ΙΑΝΝΗ ΞΕΝΑΚΗ “ΟΡΕΣΤΕΙΑ” : “Στη μια τσέπη ο Πλάτων, στην άλλη ο Μαρξ”

 Συνέντευξη στην Μερόπη Μωυσέως

Δέκα πνευστά όργανα, δύο κρουστά και ένα βιολοντσέλο, επτά μεικτές χορωδίες και οκτώ παιδικές χορωδίες έχουν επιστρατευθεί για την εκτέλεση της “Ορέστειας” του Ιάννη Ξενάκη. Ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς, τον οποίο ο ίδιος ο Ξενάκης επέλεξε ως ερμηνευτή του έργου του, μιλά στο “Π” τόσο για το έργο αλλά και για τον φίλο και στενό του συνεργάτη.

“Όχι, δεν προέρχομαι από τη ρωμαϊκή παρακμή. Είμαι ένας κλασικός Έλληνας που ζει στον 20ο αιώνα”*.
Η ελληνική καταγωγή του Ιάννη Ξενάκη είχε βαθιά επιρροή στον χαρακτήρα και το έργο του. “Άλλωστε όλοι είναι όπως η γη τους και ο αέρας”, όπως είπε η Γερτρούδη Στάιν [1874-1946].
Ο Ξενάκης [1922-2001] είχε έντονη αντιστασιακή δράση στα φοιτητικά του χρόνια, γι’ αυτό και οι σπουδές του γίνονταν μετ’ εμποδίων μέχρι και το 1947, όταν αποφοίτησε. Φοβούμενος την εξορία στη Μακρόνησο, δραπέτευσε με πλαστό διαβατήριο στην Ιταλία και καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο για λιποταξία. Από την Ιταλία, με τη βοήθεια Ιταλών κομουνιστών πέρασε στη Γαλλία και έφτασε τελικά στο Παρίσι.
Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1974, έπειτα από 27 χρόνια εξορίας. Του χαρίστηκε η θανατική ποινή και ο Ξενάκης έγραφε, τότε, μεγαλειώδη έργα.

Αύριο, Δευτέρα, το Κέντρο Φωνητικών Τεχνών θα παρουσιάσει το έργο του Ξενάκη “Ορέστεια – Ακολουθία Αισχύλου”, το οποίο έγραψε ο ίδιος τα έτη 1965-66. Πρόκειται για σουίτα για παιδική χορωδία, μεικτή χορωδία με γυναικείες και αντρικές φωνές και 12 εκτελεστές.

“Με τον Ιάννη Ξενάκη γνωριστήκαμε το 1970 στο Παρίσι”, αναφέρει στο “Π” ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς, ο οποίος βρίσκεται στην Κύπρο για την “Ορέστεια” που θα δούμε αύριο στη Λευκωσία. “Τότε ο Ξενάκης άκουσε ένα έργο που είχε γράψει ο Γιώργος Κουρουπός για τη φωνή μου. Τον κάλεσε ο Μεσιάν [σ.σ. ο Γάλλος συνθέτης Olivier Messiaen, από τους σημαντικότερους του 20ού αιώνα, υπήρξε δάσκαλος του Ξενάκη], να είναι στην επιτροπή για το δίπλωμα που θα έκανε ο Κουρουπός στο κονσερβατόριο”. Έτσι, ο Σπύρος Σακκάς έγινε ο βαρύτονος που ο Ξενάκης επέλεξε ο ίδιος ως ερμηνευτή των έργων του.

Ανάμεσα στον Σπύρο Σακκά και τον Ιάννη Ξενάκη αναπτύχθηκε μια στενή συνεργασία και τελικά φιλία, “όπου πρέπει να ομολογήσω ότι μέχρι αυτήν τη στιγμή θα μπορούσα να γράψω τρία βιβλία για τις επιδράσεις του Ξενάκη πάνω μου και για τον βαθύ πολιτισμό του σε μια κοινωνία που σπαράζει διαρκώς. Ήταν υπόδειγμα ανθρώπου. Βεβαίως αποτραβιόταν από πολλούς. Τι να πει με τους ανθρώπους; Γι’ αυτόν η απομόνωση ήταν ένα είδος προστασίας, άμυνας”.

Μαρξ και Πλάτων

 “Στη μια τσέπη είχε τον Μαρξ και στην άλλη τον Πλάτωνα”, λέει ο Σπύρος Σακκάς για τον Ξενάκη, ο οποίος πίστευε, πράγματι, σε έναν “πλατωνικό κομουνισμό δικαίου και λογικής και στην ισότητα των φύλων”, όπως αναφέρει στην έκδοση “Xenakis” η βιογράφος του Νούριτσα Ματοσιάν. Με τον χρόνο, ο ίδιος είπε: “Ήταν πολύ ενδιαφέρουσα η ζωή μου, γιατί έθετα σε εφαρμογή τις πλατωνικές ιδέες μέσα από μαρξιστικές τακτικές ή επαναστατικές ιδέες με μαζική προπαγάνδα. Τουλάχιστον αυτό ένιωθα τότε”.

Κατά τον Σπύρο Σακκά, οι συνθέσεις του Ξενάκη είναι εμπνευσμένες από τον αρχαίο ελληνικό τρόπο ζωής, από τον Πλάτωνα και τον Πυθαγόρα ταυτόχρονα, “γιατί κάθε φορά που ανακάλυπτε μια μαθηματική φόρμουλα, ήταν σαν αρχαίος Έλληνας και έγραφε μουσική”. Κι αν οι ήχοι των έργων του έχουν γίνει στυλ, η διαφορά βρίσκεται στο ότι ο Ξενάκης διέθετε το φιλοσοφικό υπόστρωμα που δεν συναντάς σε άλλους συνθέτες.

Τελικά, “το κομμάτι το καθαρώς ανθρωποκεντρικό είναι αυτό που τον πλήγωνε συνέχεια”, λέει ο Σ. Σακκάς. “Ήταν βαθιά ανθρώπινος και λυπόταν πολύ τον κόσμο που σήμερα άμοιρος κινείται πέρα-δώθε και δεν ξέρει τι να κάνει. Αυτό δεν το άντεχε. Γι’ αυτό, στα έργα του περιλαμβάνεται πάντα το στοιχείο της αγωνιστικότητας. Κι αν δεν γίνεται κατανοητό αυτό το στοιχείο, ούτε να εκτελέσει τη μουσική του μπορεί κανείς, ούτε να την ακούσει, και βεβαίως δεν θα την καταλάβει”.

Έτσι ήλπιζε ο Ξενάκης πως οι άνθρωποι θα αντιληφθούν ότι αυτό το στοιχείο της αγωνιστικότητας πρέπει να το χρησιμοποιήσουν σε όλα τα επίπεδα της ζωής τους.
Όσο για την Ορέστεια, “αυτό το κομμάτι είναι καλλιτεχνικό, μουσικό αλλά και κοινωνικό εργαλείο. Είναι μια πολιτική θέση χωρίς να εντάσσεται σε κόμματα αλλά σε μια παγκοσμιότητα”, λέει ο Σ. Σακκάς.

Η Ορέστεια

Δέκα πνευστά όργανα, δύο κρουστά και ένα βιολοντσέλο, επτά μεικτές χορωδίες και οκτώ παιδικές χορωδίες έχουν επιστρατευθεί για την εκτέλεση της “Ορέστειας”, η οποία παρουσιάζεται στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Κύπρια.
Δοσμένο στην αρχαία ελληνική γλώσσα, το έργο είναι χωρισμένο σε τρία δράματα: “Αγαμέμνων”, “Χοηφόροι”, “Ευμενίδες”. Ανάμεσά τους, ο αφηγητής -ο ηθοποιός Φίλιππος Σοφιανός εν προκειμένω- διαβάζει την περίληψη έκαστου δράματος στην κοινή ελληνική.
Τα παιδιά ερμηνεύουν τις Ευμενίδες, οι οποίες συμβολίζουν την αρχή της δημοκρατίας μετά την εντολή της θεάς Αθηνάς για τη δημιουργία του Αρείου Πάγου. “Στο τέλος, λοιπόν, αυτά τα παιδιά τρέχουν στους θεατές, τους δίνουν όργανα και τους καλούν να τραγουδήσουν και να δοξάσουν μαζί τη γέννηση της δημοκρατίας”, λέει ο Σ. Σακκάς.
Σύμφωνα με τον Μορίς Φλορέ, Γάλλο συνθέτη και κριτικό, η Ορέστεια του Ξενάκη είναι “ένα χέρι απλωμένο προς τον Αισχύλο, του οποίου η τριλογία δεν έχασε ποτέ τη δύναμή της, δοξάζει ως λειτουργία το τέλος της εποχής της βαρβαρότητας και την έλευση της συλλογικής συνείδησης: ένας ύμνος ελπίδας”.
Ο ίδιος αναφέρει επίσης πως πρόκειται για το πλέον ανεπτυγμένο έργο του συνθέτη: “μια τεράστια νωπογραφία, φτιαγμένη από αποσπάσματα άγρια, όπου ο αρχαίος χορός παίζει τον πρώτο ρόλο, του λαού, των θεών και των ηρώων ταυτόχρονα, με μια φωνητική ύλη συμπαγή, στατική και γεμάτη ένταση, με λαρυγγικούς τονισμούς, με ρυθμούς και μελίσματα απλά, μοναδικά στο να αποδώσουν τη σπάνια ποιητική της γλώσσας του Αισχύλου”.

Με δυσκολίες

Πριν φτάσει στην Κύπρο, η παράσταση ανέβηκε στην Κωνσταντινούπολη σε συνεργασία με μουσικούς και χορωδούς από την Τουρκία.
Σύμφωνα με τον Σ. Σακκά, το Κέντρο Φωνητικών Τεχνών συνάντησε μεγάλο ενθουσιασμό όταν ανέβηκε στην Αγία Ειρήνη, το 2010. “Είχαμε χορωδούς εξαιρετικούς, ηλικίας 18-22 ετών, που τραγούδησαν όλοι μαζί. Βρήκα και 300 παιδάκια -λίγους Έλληνες και πολλούς Τούρκους- και η ατμόσφαιρα ήταν μοναδική. Πώς γίνεται να δείχνουν ενθουσιασμό εκεί και στην Ελλάδα όχι;”, λέει ο Σ. Σακκάς αναφερόμενος και στο γεγονός πως το υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού έκοψε τον Μάιο στο μισό την επιχορήγηση του Κέντρου Φωνητικών Τεχνών για αυτή την παράσταση, οπότε υπολείπονται δέκα χιλιάδες ευρώ από τον προϋπολογισμό τους.
Δύσκολο το έργο των καλλιτεχνών. Το είχε πει και ο Ξενάκης όταν τον ρώτησε ο συνάδελφός του, μουσικός Μπρους Ντάφι, αν η σύνθεση είναι διασκέδαση: “Όχι, είναι επίπονη”, είπε. “Προσπαθώ πολύ να κάνω κάτι διαφορετικό και νέο, οπότε είναι λες και τρέχω 100 μέτρα και είμαι ταυτόχρονα πολύ γρήγορος. Πρέπει να προσπαθείς χωρίς να περιμένεις κάποια κατάκτηση, χωρίς να προσπαθείς να δίνεις το 100% του εαυτού σου όταν κάνεις κάτι”.

Οι συντελεστές
Ιδέα, σκηνοθεσία, καλλιτεχνική διεύθυνση: Σπύρος Σακκάς
Διεύθυνση Ορχήστρας: Γιώργος Κουντούρης
Χορογραφίες: Νατάσσα Ζούκα
Σχεδιασμός ήχου: Άγης Γυφτόπουλος

Σολίστ Βαρύτονος: Σπύρος Σακκάς
Σολίστ Κρουστών: Miguel Bernat
Κορυφαίος: Μάριος Κυριακού
Αφηγητής: Φίλιππος Σοφιανός

Χορευτές: Ηλέκτρα – Κατερίνα Σακκά, Ορέστης – Σάββας Σωτηρόπουλος

Χορωδίες: Δημοτική Χορωδία Λατσιών, Μεικτή Χορωδία Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Μεικτή Χορωδία της ΠΑΣΥΔΥ, Χορωδία “Μελιζόνα” Δήμου Παραλιμνίου, Χορωδία Προοδευτικής Κίνησης Λάρνακας, Νεανική Χορωδία “Αοιδών Φωνές” Δήμου Παραλιμνίου, Παιδική Χορωδία Δήμου Λατσιών, Παιδική Χορωδία Παπαδάκειου Δημοτικού Ωδείου Λεμεσού, Παιδική Χορωδία 1ου Δημοτικού Σχολείου Λατσιών, Παιδική Χορωδία 4ου Δημοτικού Σχολείου Αγλαντζιάς, Παιδική Χορωδία 2ου Δημοτικού Σχολείου Μακεδονίτισσας.
Μουσικό σύνολο: Peter Gospodinov, David Perpinan, Virginie Bove, Ανδρέας Ρολάνδος Θεοδώρου, Dusco Zarkovic, Άγγελος Αγγελίδης, Gareth Griffiths, Μάριος Νικολάου, Νατάσσα Χατζηανδρέου, Βασίλης Βλάχος, Παναγιώτης Μπακόλας, Kelly Alijani.

Η παράσταση εντάσσεται στο πλαίσιο του διεθνούς αφιερώματος στον μεγάλο Έλληνα συνθέτη και επιστήμονα “Έτος Ιάννη Ξενάκη 2011-2012 | 10 χρόνια από τον θάνατό του – 90 χρόνια από τη γέννησή του”, το οποίο τελεί υπό την αιγίδα της Εθνικής Ελληνικής Επιτροπής για την UNESCO.

Η “Ορέστεια” παρουσιάζεται στο Δημοτικό Θέατρο Στροβόλου, στη Λευκωσία, τη Δευτέρα 22 Οκτωβρίου στις 20:30.

* Nouritza Matossian, Xenakis, Moufflon Publications, 2005, σελ. 244.

 

 

 

  • Show Comments

You May Also Like

ΧΑΜΠΗΣ ΤΣΑΓΓΑΡΗΣ | «Θέλω να κάνω κάτι που να μην έχω κάνει ξανά»

Συνέντευξη στην Αγγελική Μιχαλοπούλου Καρρά | @aggeliki.mk Στιγμές στη ζωή ενός σπουδαίου ανθρώπου: Το πέρασμα ...

Desmotes: Γόνιμος διάλογος με το παρελθόν

Πολλοί ταλαντούχοι άνθρωποι συναντήθηκαν για το αποτέλεσμα της παράστασης Desmotes που θα δούμε την ...

Η Κύπρος ως κινηματογραφικό πλατό

Γράφει η Μερόπη Μωυσέως Δύο χιλιάδες επτακόσιες θέσεις εργασίας και αύξηση στο ΑΕΠ της ...

27 ΜΑΡΤΙΟΥ | ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΘΕΑΤΡΟΥ

Godspeed | Καλή επιτυχία* Οδηγίες χρήσης για την 27η Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου Στις ...

Jean-Bruno Renard : “Οι εξωγήινοι εμφανίστηκαν μόνο όταν ο ουρανός έμεινε άδειος από θεούς”

Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούρη Η επιστημονική φαντασία ως μυθολογία και ως ψυχανάλυση: πώς προβάλλουμε ...

NEVILLE BRODY : H υποκουλτούρα έχει πεθάνει

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως Ο πολύτιμος χρόνος που στις μέρες μας τρέχει ασταμάτητα, τα ...

X