Χρόνια πολλά Ανδρέα Καραγιάν!

Συνέντευξη στην Χριστίνα Λάμπρου

O Ανδρέας Καραγιάν έχει κάθε λόγο να γιορτάζει τα 70χρονά του.Έχοντας μόλιςτιμηθεί με κρατικό βραβείο λογοτεχνίας -ένα “έπαθλο” που θα τοποθετήσει πλάι σε πολλά άλλα- και με το τρίτο μέρος της αυτοβιογραφικής αφήγησης της ζωής του στασκαριά, ο πολύτροπος ζωγράφος συνεχίζει δυναμικά στην έβδομη δεκαετία της ζωήςτου

Η έκθεση, η οποία εγκαινιάστηκε την περασμένη Παρασκευή στη Λευκωσία με ομιλία της Ελένης Νικήτα και μουσική από τον γιο του Νικόλα Λεβέντη, παρουσιάζει μία -την πιο γνωστή- από τις πολλές πτυχές του: εύστοχα το συνόψισε ο Γιάννης Ξανθούλης, μιλώντας για την αυτοβιογραφία του Καραγιάν: “ενός πολυσχιδούς Κύπριου ζωγράφου, ο οποίος πέρασε από πολλές και ενδιαφέρουσες φάσεις. Δηλαδή: Πέρα από την παρατηρητικότητα, την ευαισθησία και το χιούμορ, σπούδασε ιατρική, έκανε κριτική θεάτρου και κινηματογράφου. Σπούδασε ζωγραφική, χαρακτική. Σπούδασε τη ζωή. Νομίζω πως αυτό είναι το κλου του Αντρέα Καραγιάν…”.
Να τον χαιρόμαστε.
“Είναι δύο στοιχεία τα οποία διέπουν και τη ζωή μου και τη συγγραφική μου ταυτότητα. Είναι το θέμα μύθος – ζωή – τέχνη και το θέμα του καλού και του κακού. Η χρήση της ουσίας του μύθου δίνει στην καθημερινή πραγματικότητα μια επέκταση πιο μεταφυσική. Μετά είναι το θέμα των αντιθέσεων, του “καλού” και του “κακού”, μέσα στην οποία ζούμε συνέχεια. Αν λείψει το ένα, θα λείψει και το άλλο. Η ύπαρξη του διαβόλου σημαίνει και την ύπαρξη του Θεού. Η ύπαρξη του Θεού σημαίνει και την ύπαρξη του διαβόλου”.

Ποια είναι η θέση του καλλιτέχνη ανάμεσα στα δύο άκρα;
Αυτό είναι πολύ δύσκολο να το καθορίσουμε. Ένας καλλιτέχνης απλώς έχει τις κεραίες του ανοικτές, συλλαμβάνει τα πράγματα και προσπαθεί να τα επικοινωνήσει -είτε μέσα από τη ζωγραφική του είτε μέσω των λέξεων. Αυτός είναι ο σκοπός του καλλιτέχνη. Ο σκοπός της επικοινωνίας και της διαφώτισης. Το θέμα της δημιουργίας, το θέμα του ενστίκτου, το θέμα της τέχνης γενικά είναι πολύ μυστηριώδες για να το αναλύσουμε. Ίσως γι’ αυτό οι Βυζαντινοί έλεγαν δια χειρός του τάδε, για παράδειγμα θα έλεγαν “δια χειρός Ανδρέα Καραγιάν”, εννοώντας ότι κάτι “άλλο” οδήγησε το χέρι του Ανδρέα Καραγιάν για να δημιουργήσει αυτό το έργο.

Το δικό σας το χέρι τι το οδηγεί;
Αυτό είναι μια δύσκολη ερώτηση. Το αισθάνθηκα από μικρός ότι ήθελα να ζωγραφίσω… Με ενδιέφεραν πράγματα που δεν ενδιέφεραν άλλους. Και ίσως για αυτό η μητέρα μου αισθανόταν ότι ήμουν κάποιο παράξενο ον… Μέσα μου ένιωθα ότι υπήρχε μια ανάγκη για έκφραση. Η ζωγραφική ήταν πάντα κάτι που με γοήτευε, από μικρός μού άρεσε να ανακατεύω χρώματα… Και η μητέρα μου έλεγε “α, θα γίνεις χημικός”. Δεν ήθελε να παραδεχτεί την αλήθεια των πραγμάτων.

Δεν ήθελε να γίνετε ζωγράφος η μητέρα σας;
Φυσικά όχι! Σε μια μικρή κοινωνία όπως ήταν η κοινωνία της Κύπρου την εποχή της μητέρας μου, όπου υπήρχε μια ανθούσα μεσαία τάξη, υπήρχε, όπως ήταν φυσικό, μια τάση προς επαγγέλματα όπως δικηγόρος, γιατρός… Κοινωνικά επαγγέλματα δηλαδή και όχι καλλιτεχνικά επαγγέλματα. Οι ζωγράφοι μας, ακόμα και ο Διαμαντής και ο Κανθός, εκείνη την εποχή έπασχαν. Θυμάμαι τον Κάνθο, ο οποίος ήταν καθηγητής μου στο Παγκύπριο, που μου είπε: “Ανδρέα, γιατί να γίνεις ζωγράφος; Τόσα χρόνια εγώ δεν έχω πουλήσει πίνακα”. Σήμερα βέβαια, το πανεπιστήμιο αγοράζει πίνακες του Κάνθου προς 100.000 ευρώ.

Και έτσι γίνατε γιατρός.
Ακολούθησα την ιατρική, χωρίς να το μετανιώσω ποτέ γιατί ήταν μια εμπειρία πολύ ζωντανή. Με έμαθε να κοιτάζω κατάματα τη ζωή, τον θάνατο, το σώμα, με βοήθησε να ξεφύγω από πολλά ταμπού, όπως το τι είναι ηθικό και τι είναι ανήθικο, όλα αυτά τα κατασκευάσματα που φτιάχνει μια κοινωνία για να μπορεί να εξουσιάζει το “κοινό” της.

Το “καλό” και το “κακό” εμπίπτουν μέσα σε αυτά τα κοινωνικά κατασκευάσματα που λέτε;
Βεβαίως, γιατί η έννοια του θεού ως κριτή που μπορεί να σε στείλει στην κόλαση ή στον παράδεισο φυσικά και είναι ένα κατασκεύασμα εξουσιαστικό. Όταν, για παράδειγμα, ο ιερέας μού έλεγε ότι το σεξ είναι αμαρτία -ενώ είναι το πιο φυσικό πράγμα που υπάρχει στη δομή του ανθρώπου. Αν ο θεός έφτιαξε τον άνθρωπο, έφτιαξε και το σεξ. Χωρίς να σημαίνει ότι δεν είμαι θρήσκος, δεν ακολουθώ την τυποποιημένη θρησκεία, αυτήν που σου καθορίζει ποιο είναι το καλό και ποιο είναι το κακό. Έχω περάσει αρκετό καιρό στην Αίγυπτο και τώρα όταν πάω αντιλαμβάνομαι ότι έχουμε μια έννοια για τον μουσουλμανισμό πολύ κακή, ενώ οι μετριοπαθείς μουσουλμάνοι, τους οποίος ζω και αγαπώ, είναι θαυμάσιοι άνθρωποι. Αλλά βλέπω κι εκεί την έννοια της αμαρτίας, της πράξης αυτής που θα σε οδηγήσει στην κόλαση ή στον παράδεισο. Ενώ η βάση των πραγμάτων δεν είναι αν θα κάνω αμαρτία η όχι, αλλά να είμαι ένας ηθικός άνθρωπος που βλέπω ανθρωπιστικά την κοινωνία. Αυτή είναι η ηθική μου θέση, έτσι βλέπω το καλό και το κακό. Πιστεύω ότι κάποτε η λογική θα πρέπει να λειτουργήσει, αν και πιστεύω παράλληλα ότι δεν πρέπει να χάσουμε και το μυστήριο. Δηλαδή, πιστεύω ακράδαντα ότι υπάρχει ένας δημιουργός, πιστεύω ακράδαντα ότι έχω μια επικοινωνία με αυτόν τον δημιουργό. Πιστεύω ακράδαντα ότι αυτός ο δημιουργός με έκανε όπως είμαι.

Νιώθετε στα 70 σας ότι φτάσατε σε ένα σημείο όπου είστε ελεύθερος από τις κοινωνικές συμβάσεις και τα εξουσιαστικά κατασκευάσματα που είπατε πριν;
Φυσικά. Eσωτερικά αισθάνομαι μια μεγάλη ελευθερία. Δεν είμαι ο Αντρέας των είκοσι χρόνων, γεμάτος αγωνίες: τι είμαι, τι μου συμβαίνει, γιατί είναι έτσι η σεξουαλικότητά μου, γιατί είναι αυτή η ροπή μου στη ζωγραφική, γιατί δεν ήμουν κανονικός όπως όλος ο κόσμος; Υπήρξα παντρεμένος, είχα μια θαυμάσια σύζυγο, μπορούσα να αποκτήσω μια έξοχη κοινωνική ζωή, ήμασταν αρκετά εύποροι… θα μπορούσα να περνούσα μια θαυμάσια ζωή, κι όμως κάτι μου έλεγε ότι δεν είναι αυτό για μένα. Αυτό που είπε κι ο Καβάφης, το μεγάλο “όχι”.
Ναι, η εξουσία με βασάνισε πάρα πολύ, με την έννοια ότι έπρεπε πάντα να έρχομαι σε αντιπαράθεση με την εξουσία και έπρεπε αυτή τη δύναμη να τη βρίσκω πάντα μέσα από τον εαυτό μου και ορισμένους θαυμάσιους ανθρώπους που γνώρισα στη ζωή μου. Ένας απ’ αυτούς ήταν και η σύζυγός μου, η οποία στάθηκε με κατανόηση δίπλα μου, μέχρι το σημείο που έπρεπε πια να πάρει ο καθένας το δρόμο του. Αυτά τα πρόσωπα που αγάπησα και που στάθηκαν δίπλα μου βιώνουν μέσα στα βιβλία μου. Είναι κι αυτός ένας τρόπος να ξανακερδίσω τον χρόνο και όλους αυτούς τους ανθρώπους που αγάπησα και που με αγάπησαν. Είναι ένας τρόπος να ξαναζήσω τη ζωή μου και να την αξιολογήσω.

Και πως τα πήγατε;
Μια χαρά. Πήρα και βραβείο. [γέλια]

Η λογοτεχνία πώς ξεκίνησε; Ήταν ένα πείραμα;
Όλη η ζωή μας είναι ένα πείραμα. Ήταν μια έκπληξη από τη μία, από την άλλη δημοσιογραφώ από το ’78, μου ήταν λοιπόν εύκολο να εκφραστώ μέσα από τον γραπτό λόγο. Πάντα είχα ένα ιδιαίτερο στιλ, ένα ιδιαίτερο ύφος. Λάτρευα πάντα τη γλώσσα, την ελληνική. Και είμαι και ευτυχής που έκανα και αρχαία ελληνικά που σήμερα τα κοιτάζουμε με περιφρόνηση. Και την καθαρεύουσα, τη θαυμάσια αυτή γλώσσα, στην οποία γράφτηκαν τόσα υπέροχα βιβλία. Σήμερα, τα περιφρονούμε όλα. Σκοτώσαμε τις λέξεις, αφαιρέσαμε τους τόνους, αφαιρέσαμε τις δοτικές, τα απαρέμφατα, τα έχουμε όλα απλοποιήσει. Τα ‘χουμε κάνει σαν ένα μικρό χαλάκι για να πατάει ο καθένας και να περνάει τη ζωούλα του.

Από την αυτοβιογραφία σας έχετε κυκλοφορήσει δύο τόμους, πρόκειται τώρα να εκδοθεί ο τρίτος. Έχετε καθορίσει ήδη τους τόμους, υπάρχει μια δομή ή την αποφασίζετε προχωρώντας;
Οπωσδήποτε υπάρχει μια δομή, η οποία εξελίσσεται σιγά – σιγά. Υπάρχει μέσα μου ένα περίγραμμα πραγμάτων και το κάθε βιβλίο ακολουθεί και μια ιστορία, μια πορεία του ήρωα, γιατί ο ήρωας του βιβλίου μου ξεκινά μεν από μένα, αλλά έχει και τη δική του πορεία, τη δική του μυθοπλασία. Στο πρώτο βιβλίο [“Η Αληθής Ιστορία”, Εκδόσεις Καστανιώτη, 2008] είναι ένας νεαρός που βλέπει τη ζωή με απορία και θαυμασμό, δεν μπορεί να εξηγήσει γατί και πώς συμβαίνουν τα πράγματα. Στο δεύτερο βιβλίο [“Ανήθικες Ιστορίες / Λονδίνο-Αλεξάνδρεια ” Εκδόσεις Γαβριηλίδη 2011] μέσα από τους διάφορους έρωτες και εραστές αρχίζει να ανακαλύπτει τον εαυτό του, ποιος είναι. Στο τρίτο το βιβλίο, [το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει σύντομα από τον Εκδοτικό Οίκο Εστία] είναι αυτή ακριβώς η σχέση του καλού και με το κακό. Πού τελειώνει το καλό και αρχίζει το κακό; Το τρίτο βιβλίο είναι μια κατάδυση στην αγωνία του καλλιτέχνη σε έναν χώρο που δεν μπορεί να εκφραστεί, όπως ήταν η Κύπρος στη δεκαετία μεταξύ του ’78 με ’90.

Γιατί δεν μπορούσε να εκφραστεί κανείς τη δεκαετία αυτή;
Υπήρχε μια κατάσταση καταπίεσης, τουλάχιστον έτσι το αντιλαμβανόμουν εγώ. Ήταν και μια εποχή που, επίσης, δεν ξέρω γιατί, μάλλον γιατί φέρω αρμένικο όνομα, έμπαινε η αστυνομία στο σπίτι μου θεωρώντας πως είμαι Άσαλα, μέλος της τρομοκρατικής οργάνωσης των Αρμενίων. Όταν έβλεπαν ότι μιλώ καλά ελληνικά, έφευγαν. Ήταν μια εποχή γενικά σκοτεινή για μένα. Ήταν και μια καταπίεση του σεξουαλικού, δεν υπήρχε η συνειδητοποίηση του δικαιώματος στο διαφορετικό, της έκφρασης της ερωτικής, της σεξουαλικής, ήταν όλα κατασκευασμένα.

Άλλαξε, θεωρείτε, η κατάσταση;
Βεβαίως. Άρδην. Μόνο ότι μπορούμε να το συζητάμε αυτή τη στιγμή είναι ενδεικτικό της αλλαγής αυτής. Ή το ότι βγαίνουν τα βιβλία μου και παίρνουν και βραβεία σημαίνει πως έχουν γίνει αρκετά μεγάλα άλματα στην Κύπρο. Και σίγουρα προχωρούμε. Είναι τραγικό αυτό που συμβαίνει με τον οικονομικό εφιάλτη, που η Κύπρος δεν άξιζε να τη φέρουν σε αυτό το σημείο. Οπωσδήποτε αυτό το πράγμα κλείνει πάλι τον κόσμο. Εμφανίζονται ορισμένα πράγματα όπως η ξενοφοβία, τα οποία είχαμε παλέψει και τα είχαμε ξεπεράσει. Φοβάμαι ότι ξαναγυρνάμε σε πιο σκοτεινές εποχές και ελπίζω να βγούμε από αυτή την κατάσταση σύντομα για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε.

Στη ζωγραφική προς τα πού προχωρείτε;
Θα παρουσιάσω μια καινούργια δουλειά, η οποία είναι εντελώς αφηρημένη. Είμαι γνωστός για πρόσωπα, για φιγούρες κλπ.. Αλλά αυτή τη στιγμή αισθάνομαι την ανάγκη να μπω σε μια πιο μεταφυσική διάσταση. Ένας ζωγράφος που με επηρέασε αφάνταστα είναι ο Ρόθκο και νομίζω στοιχεία του μπαίνουν και μέσα στη δουλειά μου. Στα 70 εκείνος που θα με δει θα πει: “ο Ανδρέας αρχίζει μια καινούργια καριέρα”.

Περιμένατε ότι τα βιβλία σας, πέρα από το κρατικό βραβείο λογοτεχνίας με το οποίο μόλις τιμηθήκατε, θα είχαν τόση ανταπόκριση από το αναγνωστικό κοινό;
Όταν βγήκε το πρώτο βιβλίο, η ανταπόκριση του κόσμου ήταν θερμή. Ο κόσμος και το αγόρασε, αλλά και επικοινωνούσαν μαζί μου για να μου πουν μπράβο, μας άρεσε, μας συγκινήσατε… Αυτό με ενθάρρυνε, για να προχωρήσω στο επόμενο βιβλίο, στο οποίο είχα συμπαραστάτες ανθρώπους πολύ ικανούς, που διάβασαν το βιβλίο μου και με ενθάρρυναν να προχωρήσω.

To κρατικό βραβείο λογοτεχνίας;
Το κρατικό βραβείο για μένα ήταν πάρα πολύ σημαντικό. Για μένα ήταν το αντίστοιχο της Μπιενάλε Βενετίας, όταν επιλέγηκα για να εκπροσωπήσω την Κύπρο. Ομολογώ, το θεωρώ τιμή να είμαι Κύπριος, το θεωρώ τιμή να δημιουργώ εδώ και το θεωρώ επίσης τιμή το ότι ο κόσμος εκτίμησε τόσο πολύ τη δουλειά μου.
Θα ήθελα να προσφέρω αρκετά από τα έργα μου. Πρότεινα μάλιστα σε δήμους να γίνει ένα Ίδρυμα Καραγιάν, όπου να μπουν τα έργα μου και να μείνουν μετά, δυστυχώς δεν βρήκα καμιά ανταπόκριση. Επίσης, με λυπεί το ότι είμαι ένας άνθρωπος 70 χρόνων με πάρα πολλές εμπειρίες στις τέχνες και δεν μου ζητήθηκε να συμμετέχω σε μια επιτροπή θεάτρου, κινηματογράφου…
Βέβαια, όπως ξέρουμε, όλα είναι κομματικά στην Κύπρο και εγώ δεν ήθελα ποτέ μου να είμαι συνδεδεμένος με ένα κόμμα, ήθελα να διατηρώ την ελευθερία μου. Αλλά κάπου με λυπεί, γιατί πιστεύω ότι είμαι γεμάτος πράγματα που θα μπορούσα άνετα να προσφέρω, μου αρέσει το “διδακτικό”. Πάντα μου άρεσε να προωθώ τους νέους γιατί αυτοί είναι που θα δώσουν το μέλλον και την ηθική υπόσταση μιας χώρας.
Γιατί η τέχνη είναι και μια ηθική υπόσταση μέσα σε όλη αυτή τη διαστροφή που βλέπουμε γύρω μας. Διαστροφή δεν είναι το σεξουαλικό, διαστροφή είναι αυτό που συμβαίνει στην Κύπρο τώρα, να καταστρέφονται τα πάντα και κάνεις να μην παίρνει την ευθύνη, να βρισκόμαστε σαν σε ένα όνειρο, φιγούρες σουρεαλιστικές που πετούν στον ουρανό, ζουν στον δικό τους κόσμο, δεν βλέπουν την καταστροφή που γίνεται γύρω τους. Αυτό είναι η διαστροφή και το ανήθικο.

Θεωρείτε ότι η τέχνη μπορεί να αναπληρώσει την ελπίδα που έχει διαλύσει η πολιτική;
Εμείς τους δίνουμε τη δύναμη, την υπόσταση, δεν αντιδρούμε. Ποια είναι η αντίδραση του κόσμου απέναντι σε όλα αυτά που συμβαίνουν; Καμιά. Αποδέχεται τις καταστάσεις, ενώ υπάρχει μια αθλιότητα γύρω μας. Πιστεύω βέβαια ότι υπάρχει ελπίδα. Πιστεύω ότι οι νέοι άνθρωποι πρέπει να συνειδητοποιήσουν τι είναι, τι θέλουν και πού στέκονται. Αυτοί οι νέοι άνθρωποι πρέπει να σηκωθούν, να πάρουν στα χέρια τους το μέλλον. Πάντα έχουμε τους ίδιους ανθρώπους [στην πολιτική], δεν βλέπεις καμία αλλαγή, καμία νεανική έκφραση, κάτι το καινούργιο. Είναι όλα ένα κατεστημένο. Πού να δώσω εγώ την ψήφο μου, σε ποιον; Αφού όλα είναι ένα κατεστημένο.

Νιώθετε ότι η νέα γενιά είναι παθητική;
Ναι, πολύ. Και φταιν’ οι γονείς που έχουν τους νέους κακομαθημένους. Αν δούμε για παράδειγμα την Αίγυπτο, όπου τους την έφαγαν την επανάσταση. Η επανάσταση “κλάπηκε” από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, αλλά οι νέοι είναι ακόμα εκεί, σηκώνονται αυτή τη στιγμή πάλι. Εδώ τι κάνουν οι νέοι μας;

Τι θα είχατε να πείτε στον εικοσάχρονο εαυτό σας σήμερα;
Αχ, προχώρα, προχώρα και σε θέλει όλη η χώρα [γέλια].

+ H έκθεση “70 χρόνια Καραγιάν” παρουσιάζεται στο κτήριο διοίκησης της Ελληνικής Τράπεζας [γωνία Λ. Λεμεσού και Αθαλάσσας 200, Λευκωσία] μέχρι τις 23 Ιανουαρίου 2013. Ώρες λειτουργίας καθημερινά 09:00 – 13:00 και 17:00 – 19:00, Σάββατο και Κυριακή 10:00 – 13:00 και 17:00 – 19:00.

You May Also Like

ΙΑΝΝΗ ΞΕΝΑΚΗ “ΟΡΕΣΤΕΙΑ” : “Στη μια τσέπη ο Πλάτων, στην άλλη ο Μαρξ”

 Συνέντευξη στην Μερόπη Μωυσέως Δέκα πνευστά όργανα, δύο κρουστά και ένα βιολοντσέλο, επτά μεικτές ...

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ : Περί νοηματοδότησης της ζωής

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως | Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου  «Ακόμα κι ο ίδιος ο αγώνας ...

Το πλοίο των τρελών

Γράφει η Μερόπη Μωυσέως / Φωτογραφία Παύλος Βρυωνίδης Πώς η φράση «Ήταν μια πελλάρα» ...

Αντώνης Παπαδόπουλος : Οι μικρομηκάδες ταξιδεύουν

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως Λίγο πριν την έναρξη της δράσης “Το Φεστιβάλ Δράμας Ταξιδεύει”, ...

AMIKAM TOREN | «Εγώ ο ίδιος είμαι ένα ready made!»

Συνέντευξη στη Χριστίνα Λάμπρου | Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου «Δεν γνωρίζω πολλούς εννοιολογικούς καλλιτέχνες που ...

ΦΑΙΔΡΟΣ ΚΑΒΑΛΛΑΡΗΣ: Δημιουργία είναι οι μικρές στιγμές της ζωής μας

“Ακόμα και στο πώς θα τηγανίσεις τα αβγά σου, πώς θα μαγειρέψεις τη σούπα ...

X