Νέα στοιχεία για την οικογένεια Μπούκαρη (Buccari) της Κύπρου

Γράφει η Νάσα Παταπίου

Η οικογένεια Μπούκαρη εμφανίζεται στις πηγές για πρώτη φορά το 1473 και μέχρι το 1490, παρουσιάζεται ως μια ευνοούμενη οικογένεια, από την ίδια τη βασίλισσα της Κύπρου Αικατερίνη Κορνάρο

Η οικογένεια Μπούκαρη εμφανίζεται για πρώτη φορά σε έγγραφα σχετικά με την Κύπρο στα τέλη του 15ου αιώνα και συγκεκριμένα κατά το έτος 1473. Άλλα μέλη της ίδιας οικογένειας απαντούν σε πηγές κατά τους 16ο και 17ο αιώνες, ενώ κάποιοι Μπούκαρη είχαν εγκατασταθεί στη Βενετία, όπως μαρτυρούν οι πηγές. Οι Μπούκαρη συνήθως υπηρετούσαν σε δημόσια αξιώματα και εάν κρίνουμε από ένα πολύ σημαντικό έγγραφο, το οποίο υπογράφει η βασίλισσα της Κύπρου Αικατερίνη Κορνάρο, με ημερομηνία 3 Ιουλίου 1490, και το οποίο είχαμε εντοπίσει πριν από μερικά χρόνια, δύο μέλη της οικογένειας Μπούκαρη είχαν ευνοηθεί από την ίδια.

Κυριάκος και Ιωάννης Μπούκαρης

Για πρώτη φορά, όπως έχουμε προαναφέρει, εμφανίζεται στις πηγές της Κύπρου η οικογένεια Μπούκαρη το 1473. Σύμφωνα με την πηγή του 1473, παραχωρείται μία δωρεά σ’ έναν Μπούκαρη ενώ το 1478 ένας φεουδάρχης, ο Κυριάκος Μπούκαρης, είχε διοριστεί στο αξίωμα του βαΐλου της Επισκοπής. Το 1513, μετά από συστάσεις των εκπροσώπων του πάπα, οι βενετικές αρχές αποφάσισαν να διορίσουν σ’ ένα δημόσιο αξίωμα τον Ιωάννη Μπούκαρη. Το αξίωμα αυτό αφορούσε τη θέση του μακτασίπη της Λευκωσίας, του υπευθύνου για αγορανομικά και αγρονομικά καθήκοντα, δηλαδή ήταν αρμόδιος να καθορίζει τα σύνορα των κτημάτων. Ο μακτασίπης ήταν στενός συνεργάτης και βοηθός του βισκούντη της πόλης. Μετά τη λήξη της θητείας του μακτασίπη που υπηρετούσε τότε, σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου των Δέκα, ο Ιωάννης Μπούκαρης θα υπηρετούσε για δύο θητείες στη θέση του μακτασίπη της Λευκωσίας. Τον Ιωάννη Μπούκαρη τον συναντούμε το 1547 να υπογράφει ως μάρτυρας στη διαθήκη του Μπενεντέττη Tenturi, ενός άλλου Κυπρίου εμπόρου και φεουδάρχη. Επίσης, το 1549 επαναδιορίζεται στη Λευκωσία στο αξίωμα του μακτασίπη.

Δωρεές της Αικατερίνης Κορνάρο

Στο έγγραφο του 1490, στο οποίο είχαμε αναφερθεί προηγουμένως, μαρτυρείται ότι η βασίλισσα Αικατερίνη Κορνάρο είχε ευεργετήσει δύο μέλη της οικογένειας Μπούκαρη, το ένα με μία δωρεά και το άλλο με ένα προνόμιο, χωρίς βέβαια να γνωρίζουμε τι συγγένεια συνέδεε τα δύο αυτά πρόσωπα. Η δωρεά, η οποία είχε γίνει προς τον Φωκά Μπούκαρη, φέρνει στο φως και στοιχεία που αφορούν ένα περιβόλι που βρισκόταν στο χωριό Δίκωμο, του διαμερίσματος της Κερύνειας. Το περιβόλι αυτό στο Δίκωμο ήταν γνωστό, όπως άλλωστε αναφέρεται και στη συγκεκριμένη πηγή, ως περιβόλι η Καμάρα (la Camara). Η βασίλισσα Αικατερίνη Κορνάρο είχε παραχωρήσει ως δωρεά το περιβόλι αυτό στον Φωκά Μπούκαρη ως φέουδο εις το διηνεκές μαζί με όλα τα δικαιώματα, τα οποία είχε ένας lisio homazio, δηλαδή φεουδάρχης που είχε δηλώσει υποταγή στη βασίλισσα. Ο Φωκάς Μπούκαρης ήταν υποχρεωμένος να πληρώνει μόνο τον φόρο της δεκάτης επί των φρούτων, στη μεγάλη εκκλησία (chiesa grande) -θα πρόκειται εδώ προφανώς για την Αγία Σοφία- τα οποία προέρχονταν από το περιβόλι του Δικώμου. Κανένα άλλο φόρο ή δασμό δεν ήταν υποχρεωμένος να πληρώνει ο Μπούκαρης, γιατί το περιβόλι Καμάρα τού είχε δοθεί ως δωρεά με σχετικό έγγραφο, το οποίο έγινε στην παρουσία του άρχοντος Μorfo de Grenier, κόμη Rochas, κυβερνήτη του βασιλείου, και του άρχοντος Ιακώβου Ποδοκάθαρου, κατά την 1η Ιανουαρίου του έτους 1473, και το οποίο είχε συντάξει και σφραγίσει ο σεκρετάριος Γεώργιος Ceba.
Η βασίλισσα Αικατερίνη Κορνάρο είχε παραχωρήσει και ένα προνόμιο στον Επιφάνιο Μπούκαρη, το οποίο αφορούσε, επίσης, ένα περιβόλι που είχε στην ιδιοκτησία του. Επρόκειτο για ένα περιβόλι μεγάλο και πλούσιο με δένδρα και το οποίο ήταν γνωστό με το όνομα Λαμπάδα. Το έγγραφο του 1490, το οποίο υπογράφει η βασίλισσα Αικατερίνη Κορνάρο, μας γνωστοποιεί και πού ακριβώς βρισκόταν το περιβόλι αυτό. Έτσι, πληροφορούμαστε ότι το περιβόλι του Επιφάνιου Μπούκαρη, το ονομαζόμενο Λαμπάδα, ήταν έξω από την πύλη των μεσαιωνικών τειχών της Λευκωσίας. Η αναφορά της βασίλισσας στον δασμό ο οποίος ίσχυε για τα προϊόντα που εισάγονταν στην πόλη, πιστοποιεί ότι επρόκειτο για την ανατολική πύλη των τειχών της πρωτεύουσας, της μεσαιωνικής οχύρωσης βέβαια και όχι αυτής που υφίσταται σήμερα από το 1567.
Ως γνωστόν, η ανατολική πύλη των τειχών οδηγούσε στη μεγάλη πεδιάδα της Μεσαορίας, αλλά και στο μεγάλο λιμάνι της Κύπρου, την Αμμόχωστο, απ’ όπου μεταφέρονταν πληθώρα προϊόντων στη Λευκωσία. Με βάση τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαμε μάλλον με βεβαιότητα να ισχυριστούμε ότι το περιβόλι Λαμπάδα ήταν προς την Παλλουριώτισσα ή προς το Μεσοκελεύσι (δηλαδή το Καϊμακλί).

Η βασίλισσα με ειδικό προνόμιο ημερομηνίας 29 Αυγούστου 1487 και υπογεγραμμένο από την ίδια μαζί με τις υπογραφές των Βενετών συμβούλων Νικολάου Mudazo και Troilo Malipiero, καθώς και από τον Βενετό γενικό προνοητή της Κύπρου Πέτρο Lion, το οποίο είχε συντάξει ο γραμματέας της Bernardin Saraceno και είχε καταγραφεί στο Βιβλίο του Δημοσίου Ταμείου (Camera), απάλλασσε το περιβόλι Λαμπάδα και τις εξαρτώμενες εκτάσεις γης με αυτό, που ανήκαν στον Επιφάνιο Μπούκαρη, από οποιοδήποτε δασμό εισόδου προϊόντων (gabella) στη Λευκωσία. Το προνόμιο αυτό έδινε τη δυνατότητα στον Επιφάνιο Μπούκαρη να μεταφέρει από το περιβόλι του, καθώς και από τα άλλα κτήματά του που γειτνίαζαν μαζί του, διάφορα προϊόντα στην πόλη χωρίς να καταβάλλει διαπύλια.

Αξίζει να σημειωθεί ότι σε ανέκδοτη πηγή του 1563 αναφέρεται ένα περιβόλι του Μπούκαρη (zardin del Buccari), χωρίς άλλες διευκρινήσεις και έτσι δεν γνωρίζουμε για ποιο περιβόλι πρόκειται και σε ποιον Μπούκαρη ανήκε. Η ύπαρξη δύο περιβολιών της Καμάρας στο Δίκωμο με ιδιοκτήτη τον Φωκά Μπούκαρη και της Λαμπάδας με ιδιοκτήτη τον Επιφάνιο Μπούκαρη, έξω από την ανατολική πύλη της μεσαιωνικής οχύρωσης της Λευκωσίας, προκαλεί πραγματικά σύγχυση. Κατά την άποψή μας, ο zardin del Buccari πρέπει μάλλον να αναφέρεται στο περιβόλι Λαμπάδα, στη Λευκωσία. Οπωσδήποτε, τα περιβόλια αυτά θα τα είχαν πιθανότατα κληρονομήσει απόγονοι των Μπούκαρη ή πολύ πιθανόν και εάν ακόμη είχαν περάσει στην ιδιοκτησία άλλων, εξακολουθούσαν να φέρουν το όνομα του πάλαι ποτέ ιδιοκτήτη τους.

Σε έγγραφο, επίσης, με ημερομηνία 9 Σεπτεμβρίου του έτους 1501, πληροφορούμαστε ότι οι βενετικές αρχές, μετά από γραπτό αίτημα της Αικατερίνης Κορνάρο, η οποία ήδη είχε εγκαταλείψει το βασίλειο το 1489, ζητούσε να διοριστεί στο αξίωμα του μακτασίπη ο Επιφάνιος Μπούκαρης, τον οποίο και διόρισαν. Πρέπει οπωσδήποτε να πρόκειται για τον ιδιοκτήτη της Λαμπάδας. Ένας Ιάκωβος Μπούκαρης είχε λάβει μέρος το 1560 στη γενική επίδειξη του φεουδαρχικού στρατού (mostra generale) και ένας Ιερώνυμος Μπούκαρης έπεσε το 1570 υπερασπιζόμενος τη Λευκωσία. Μέλη της οικογένειας Μπούκαρη συναντούμε και στα κατάστιχα του Αγίου Γεωργίου στη Βενετία. Μεταξύ αυτών είναι ο Γαβριήλ Μπούκαρης το 1552 και ο Νικόλαος Μπούκαρης, γιος του Ιερώνυμου, το 1573. Σπουδαίος γιατρός (medico fisico) είχε αναδειχθεί στη Βενετία ο Αντώνιος Mπούκαρης.

Ο Μπερναρδίνος Μπούκαρης

Μετά την κατάκτηση της Κύπρου από τους Οθωμανούς, πολλοί Κύπριοι πρόσφυγες, αφού βίωσαν φοβερά δεινά και ταλαιπωρίες, κατέφυγαν στη Βενετία ή στις βενετοκρατούμενες ελληνικές περιοχές όπως την Κρήτη ή τα Επτάνησα, για ευνόητους λόγους. Στην Κέρκυρα κατέφυγε και ένας Κύπριος της ίδιας οικογένειας, ο Μπερναρδίνος Μπούκαρης, στοιχεία για τον οποίο αντλούμε από δύο ανέκδοτα έγγραφα. Το ένα έγγραφο αναφέρεται στον διορισμό του σε μία δημόσια θέση στην Κέρκυρα, από τον Βενετό γενικό προνοητή Κερκύρας και το δεύτερο έγγραφο αποτελεί έγκριση του πιο πάνω διορισμού από τη Βενετική Πολιτεία.

Οι πηγές αυτές φέρνουν στο φως στοιχεία για ένα ακόμη μέλος της κυπριακής αυτής οικογένειας, την οποία συναντούμε συχνά στις πηγές από τον 16ο έως και τον 17ο αιώνα. Μία επιστολή που είχε συνταχθεί στην Κέρκυρα στις 18 Ιανουαρίου 1574 (=1575) την οποία και υπογράφει ο Βενετός προνοητής Κερκύρας Φραγκίσκος Gritti, αναφέρεται στον εν λόγω διορισμό. Υπήρχε, όπως αναφέρει, η θέση του υπευθύνου νυχτοφυλακής (capo di notte) στην πόλη της Κέρκυρας και η οποία θέση χήρευε επειδή είχε πεθάνει ο Βαρθολομαίος του Ιωάννη από τη Βενετία, ο οποίος και την κατείχε.
Ο Βενετός αξιωματούχος ενημέρωνε τους προϊσταμένους του, δηλαδή τις βενετικές αρχές, ότι στην κενή θέση είχε διορίσει τον Κύπριο Μπερναρδίνο Μπούκαρη. Παρεμπιπτόντως αναφέρουμε ότι η Βενετική Πολιτεία, μετά την πτώση της Κύπρου στην εξουσία των Οθωμανών, είχε φροντίσει για τη στήριξη των Κυπρίων προσφύγων και όλων αυτών που δεινοπάθησαν και απώλεσαν τους δικούς τους και την περιουσία τους ψηφίζοντας και σχετικό κανονισμό.

Ο γενικός προνοητής Κερκύρας μεταξύ άλλων ανέφερε ότι είχε διορίσει στη θέση του υπευθύνου για τη νυχτοφυλακή τον φτωχό Κύπριο Μπερναρδίνο Μπούκαρη που είχε, επίσης, να θρέψει πολυμελή οικογένεια. Ακόμη, ο ίδιος εγκωμίαζε τη Βενετική Πολιτεία που με τόση στοργή είχε αγκαλιάσει το δυστυχισμένο έθνος (infelice natione) των Κυπρίων, μετά την κατάκτηση της πατρίδας τους από τους Οθωμανούς. Οι βενετικές αρχές με απόφασή τους ημερομηνίας 6 Μαρτίου 1574 είχαν επικυρώσει, όπως φαίνεται με προθυμία, τον διορισμό του Κύπριου πρόσφυγα Μπερναρδίνου Μπούκαρη.

Τέλος, δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι σήμερα απαντά στην Κέρκυρα το επίθετο Μπούκαρη και ούτε βέβαια είναι άσχετο το γεγονός ότι μία μεγάλη παραθαλάσσια περιοχή προς τα νότια της Κέρκυρας φέρει την ονομασία το Μπούκαρι…

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Ιάκωβος Β´ Lusignan:Ο τελευταίος Φράγκος βασιλιάς της Κύπρου

Ο Φράγκος βασιλιάς της Κύπρου Ιωάννης Β’ Lusignan χαρακτηρίζεται στις πηγές αδύναμος και έρμαιο ...

Εξωτικά ζώα και πτηνά στην αυλή των Lusignan

Μες την ποδιά της τον παπαγάλο της κρατούσε που χάθηκε περιπλανώμενος στη Νίκαια μα ...

Λοιμοί στη λατινοκρατούμενη Κύπρο

Ανάμεσα σε άλλα θλιβερά, μια φοβερή επιδημία με υψηλούς πυρετούς κατά τα έτη 1174-1175 ...

Τοπωνύμια του Ριζοκαρπάσου και ο θησαυρός του Aϊ-Μοδέστη

Μια αναφορά σε εύφορα κτήματα του Ριζοκαρπάσου που πέρασαν σε παροιμιώδεις εκφράσεις και στον ...

Η κυπριακή οικογένεια Αττάρ

H οικογένεια Αττάρ διαδραμάτισε έναν σημαντικό ρόλο στην Κύπρο κατά τη Φραγκοκρατία και κυρίως ...

Φεουδάρχες, χωριά και γαίες

Γράφει η Νάσα Παταπίου | npatapiou@moec.gov.cy Ένας πλούτος ειδήσεων για τα χωριά, τα φέουδα ...

X