ΣΥΠΡΙΕΝ ΚΑΤΣΑΡΗΣ | Υπηκοότητα: κυπριακή και γαλλική

Συνέντευξη στην Μερόπη Μωυσέως

Κάνοντας ένα ταξίδι-αστραπή στην πατρίδα όπου δεν έζησε ποτέ, ο Συπριέν –Κυπριανός- Κατσαρής έδωσε μια συναυλία στη Λεμεσό και αναχώρησε, για να συνεχίσει την περιοδεία του. Από το Παρίσι, μίλησε στο «Π» για την αγάπη του για το πιάνο, για τις πολλές ταυτότητές του και για τον χαρακτηρισμό του ως «ο καλύτερος πρεσβευτής του ελληνικού πολιτισμού».

«Γεννήθηκα στη Μασσαλία από Κύπριους γονείς που είχαν μεταναστεύσει στο Καμερούν. Ο πατέρας μου ήταν από τη Λάπηθο. Ένας καταπληκτικός κύριος. Πέθανε νέος, 56 χρονών. Βοηθούσε πολύ κόσμο, ήταν μοναδικός, και δεν το λέω γιατί είναι ο πατέρας μου. Η μητέρα μου ζει ακόμα, εδώ, στο Παρίσι. Από τη Λευκωσία είναι και λέγεται Νίκη. Ο πατέρας μου ήταν ο Ερωτόκριτος. Πήγαν στο Καμερούν το 1947 όπου υπήρχε μια μεγάλη ελληνική παροικία, η δεύτερη μεγαλύτερη μετά τη γαλλική. Το 1959 ήρθαμε στο Παρίσι, όταν ήμουν εγώ επτά χρονών. Στην Αφρική, όταν ήμουνα μικρός, οι γονείς μου άκουγαν δίσκους κλασικής μουσικής: θυμάμαι την Ποιμενική Συμφωνία του Μπετόβεν, έργα του Τσαϊκόφσκι και του Βάγκνερ. Όταν έφεραν ένα πιάνο στο σπίτι για την αδελφή μου την Αυγή, που είναι λίγο μεγαλύτερή μου, θυμάμαι ακριβώς, έχω την εικόνα στη μνήμη μου, όταν έβαλαν οι Αφρικανοί το πιάνο στο σαλόνι μας και ακριβώς πού το βάλανε, τραβήχτηκα στο πιάνο σαν μαγνήτης και άρχισα να παίζω με το ένα δάκτυλο. Μετά με βάλανε με μια δασκάλα πιάνου, μια πολύ όμορφη κυρία, ξανθιά ψηλή -ήταν πολύ ψηλή για μένα γιατί ήμουν πολύ μικρός- κι άρχισα μαθήματα πιάνου μαζί της. Ήμουν τεσσάρων χρονών. Μετά ήρθαμε στη Γαλλία”.

Ο Συπριέν -Κυπριανός- Κατσαρής, ένας από τους σημαντικότερους πιανίστες σήμερα στον κόσμο, έκανε ένα ταξίδι-αστραπή στην Κύπρο, δίνοντας στις 8 Απριλίου ένα κονσέρτο στο Θέατρο Ριάλτο. Είχε φτάσει το προηγούμενο βράδυ και έφυγε το επόμενο πρωί. Ο περίφημος διεθνής πιανίστας μίλησε στο “Π” μερικές ώρες πριν την αναχώρησή του -ξανά- για την Ιαπωνία, για σειρά συναυλιών.
“Οι Ιάπωνες, οι Κινέζοι, οι Κορεάτες, έχουν μεγάλο πάθος για τη λεγόμενη κλασική ευρωπαϊκή μουσική, και πάρα πολλοί νεαροί και νεαρές μελετούν το πιάνο. Για παράδειγμα, στην Κίνα σήμερα είναι η μεγαλύτερη μόδα το πιάνο. Μαθαίνουν πιάνο περισσότεροι από 50 εκατ. άνθρωποι. Βέβαια η Κίνα έχει πληθυσμό γύρω στο 1,3 δις πληθυσμό. Βγάζουν πάρα πολύ καλούς πιανίστες”.

Το πιάνο ως ορχήστρα

“Το πιάνο είναι ένα μαγικό όργανο”, λέει ο Συπριέν Κατσαρής, ο οποίος δεν χρειάζεται πολλά ερεθίσματα για να μιλήσει -ακατάπαυστα- για το περίφημο έγχορδο.
“Θα έλεγα πως είναι ένα όργανο-ορχήστρα. Είναι όπως μια ασπρόμαυρη φωτογραφία δίπλα σε μια έγχρωμη. Η ορχήστρα έχει τόσα πολλά όργανα, ώστε τα ηχητικά χρώματα έχουν μεγάλες αντιθέσεις. Το πιάνο είναι όπως μια φωτογραφία ασπρόμαυρη, που μερικές φορές είναι πολύ πιο ωραία από μια έγχρωμη, δεν είναι;
Οπότε, όταν παίζω μια διασκευή για πιάνο από ένα έργο γραμμένο για ορχήστρα, όπως οι Συμφωνίες του Μπετόβεν που ο Λιστζ τις έγραψε για πιάνο ή άλλα έργα, προσπαθώ να δημιουργώ την ίδια εντύπωση, την ορχηστρική, αλλά, επειδή το πιάνο είναι διαφορετικό από μια ορχήστρα, έχω πάντα την εντύπωση ότι είναι ασπρόμαυρη φωτογραφία. Αλλά, πρέπει να ξέρετε πως το ντο [σ.σ. το παίζει στο πιάνο] είναι για μένα άσπρο ή κόκκινο. Το ρε είναι μπλε, το μι είναι προς το κίτρινο. Το φα είναι πράσινο, και όταν παίζω μουσική βλέπω χρώματα και σχήματα που χορεύουν. Λοιπόν, παίζοντας βλέπω χρώματα, βλέπω σχήματα που χορεύουν, βλέπω γλυπτική και αρχιτεκτονική και αντιλαμβάνομαι ότι η μουσική είναι η πιο συνολική τέχνη. Είναι η ολότητα των τεχνών. Η σπουδαιότερη τέχνη για μένα. Έχει ποίηση, ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική, χορό. Τα πάντα. Και αντιπροσωπεύει τα πάντα στη ζωή. Μπορεί να αντιπροσωπεύσει βεβαίως τη δυστυχία, τη λύπη, το φόβο, την επιθετικότητα, την επαναστατικότητα, τη χαρά, τη γαλήνη – το υψηλότερο για μένα συναίσθημα. Και είναι αυτό το σπουδαίο της μουσικής που αντιπροσωπεύει τα πάντα στη ζωή. Ο Ντεμπισί, ο Γάλλος ιμπρεσιονιστής συνθέτης, έλεγε ότι η μουσική εκφράζει αυτά που δεν μπορούν να πουν οι λέξεις.

Ακούτε και άλλα είδη μουσικής;
Όταν υπάρχει χρόνος. Μ’ αρέσει η φολκλορική μουσική. Δεν είμαι της ποπ. Ακούω λίγη τζαζ, καλή τζαζ. Ακούω λαϊκή μουσική – του λαού, όχι μερικές αηδίες. Τη φολκλορική μουσική της Ουγγαρίας, της Ρωσίας, της Ρουμανίας. Είχα τη μεγάλη τύχη και τιμή να γνωρίσω πριν από 34 χρόνια τον Μίκη Θεοδωράκη. Είχαμε δώσει μια συναυλία στο Παρίσι υπέρ των προσφύγων τότε, το 1978. Στο πλαίσιο εκείνης της συναυλίας είχα γράψει μια κυπριακή ραψωδία. Και όταν ο Θεοδωράκης έπαιζε το δικό του κομμάτι, τον Ζορμπά, πήγα στο πιάνο και έκανα αυτοσχεδιασμούς. Έπειτα έπαιξα το κονσέρτο του για πιάνο και ορχήστρα. Το είχα παίξει με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου, έκανα και μια ηχογράφηση με τη ραδιοφωνική Ορχήστρα του Λουξεμβούργου και βγάλαμε και cd. Τον είδα ξανά φέτος, στις 10 Φεβρουαρίου, σε μια συναυλία στο Μέγαρο Μουσικής της Αθήνας, μια υπέροχη αίθουσα. Έπαιξα ξανά το κονσέρτο και ήρθε ο Μίκης – με μεγάλη δυσκολία. Πριν πέντε χρόνια έγραψα μια φαντασία πάνω στα μουσικά θέματα του Ζορμπά. Και περιμένει ο Θεοδωράκης με ανυπομονησία να το ακούσει, αλλά δεν βρήκα ακόμα καιρό να το μάθω -είναι πολύ δύσκολο έργο για πιάνο- και να το ηχογραφήσω. Και πρέπει να βρω χρόνο το συντομότερο, διότι ο Μίκης είναι σε προχωρημένη ηλικία και θέλει πολύ να το ακούσει. Όταν το άρχισα, όμως, νόμιζα ότι θα είναι ένα κομματάκι διάρκειας 10-15 λεπτών. Όταν κοίταξα το κείμενο και όλο τον μουσικό πλούτο που έχει η μουσική του στο μπαλέτο Ζορμπά -εκτός από τις μουσικές που έχει στην ταινία του Κακογιάννη- ανακάλυψα τέτοιο μουσικό πλούτο που συνέχισα να γράφω και να γράφω όταν έβρισκα χρόνο ανάμεσα στις περιοδείες. Έφτασαν κάπου 50 σελίδες και πιστεύω πως θα έχει διάρκεια γύρω στα 45 λεπτά. Είναι πολύ δύσκολο, αλλά πρέπει να βρω το χρόνο να το μάθω.
Οπότε, μέσα σ’ αυτό, προσπαθώ να μιμηθώ και το μπουζούκι. Δεν είναι όμως μόνο αυτό ο Ζορμπάς. Έχει απίστευτες μελωδίες. Ο Θεοδωράκης είναι μεγάλος μουσουργός. Εκτός από τα λαϊκά και τα πολιτικά μουσικά κομμάτια που έγραψε, έγραψε και συμφωνικά έργα, τα οποία δεν έχουν σχέση με τα άλλα.

Εσείς πώς γράφετε μουσική;
Έρχεται από την έμπνευση. Και από πού έρχεται η έμπνευση; Μερικοί νομίζουν ότι έρχεται από τον Θεό, γι’ αυτούς που πιστεύουν σε έναν Θεό. Άλλοι θα σας πουν, όπως και εγώ, ότι έρχεται από το πνευματικό ον. Το οποίο είναι το πραγματικό Εσύ, το πραγματικό Εγώ και το οποίο βρίσκεται σε αυτόν το φάκελο που ονομάζουμε κορμί. Είναι όπως ο οδηγός μέσα στο αυτοκίνητο. Όταν ο φάκελος δεν λειτουργεί πια, το σώμα πεθαίνει. Αλλά το πνευματικό ον, αυτό που ονομάζουμε πνεύμα-ψυχή, το οποίο δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος, συνεχίζει να υπάρχει. Εγώ αυτό πιστεύω. Αλλά και αυτό που ονομάζουμε Θεό είναι μέρος του πνευματικού όντος.
Μπορεί να υπάρχουν πολύ υψηλού επιπέδου πνευματικά όντα, αλλά πιστεύω ότι ο καθένας μας έχει πάρα πολλές πνευματικές ικανότητες, όχι μόνο επειδή ο Άινσταϊν έλεγε ότι μεταχειριζόμαστε μόνο το 10% του εγκεφάλου. Ο εγκέφαλος είναι απλώς ένα εργαλείο το οποίο μεταχειρίζεται το πνεύμα, η ψυχή για να διατάξει το κορμί αυτά που θα κάνει. Μιλάμε για τις ικανότητες της ψυχής, του πνεύματος.
Και ο καλλιτέχνης έχει μεγάλη ευθύνη, γιατί ζούμε σε μια κοινωνία τρελή, πάρα πολύ τρελή. Οπότε ο ρόλος του καλλιτέχνη γενικά και του μουσικού, ιδιαίτερα, είναι όταν ακούτε κάποιο είδος μουσικής -μπορεί να είναι μουσική, τραγούδι κλασικό, λαϊκό, οτιδήποτε- αν εκείνες τις στιγμές βοηθά ο καλλιτέχνης να ξεχάσει ο ακροατής τις καθημερινές σκοτούρες, τα βάσανα και τις μικροτρέλες και νιώθει καλύτερα, τότε κάτι το θετικό έγινε και υψωνόμαστε όλοι μαζί πνευματικά. Είναι όπως ένας γιατρός ο οποίος θα δώσει ένα φάρμακο για να ανακουφίσει τον οργανισμό. Έτσι και ο μουσικός έχει αυτόν το ρόλο στην κοινωνία: να φέρνει ζεστασιά, να φέρνει παρηγοριά και να συμπράττει ώστε να ξεχνιούνται τα προβλήματα τα καθημερινά. Και γι’ αυτό χρειάζεται η τέχνη στην κοινωνία.
Υπάρχουν και καλλιτέχνες οι οποίοι με τη μουσική τους εξεγείρουν τους πολίτες παρά τους βοηθούν να ξεχνιούνται.

Ναι, όταν χρειάζεται μια επανάσταση εναντίον ενός δικτατορικού καθεστώτος και όταν οι άνθρωποι είναι κοιμισμένοι σαν πρόβατα ή απαγορεύονται ορισμένα πράγματα, βεβαίως χρειάζονται αυτά.
Γι’ αυτό είπα ότι η μουσική αντιπροσωπεύει τα πάντα στη ζωή. Κι όταν μπορεί να βοηθήσει γι’ αυτό τον σκοπό και έγινε αυτό, ιδού, όπως τα τραγούδια του Θεοδωράκη που έδιναν κουράγιο στον κόσμο. Αριστερός ή Δεξιός να είσαι, δεν έχει καμία σημασία. Η επανάσταση είναι ένας τρόπος να λέει ο κόσμος “στοπ”: φτάνει πια η εκμετάλλευση, φτάνει πια ένα καθεστώς. Και η μουσική μπορεί αυτό το πράγμα να το βοηθήσει, όπως μπορεί και να αντιπροσωπεύσει την αδελφότητα. Όταν πάρει κανείς το περίφημο μελωδικό θέμα του τέλους της 9ης Συμφωνίας του Μπετόβεν [σ.σ. το παίζει στο πιάνο], το οποίο είναι και ο ύμνος της Ευρώπης, αυτό είναι μουσική αδελφότητας, βασισμένο πάνω σ’ ένα κείμενο του περίφημου Γερμανού Σίλερ, κι ο Μπετόβεν θέλει εδώ να δείξει ότι πρέπει να είμαστε όλοι ενωμένοι σαν αδέλφια. Είναι κι αυτό ένα μήνυμα.

Η χώρα ως ταυτότητα

“Οι ταυτότητες είναι πολλές. Βασικά νιώθω Έλληνας. Ελληνοκύπριος. Δεν μου αρέσει όταν λένε “οι Έλληνες και οι Κύπριοι”. Οι Κρητικοί, οι Μακεδόνες, οι Κύπριοι, όλοι Έλληνες είμαστε. Μπορείς να πεις Έλληνας της Κύπρου ή Ελληνοκύπριος αλλά δεν μου αρέσει ο διαχωρισμός. Εγώ έτσι το βλέπω. Είμαι, λοιπόν, Ελληνοκύπριος, αλλά μεγάλωσα στη Γαλλία. Στην Αφρική πήγαινα σε γαλλικό σχολείο και στο σπίτι μιλούσαμε γαλλικά. Είναι ο καλύτερος τρόπος να μάθει κάποιος γλώσσες από πολύ μικρός. Έχω δύο υπηκοότητες, κυπριακή και γαλλική. Νιώθω και Ευρωπαίος, γι’ αυτό το 2007, όταν με ξανακαλέσανε στη Σαγκάη για ένα ρεσιτάλ στο Φεστιβάλ Πιάνου του εκεί Ωδείου, είχα προτείνει να παίξω ένα λατινοαμερικανικό πρόγραμμα. Ήταν συμβολικό: ένας Ευρωπαίος πιανίστας που ερμηνεύει λατινοαμερικάνικο πρόγραμμα -είχε μάλιστα μερικά ταγκό του Πιατσόλα- στη Λαϊκή Κίνα. Η μουσική δεν έχει σύνορα. Το πρόγραμμα το παρουσίαζα στο κοινό στα γαλλικά και στα αγγλικά. Υπήρχε και μια Κινέζα μεταφράστρια και μετά, όταν επέστρεψα στο Παρίσι, συμπλήρωσα δέκα γλώσσες για την έκδοση του DVD. Εγώ έκανα τη μετάφραση στην ελληνική και υπάρχει ακόμη στην ισπανική, πορτογαλική, ιταλική, ρωσική, γερμανική, ιαπωνική, και σε γλώσσες χωρών που βρίσκονται σε σύγκρουση. Μάλιστα, βάλαμε μαζί τις δύο γλώσσες για να αναγκάσω τους μεν να ακούσουν τους δε στη γλώσσα την “εχθρική”. Υπάρχει λοιπόν η ελληνική και η τουρκική, η εβραϊκή και η αραβική γλώσσα.
Δυο χρόνια πριν, όταν είχα δώσει ένα ρεσιτάλ ξανά στη Σαγκάη, το 2005 στο ίδιο φεστιβάλ, είχα βάλει στο πρόγραμμα δύο έργα εμπνευσμένα από την Κύπρο. Όχι από Κύπριους συνθέτες: το ένα από τον Σούμπερτ και το άλλο από τον Χαλεβί, “Η πριγκίπισσα της Κύπρου”. Και όταν με κάλεσαν στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου, όταν διάλεξαν δέκα διεθνείς πιανίστες από όλα τα μέρη του κόσμου και είχα παίξει εκεί, έκανα έναν αυτοσχεδιασμό αρχίζοντας από μια αρχαία μελωδία και πέταξα έναν καλαματιανό και μετά αυτοσχεδίασα πάνω σε μουσικές από διάφορες όπερες και μουσικές. Το έκανα αυτό για να υπενθυμίσω σε όλους ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες είναι… ελληνική εφεύρεση.

Μου είχε πει πριν είκοσι χρόνια ένας πρέσβης της Ελλάδας στο Τόκιο: «Κύριε Κατσαρή, είσαστε ο καλύτερος πρεσβευτής του Ελληνισμού».

+ Ο Συπριέν Κατσαρής θα επιστρέψει στην Κύπρο για δύο συναυλίες με τη Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου, στις 23 Μαΐου στο Μαρκίδειο Θέατρο Πάφου και στις 24 Μαΐου στο Δημοτικό Θέατρο Στροβόλου. Θα δώσει επίσης σειρά συναυλιών σε ευρωπαϊκές πόλεις -ενδέχεται και στην Αμερική- στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας της ΕΕ, όπου θα εντάξει στο πρόγραμμά του έργα Κυπρίων συνθετών.

You May Also Like

Βαρνάβας Κυριαζής: «Η ιστορία της Άννα Φρανκ ταρακουνά τον θεατή»

Μία από τις πιο πολυδιαβασμένες ιστορίες ανά το παγκόσμιο, «Το ημερολόγιο της Άννα Φρανκ» ...

Φώτης Καράλης – Ανδρέας Κουτσόφτας | Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα;

Συνέντευξη στη Θεοδώρα Χρυσοστόμου | Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου Υπάρχουν άνθρωποι που εξηγούν τα πάντα ...

IMANY: Με τη δύναμη της θέλησης

Συνέντευξη στον Ανδρέα Ριρή [a.riris@politis-news.com] Σε μια από τις λίγες συναυλίες στην Κύπρο όπου ...

Γιάννης Καλπούζος: «Κάθε βιβλίο είναι κι ένας άλλος κόσμος»

Μια μίνι περιοδεία στην Κύπρο ξεκίνησε τη Δευτέρα 7 Μαΐου ο Γιάννης Καλπούζος, για ...

ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ: «Θα μπορούσα να εγκαταλείψω τη μουσική για το θέατρο»

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως | Φωτογραφίες Παύλος Βρυωνίδης «Είναι το πρώτο βραβείο που παίρνω για το θέατρο, ...

X