Ανδρέας Χρυσοχός: Ισορροπώντας τα αντίθετα

Συνέντευξη στην Χριστίνα Λάμπρου

“Μέσα σε αυτή την κατάσταση η τέχνη μπορεί να προσφέρει μια όαση ηρεμίας, αυτοσυγκέντρωσης ή, αν θέλετε, ειρήνης. Η τέχνη, όπως και η θρησκεία, η φιλοσοφία, ακόμα και η συγκέντρωση πάνω σε μια δουλειά με πολύ ενδιαφέρον, σε βοηθά να ξεφεύγεις από αυτή την καθημερινή πραγματικότητα, μια κατάσταση η οποία αυτό τον καιρό ειδικά είναι πολύ οδυνηρή. Τα έργα μου είναι από τη φύση τους ειρηνικά. Δεν δημιουργούν ένταση αυτά καθαυτά. Έχουν κάποιον ονειρικό χαρακτήρα, παρόλο που είναι αρκετά ρεαλιστικά. Παρουσιάζω μιαν άλλη όψη της ζωής η οποία αντιτίθεται προς ό,τι συμβαίνει.”

Η ισορροπία της σύνθεσης είναι μια από τις παραδοσιακές αρετές της τέχνης. Τα έργα που παρουσιάζονται στην έκθεση που οργανώνει το Επιμελητήριο Καλών Τεχνών [ΕΚΑΤΕ] προς τιμή του ιδρυτικού μέλους του Επιμελητηρίου Ανδρέα Χρυσοχού, μοιάζουν να διαλογίζονται πάνω σε αυτήν ακριβώς την έννοια προτείνοντας ισορροπίες ανάμεσα σε τάσεις φαινομενικά αντίθετες.

Στα έργα της έκθεσης στήνετε μια συνύπαρξη ανάμεσα σε δύο τάσεις τις οποίες έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε ως αντίθετες: την παραστατική τέχνη και την αφαίρεση -πιο συγκεκριμένα τον ευρωπαϊκό κλασικισμό και την γεωμετρική αφαίρεση. Μπορείτε να μας μιλήσετε γι’ αυτό;
Για να ξεκινήσουμε από την αρχή. Η αρχή μου στην τέχνη ήταν μάλλον με την αφηρημένη τέχνη παρά με την παραστατική, παρόλο ότι την αρχή την έκανα στη Σχολή όπου ο πλείστος χρόνος δινόταν στη μελέτη του ανθρώπινου σώματος. Σχεδόν όλοι οι καθηγητές τότε στο Goldsmith’s ήταν αρκετά συντηρητικοί, εκτός από ένα ο οποίος υπήρξε για μένα πολύ σημαντικός. Ξεκίνησα έτσι με την αφηρημένη γεωμετρία διότι ήθελα να ξεφύγω από την ασάφεια της συναισθηματικής απεικόνισης. Για να ξεφύγω από αυτό το πράγμα στράφηκα προς τη γεωμετρική αφαίρεση, όπου το τρίγωνο είναι τρίγωνο, το τετράγωνο τετράγωνο και ο κύκλος είναι απόλυτος κύκλος.

Ποια επιθυμία είναι που σας οδήγησε στη σύνθεση της παραστατικότητας και της αφαίρεσης;
Δοκίμασα αρκετές φορές να τοποθετήσω σε ένα πίνακα το καθαρά αναπαραστατικό και συγκεκριμένο μαζί με το απόλυτα γεωμετρικό αφαιρετικό. Πρέπει να ομολογήσω ότι δεν τα κατάφερνα σε βαθμό που να με ικανοποιήσει… Δηλαδή εκείνο που έβρισκα είναι ότι πάντα το ένα νικούσε και υπότασσε το άλλο. Ενώ ήθελα να βρω μια καθαρά ισορροπημένη κατάσταση, κάτι το οποίο βέβαια έγινε από τους κυβιστές, αλλά άμα πήγαινα να χρησιμοποιήσω τη δική τους τεχνοτροπία δεν θα ήταν μια δική μου έκφραση και άρα θα έχανε την αξία του για μένα… Στο τέλος κατέληξα να δουλεύω και τις δύο τεχνοτροπίες μαζί, ενώ παράλληλα έχω και μια άλλη γλώσσα, την αγιογραφία. Γιατί όχι; Γιατί να μην μπορεί κάνεις να χρησιμοποιεί παράλληλα διάφορες τεχνοτροπίες, όπως κάνουν οι λογοτέχνες; Ένας λογοτέχνης μπορεί παράλληλα να γράφει ποίηση, μυθιστορήματα, νουβέλες, θέατρο κλπ. Ο Σαίξπηρ έγραψε τραγωδίες, κωμωδίες, ποιητικά έργα και σονέτα… Το κάθε είδος απαιτεί να χρησιμοποιήσεις μια διαφορετική κατάσταση εσωτερική αλλά και μια ιδιαίτερη τεχνοτροπία.

Έχετε σπουδάσει στο Λονδίνο όπου εκπαιδευτήκατε στις δυτικές παραδόσεις. Στα έργα σας εντοπίζει κανείς μια αίσθηση αναζήτησης ενός πιο τοπικού στοιχείου μέσα από το ενδιαφέρον σας για την Αγιογραφία ή για τη Λαϊκή Τέχνη. Νιώθετε μια ένταση ανάμεσα στο τοπικό και το διεθνές;
Ξεκινήσαμε το ’60 μια μεγάλη ομάδα για να κάνουμε αφαίρεση – με, μεταξύ άλλων, τον Χριστόφορο Σάββα, τον Στέλιο Βότση, τον Λαδόμματο, τον Σφήκα, τον Φοινικαρίδη, την Καίτη Στεφανίδου και τη Βέρα Χατζηδά και αρκετούς άλλους. Ήταν μια σχολή ή μια ομάδα η οποία ήθελε να ξεκινήσει με μια κάθαρση και ίσως σε αντίθεση με ό,τι γινόταν με τους ζωγράφους και καλλιτέχνες που δούλεψαν πριν από μας – δεν ήταν σύγκρουση, ήταν απλώς μια άλλη όψη του πράγματος. Η αρχή ήταν μεν διεθνιστική, αλλά όταν κοιτάξει κανείς την αρχαία κυπριακή αγγειογραφία, όπως και τη λαϊκή μας τέχνη, θα βρει τα μοτίβα εκείνα που χρησιμοποιήσαμε κι εμείς: το τετράγωνο, ο κύκλος, οι επαναλαμβανόμενες γραμμές, τα μοτίβα… Επομένως δεν ήμασταν τόσο μακριά από τον τόπο όπως πιθανώς να φάνηκε. Ίσως επειδή τα εισαγάγαμε με ένα τέτοιο τρόπο που φάνηκαν ότι είχαν απαιτήσεις να ιδωθούν σαν πολύ σοβαρή τέχνη παρά σαν μια εφαρμοσμένη τέχνη, όπως ήταν στην περίπτωση της λαϊκής ή της αρχαίας τέχνης.

Ήταν εξ αρχής μια συνειδητή απόφαση αυτή η σύζευξη των αντιθέσεων; Ήδη από τη δεκαετία του ’60 εργάζεστε με τη γεωμετρική αφαίρεση αλλά και την αγιογραφία.
Μικρός ακόμα είχα την περιέργεια για τις εικόνες που έβλεπα στην εκκλησία. Αργότερα όταν ήμουν στο Goldsmith’s, όταν είχαμε θέμα για τοιχογραφία για να δώσω ένα δικό μου χαρακτήρα στα έργα εισήγαγα πολλά βυζαντινά στοιχεία. Αυτό ενθουσίασε την Σχολή διότι είδαν μιαν άλλη πρόταση μεσογειακή και της καθ’ ημάς Ανατολής σε αντίθεση με τους Βόρειους οι οποίοι έχουν μιαν άλλη αίσθηση της φόρμας. Επίσης, όταν πρωτοδιορίστικα εδώ ως καθηγητής στην Παιδαγωγική Ακαδημία Κύπρου μού ζητήθηκε να ζωγραφίσω τις εικόνες στο Παρεκκλήσι. Έκατσα λοιπόν συστηματικά και μελέτησα την Βυζαντινή Αγιογραφία, κάτι που βέβαια είχε επίδραση πάνω στον τρόπο που ζωγραφίζω μέχρι σήμερα τόσο όσο αφορά την αφηρημένη ζωγραφική όσο και την παραστατική. Έκανα πειράματα να συνθέσω στο ίδιο έργο αγιογραφία, εντελώς ρεαλιστικό σχήμα και κάποια αφαίρεση, συγκεκριμένα σε ένα έργο που ονομάζω “Ο θρήνος του παντρεμένου” και το οποίο παρουσιάστηκε πρόσφατα στην Λεμεσό στην έκθεση Maniera Cypria και η οποία επιχειρούσε μια διασύνδεση της σύγχρονης κυπριακής τέχνης με την παλιά.

Συμμετείχατε στην 34η Μπιενάλε Βενετίας μαζί με τους Κώστα Ιωακείμ, Γιώργο Σκοτεινό, Στέλιο Βότση και Χριστόφορο Σάββα. Μπορείτε να μας μιλήσετε από τη δική σας σκοπιά για την πρώτη συμμετοχή της Κύπρου στη διεθνή διοργάνωση;
Από την ημέρα που ιδρύθηκε το ΕΚΑΤΕ, βάλαμε ως στόχο να προωθηθεί η συμμετοχή των Κυπρίων καλλιτεχνών σε διεθνείς εκθέσεις. Σε αυτό βρήκαμε συμπαραστάτες τις Πολιτιστικές υπηρεσίες του υπουργείου Παιδείας και τον Παναγιώτη Σέργη. Η επιλογή των καλλιτεχνών ανατέθηκε στον Έλληνα τεχνοκριτικό Τώνη Σπητέρη ο οποίος επέλεξε να παρουσιάσει μια ομάδα καλλιτεχνών, αντί του ενός που συνηθιζόταν και στη Βενετία. Συνήθεια όμως και της Μπιενάλε Βενετίας και άλλων διεθνών διοργανώσεων ήταν να παρουσιάζει έργα της νεότερης γενιάς και κατά κάποιον τρόπο φάνηκε ότι παραγκωνίστηκαν εκείνοι που είχαν δουλέψει πριν από εμάς. Αυτό δεν έγινε για να υποτιμηθούν. Απλώς είναι η τάση στις διεθνείς διοργανώσεις να παρουσιάζονται τα νέα ρεύματα και νομίζω δικαιολογημένα. Ο Σπητέρης δεν επέλεξε ένα ή δύο καλλιτέχνες όπως κάνουν οι μεγάλες χώρες αλλά επέλεξε να παρουσιάσει μαζί έξι διαφορετικές τεχνοτροπίες για να δείξει ότι δεν ήταν μια μονόπλευρη διεργασία αυτό που συνέβαινε στην Κύπρο αλλά υπήρχε ένα ευρύτερο πεδίο αναζήτησης και μια προσωπική έρευνα.

Είναι ενδιαφέρον ότι αυτή η ένταση συνεχίζει να υπάρχει και σήμερα…

Σίγουρα! Αν σκεφτούμε τον γνωστό εκδοτικό οίκο Taschen, δεν παρουσιάζει πια Μπρακ και Πικάσο κλπ… Δεν παρουσιάζει καν καλλιτέχνες πάνω από τα 50 και κάθε πενταετία βγάζει έναν καινούργιο τόμο στον οποίο παρουσιάζει τα καινούργια και τα πρόσφατα καινούργια έργα. Μπορώ, για παράδειγμα, να σκεφτώ πολλούς Γερμανούς Εξπρεσιονιστές οι οποίοι μεσουρανούσαν τη δεκαετία του ’90, οι οποίοι δεν είναι μέσα σ’ αυτήν τη συλλογή. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι ξεπεράστηκαν, απλά δεν αντιπροσωπεύουν τη σύγχρονη εικαστική έρευνα όπως διατυπώνεται αυτή τη στιγμή.
Από τη δεκαετία του ’60 μέχρι τη δεκαετία του ’90 παρακολουθούσα το καθετί που γινόταν και εκτός της Κύπρου, ήμουν πολύ κατατοπισμένος, ήξερα τους καλλιτέχνες ένα-ένα. Μου είχε ζητηθεί να σχολιάζω και να παρουσιάζω στο ΡΙΚ, κάτι που έκανα για πολλά χρόνια. Σε ένα σημείο λες, φτάνει, να το κάνει κάποιος άλλος. Κάπου σταματάς…

Διότι καμιά φορά πέφτεις σε αντίφαση όταν αλλάζεις τις βασικές αρχές πάνω στις οποίες κρίνεις ή επιλέγεις τις απόψεις και τις προτιμήσεις σου. Αν επιλέγω τις προτιμήσεις μου σύμφωνα με ό,τι λέγει εκείνη τη στιγμή το συναίσθημα, υπάρχει ο κίνδυνος να είμαι χωρίς θεμέλιο. Πρέπει να έχεις μια βάση και πάνω σε αυτή τη βάση στηρίζεις τις κρίσεις σου, πράγμα το οποίο σπανίζει… Κατόπιν είναι και θέμα να αφήσουμε και τους νέους να παίξουν το παιχνίδι τους, να μιλήσουν τη δική τους γλώσσα, διότι είναι μέσα στη φύση των πραγμάτων να υπάρχει η αλλαγή την οποία πρέπει να παραδεχτούμε.

You May Also Like

Χριστοφής Τζιηρτζιηπής: Η ζωή μου όλη ήταν ένα τραγούδι…

Γράφει ο Πέτρος Λαζάρου/φωτογραφίες Ελένη Παπαδοπούλου Η κ. Θεογνωσία μας περίμενε με ανοικτή την ...

Η Πετρούνια, η Βόρεια Μακεδονία και η δύναμη του σινεμά

«Είσαι τόσο καλός όσο η ταινία σου», λένε συχνά οι σκηνοθέτες, εννοώντας ότι η ...

Νίκος Παπαδημητρίου: Έτσι θα είναι το νέο Κυπριακό Μουσείο

Περί τις τέσσερις χιλιάδες εκθέματα θα φιλοξενεί το νέο Κυπριακό Μουσείο και ο μουσειολόγος ...

ΠΑΝΟΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ: Η τριλογία μιας γεμάτης ζωής

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως | Φωτογραφία ©Ελένη Παπαδοπούλου Μεγαλώνοντας ως νομάδας, αλλάζοντας σπίτια συχνά ...

Πινακοθήκη Λεβέντη: έτοιμη τον Νιόβρη

Γράφει η Χριστίνα Λάμπρου Η νέα, μεγάλη προσθήκη στον χώρο της τέχνης στην Κύπρο ...

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ: Μόνο οι σαλεμένοι δεν μπορούν να καταλάβουν από τέχνη

Συνέντευξη στον Μανώλη Καλατζή Απορρίπτει τη στρατευμένη και επιχορηγούμενη καλλιτεχνική δημιουργία θεωρώντας πως υπηρετείται ...

X