Τέχνη από την Ανατολική Γερμανία

Δύο εκθέσεις στην Γερμανία φέρνουν ξανά στο προσκήνιο ένα “κλειστό, πικρό κεφάλαιο” της επανενωμένης χώρας και επανεξετάζουν ξεχασμένες εικόνες από ένα πρόσφατο παρελθόν.

 

Μια τέχνη ξεχασμένη και ιδιαίτερη ξαναβγαίνει από τις αποθήκες όπου βρίσκονταν τα τελευταία είκοσι χρόνια και προτείνεται προς αναθεώρηση. Η εικαστική ζωή της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας (GDR) η οποία παρουσιαζόταν τότε ως τεκμήριο μιας αναδυόμενης “σοσιαλιστικής Γερμανικής εθνικής κουλτούρας” κρίθηκε ως πολύ φορτισμένη ιδεολογικά μετά την επανένωση της Γερμανίας και χάθηκε από το προσκήνιο.  Μέχρι πρόσφατα, όταν μια πρωτοβουλία έθεσε προς αναθεώρηση τα έργα που παράχθηκαν στο ιδιαίτερο πλαίσιο της GDR, αλλά και την στάση του κοινού απέναντί τους.

Φέτος μια σημαντική βάση δεδομένων έχει ήδη συμπληρωθεί, στο πλαίσιο του κρατικού προγράμματος  “Bildatlas: Kunst in der DDR” (Άτλας εικόνων: η τέχνη στην GDR), το οποίο ξεκίνησε το 2009. Για το σκοπό αυτό έχουν μαζευτεί20,000 περίπου έργα από 165 δημόσια μουσεία και ιδιώτες συλλέκτες. Το αποτέλεσμα είναι μια ολοκληρωμένη επισκόπηση αυτού του κλειστού, πικρού κεφαλαίου της τέχνης στη Γερμανία.

Η κύρια ιδέα αυτής της βάσης δεδομένων είναι απλή: η τέχνη που δημιουργήθηκε στην “άλλη” πλευρά του Γερμανικού κράτους έχει κάθε δικαίωμα να γίνεται αντιληπτή ως τέχνη, να μπορεί να έχει θεατές αλλά και να είναι ανοιχτή σε κριτική. Η ολοκλήρωση του “Bildatlas” σηματοδοτείται με την έκθεση που παρουσιάζεται αυτή τη στιγμή στη Βαϊμάρη με 240 έργα τα οποία καλύπτουν τέσσερις δεκαετίες της GDR. Η έκθεση επιδιώκει να ισορροπήσει την επίσημη κρατική τέχνη της Ανατολικής Γερμανίας με την τέχνη των αντιφρονούντων.

Η συζήτηση για την τέχνη της Ανατολικής Γερμανίας είχε να αντιμετωπίσει κάποιες παρερμηνείες, για αρκετά χρόνια. Πριν την επανένωση της χώρας, οι καλλιτέχνες της Ανατολικής Γερμανίας θεωρούνταν ως “εκπρόσωποι” της κυβέρνησης τους. Αυτή η αντίληψη επιβεβαιώθηκε μέσα από την Documenta 6 το 1977, όταν έργα της ούτω καλούμενης Leipziger Viererbande (η παρέα των τεσσάρων από την Ληψία), την οποία αποτελούσαν οι Μπέρναρντ Χάισιγκ, Βόλφγκαγκ Ματέρ, Βίλι Σίτε και Βέρνερ Τούπκε πρωτοεμφνίστηκε στη Δυτική Γερμανία και θεωρήθηκε από κριτικούς και επιμελητές ως εκπρόσωπος της τέχνης της Ανατολικής Γερμανίας.

Ο Χάισιγκ είχε τότε παρουσιάσει ένα έργο με τίτλο “Ίκαρος. Δυσκολίες στην αναζήτηση της αλήθειας”. Σε συνέχεια αυτού δόθηκε ο τίτλος της έκθεσης που παρουσιάζεται τώρα στη Βαιμάρη: “Αντίο στον Ίκαρο: Εικόνες από την GDR – ξαναϊδωμένες”. Ο Ίκαρος ως η ενσάρκωση της ύβρεως, υπήρξε μια από της οπτικές μεταφορές που χρησιμοποίησαν οι καλλιτέχνες της Ανατολικής Γερμανίας προς το τέλος του καθεστώτος. Άλλη μια αναφορά στην Ελληνική Μυθολογία, ο Σίσυφος, εμφανίζεται στο έργο του Ματέρ “Ο αλαζόνας Σίσυφος και ο λαός του”. Το έργο παρουσιάστηκε στην Documenta του 1977, και παρουσίαζε τον Σίσυφο να σπρώχνει ένα πέτρινο κεφάλι, το οποίο αν κοίταζε κανείς με προσοχή έμοιαζε με μια προτομή του Καρλ Μαρξ.

Χρειάστηκαν τρία χρόνια μετά την επανένωση της χώρας για να παρουσιαστεί για πρώτη φορά η επανενωμένη συλλογή στην Νασιονάλγκαλερι του Βερολίνου. Ακολούθησαν κάποιες άλλες όπως αυτή του 1995 στο Γερμανικό Ιστορικό Μουσείο. Η βαθιά όμως ρήξη επήλθε το 1999 στο τρίτο μέρος της έκθεσης με τίτλο “Η Άνοδος και η Πτώση του Μοντερνισμού” η οποία παρουσιάστηκε στη Βαϊμάρη. Σε αυτή την έκθεση η τέχνη της GDR παρουσιάστηκε πλάι σε αυτή των Ναζί, κάνοντας έναν αποτυχημένο και ατυχή συσχετισμό ανάμεσα στην τέχνη των δύο καθεστώτων. Η παρούσα λοιπόν έκθεση η οποία παρουσιάζεται και πάλι στη Βαϊμάρη είναι με κάποιο τρόπο και μια απολογία για αυτήν του 1999.

Και στο Βερολίνο

Την ίδια χρονική στιγμή παρουσιάζεται και η μεγαλύτερη έκθεση φωτογραφίας από την Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας (GDR). Η έκθεση περιλαμβάνει 250 φωτογραφίες από 34 φωτογράφους οι οποίοι προσπαθούν να μεταδώσουν το αίσθημα της καθημερινότητας στην Ανατολική Γερμανία μεταξύ του 1949 και του 1989. “Η έκθεση αφορά έργα προσωπικής φωτογραφίας και όχι φωτό-δημοσιογραφίας” λέει ο συν-επιμελητής της έκθεσης Τ. Ο. Ίμις: “Η ζωή στην Ανατολική Γερμανία ακολουθούσε αυστηρούς κοινωνικούς κανόνες, οι οποίοι παρουσιάζονται μέσα από τις φωτογραφίες.” Ως αναμνηστικές εικόνες προσωπικών στιγμών, οι φωτογραφίες αυτές μπορούν να θεωρηθούν ως αντιπροσωπευτικές εκπροσωπήσεις της συγκεκριμένης πραγματικότητας” και όχι ως μορφή τέχνης” σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης η οποία παρουσιάζεται μέχρι τις 28 του Γενάρη στην Μπερλίνσε Γκαλερί, στο Βερολίνο.

ΑΡΧΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Φωτογραφία του Γενς Ροτς από το 1989.

ΠΑΡΑΘΥΡΟ | ΠΟΛΙΤΗΣ

 

You May Also Like

Διεθνές Φεστιβάλ Κύπρια: Ζητείται αυτονομία

Συνέντευξη στην Αργυρώ Αγγελίδη | Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων Φωτογραφία: ©2015Ελένη Παπαδοπούλου | Παράθυρο Η ...

«Όλα αυτά τα υπέροχα πράγματα» στη Λευκωσία

H Κύπρια Μελίνα Θεοχαρίδου, η οποία ζει και εργάζεται στο Λονδίνο, πρωταγωνιστεί στην θεατρική ...

Νεκρός ο Αμπάς Κιαροστάμι

Αιφνίδια έφυγε από τη ζωή στις 4 Ιουλίου ο κορυφαίος Ιρανός σκηνοθέτης Αμπάς Κιαροστάμι, ...

Διέρρηξαν την Εθνική Πινακοθήκη Ελλάδος

Στο στόχαστρο διαρρηκτών μπήκε λίγο πριν από τις 5 τα ξημερώματα η Εθνική Πινακοθήκη ...

Η «Πολιτεία» του Πλάτωνα κορυφαίο βιβλίο στα Πανεπιστήμια

Η «Πολιτεία» του Πλάτωνα είναι το βιβλίο που έχει μελετηθεί περισσότερο στα οκτώ κορυφαία ...

Εικαστική εγκατάσταση σύγχρονης τέχνης στη Δήλο, από τον Άντονι Γκόρμλι

Από τις αρχές Μαΐου ως και το τέλος Οκτωβρίου 2019, ο αρχαιολογικός χώρος της ...

X