έχει λεφτά να πάει στο θέατρο;

Έχει αποδειχθεί ότι, σε δύσκολους καιρούς, οι άνθρωποι συσπειρώνονται. Θέλουν να πηγαίνουν κοντά ο ένας στον άλλο. Και ακριβώς γι’ αυτό, αν μια παράσταση είναι σωστή και από στόμα σε στόμα οι άνθρωποι που την έχουν βιώσει έχουν ανάγκη να πουν και παραπέρα ό,τι αισθάνθηκαν και ότι έζησαν αυτή την εμπειρία, το θέατρο θα γεμίσει. Δεν είναι γενικό, πάλι αφορά στην ίδια λειτουργία της σωστής θεατρικής πράξης.

Και στο Shooting Star μετατοπίζονται οι πρωταγωνιστές του.

Είναι ένα έργο γραμμένο το 2006 από τον Στίβεν Ντιτζ, ο οποίος είναι πολυπαιγμένος στην Αμερική. Είναι ένας συγγραφέας με υψηλή ποιότητα χιούμορ, τα θέματά του πάντοτε προκύπτουν από επί της ουσίας θέματα της ανθρώπινης ύπαρξης, γι’ αυτό μπορεί και κάποια στιγμή να κερδίσει τη διαχρονικότητα. Όταν το πρότεινε ο Χρήστος Γιάγκου [σ.σ. καλλιτεχνικός διευθυντής του Θεάτρου Διόνυσος] -τον οποίο ευχαριστώ πολύ- άρχισα να εμβαθύνω σ’ αυτόν τον συγγραφέα που δεν ήξερα καλά. Είναι δεδομένο ότι έχει επηρεαστεί από τον Άντον Τσέχοφ πολύ βαθιά. Δηλαδή, η ισορροπία της κωμωδίας του είναι κωμικοτραγική. Είναι εκεί που ενώ γελάμε κλαίμε, και το αντίστροφο, συνεχώς. Γιατί, το γέλιο προκύπτει απ’ αυτές τις συνθήκες και τις καταστάσεις στη ζωή οι οποίες μας φέρνουν σε δύσκολη θέση και με αυτόν τον τρόπο αισθανόμαστε γελοίοι, αλλά δεν είμαστε, γιατί είναι αυτό που υπερασπιζόμαστε. Στο Shooting Star έχουμε ένα ζευγάρι ανθρώπων οι οποίοι συναντιούνται τυχαία σε ένα αεροδρόμιο όπου καθυστερούν οι πτήσεις εξαιτίας μιας χιονοθύελλας. Συναντιούνται μετά από 26 χρόνια. Ήταν ζευγάρι στο πανεπιστήμιο, σ’ αυτά τα πολύ ευαίσθητα και κρίσιμα χρόνια που προσπαθούμε να καταλάβουμε τι σημαίνει να είσαι ενήλικας και ονειρευόμαστε πώς θα θέλαμε να είναι η ζωή μας. Ο δεσμός τους κράτησε δύο χρόνια. Πέφτουν λοιπόν ο ένας πάνω στον άλλο, και στην αρχή δεν θα τη λέγαμε ακριβώς “ευχάριστη συνάντηση”. Είναι προφανώς μια συνάντηση που μπορεί να την σκέφτονταν και να την επιθυμούσαν για καιρό, αλλά εκείνη την ώρα που συμβαίνει, αισθάνονται όλη αυτήν την αμηχανία και απ’ εκεί αρχίζει να κτίζεται η ιστορία μιας ολόκληρης περίπου μέρας που αναγκάζονται να περάσουν μαζί αποκλεισμένοι από τη χιονοθύελλα. Στη διάρκειά της θα μάθουν ο ένας τον άλλο ξανά απ’ την αρχή, αυτά που τους χώριζαν κι αυτά που τους ενώνουν ακόμη και τώρα. Αυτό το έργο αναφέρεται στα τέλη της δεκαετίας του ’70, επί Κάρτερ στα αμερικανικά πανεπιστήμια. Αυτά τα δυο παιδιά μπαίνουν στο πανεπιστήμιο στο μεταβατικό στάδιο, όταν μετά θα γίνει η μεγάλη στροφή με τον Ρίγκαν, η οποία οδήγησε στην κατάσταση που ζούμε τώρα. Το Shooting Star είναι μια βαθιά ανθρώπινη κωμωδία και ταυτόχρονα μια πολύ ισχυρή σάτιρα μιας ολόκληρης γενιάς της Αμερικής που έκανε αυτήν τη στροφή. Ανάλογη της ελληνικής γενιάς του Πολυτεχνείου. Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντική η στιγμή που βλέπει ο ένας τον άλλο μετά από πολύ καιρό και ξαφνικά καθρεφτίζεται πάνω στον άλλο ο χρόνος που πέρασε, τα λάθη της ζωής τους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, έχω δύο δρόμους: να κάνω ότι δεν τα βλέπω, ή μέσα από αυτήν την πορεία να αποδεχτώ λιγάκι παραπάνω τα λάθη μου, τον εαυτό μου, και έτσι να έχω το δικαίωμα καινούργιας επιλογής.

Εσείς, πάντως, επιλέξατε το θέατρο αντί της νομικής.

Καταρχάς, το νομικό τμήμα της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών ήταν πάντα ένας χώρος όπου πήγαιναν διάφοροι άνθρωποι χωρίς να ξέρουν τι πραγματικά θέλουν να κάνουν παρακάτω στη ζωή τους. Δεν ήταν παιδικό μου όνειρο το θέατρο. Αλλά, ακριβώς επειδή ήμουν στο πανεπιστήμιο σ’ αυτήν τη στροφή για την Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του ’80, νομίζω πως ήθελα να ανακαλύψω έναν τρόπο να είμαι και δημιουργική, αλλά και να μιλάω για την κοινωνία στην οποία ζω. Γι’ αυτό νομίζω πως ασχολήθηκα με το θέατρο.

Οι επιλογές των έργων;

Συνήθως, σε αυτό το επάγγελμα δεν έχεις πάντα την ευκαιρία να επιλέξεις ένα έργο. Νομίζω πως ήμουν πολύ τυχερή, γιατί απλά οι προτάσεις έργων που είχα από διάφορους ανθρώπους ήταν η μια καλύτερη απ’ την άλλη. Αλλά, δεν ήταν δικές μου επιλογές. Τώρα, σε σχέση με όλα αυτά που συμβαίνουν, θα ήθελα να ανεβάσω το “Περιμένοντας τον Γκοντό” του Μπέκετ.

Είναι δύσκολο να δημιουργεί κάποιος θέατρο, όταν υπάρχουν κοινωνικές αναταράξεις;

Είναι πιο εύκολο. Είναι η συσπείρωση των ανθρώπων και η ανάγκη, γιατί το θέατρο είναι σημαντικό όταν θέλεις να πεις κάτι. Και με όλα αυτά που συμβαίνουν, οι άνθρωποι θέλουν να συσπειρωθούν και θέλουν να πουν πράγματα για την κοινωνία όπου ζουν. Κι αυτό παράγει καλλιτεχνικό προϊόν.

+ Shooting Star: Τους δύο ρόλους κρατούν οι Χρήστος Γιάγκου και Βασιλική Διαλυνά. Η σκηνοθεσία και μουσική επιμέλεια της παράστασης ανήκουν στην Ελένη Μποζά, τα σκηνικά και κοστούμια στην Κρίστη Πολυδώρου, οι φωτισμοί στην Καρολίνα Σπύρου.
Παραστάσεις κάθε Παρασκευή και Σάββατο στις 20:30 και Κυριακή στις 18:30 μέχρι τις 18 Δεκεμβρίου. Εισιτήρια προς 15 και 10 ευρώ. Πληροφορίες τηλ. 22818998 και 99621845.

You May Also Like

Κώστας Φέρρης: Σε πάτρια εδάφη

«Σκηνοθέτης και σεναριογράφος κινηματογράφου, τηλεόρασης, θεάτρου, πολυμέσων και άλλων θεαμάτων, συγγραφέας, θεατρικός, λιμπρετίστας, στιχουργός, ...

ΘΟΚ – ΚΘΒΕ : Συνεργασία για καλές παραστάσεις

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως | Φωτογραφία Χρίστος Θεοδωρίδης Επτά αδρανή χρόνια μεσολάβησαν από την ...

Η Κύπρος ως κινηματογραφικό πλατό

Γράφει η Μερόπη Μωυσέως Δύο χιλιάδες επτακόσιες θέσεις εργασίας και αύξηση στο ΑΕΠ της ...

Andreas Tomblin: Οι εικόνες της μουσικής

Συνέντευξη στη Χριστίνα Λάμπρου “Η μουσική ήταν πάντα μια οδός που ήθελα να εξερευνήσω ...

Γιωργής Τσουρής: «Ο Λιασίδης έχει τη δύναμη να αγγίξει τους πάντες»

Συνέντευξη στη Θεοδώρα Χρυσοστόμου | Φωτογραφίες ©Ελεονόρα Λύτρα Για τέσσερις παραστάσεις ανεβαίνει στο Φεστιβάλ ...

AMIKAM TOREN | «Εγώ ο ίδιος είμαι ένα ready made!»

Συνέντευξη στη Χριστίνα Λάμπρου | Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου «Δεν γνωρίζω πολλούς εννοιολογικούς καλλιτέχνες που ...

X