Ένας κόσμος που γνέφει ‘κου-κου’

Του Νιλ Πόστμαν*

“Βιαζόμαστε να κατασκευάσουμε ένα μαγνητικό τηλέγραφο από το Μέιν ώς το Τέξας, αλλά το Μέιν και το Τέξας μπορεί να μην έχουν κάτι σημαντικό να συζητήσουν. […] Ανυπομονούμε να φτιάξουμε ένα τούνελ κάτω από τον Ατλαντικό και να φέρουμε τον παλιό κόσμο μερικές εβδομάδες πιο κοντά στον νέο, αλλά ίσως η πρώτη είδηση που θα φτάσει στα μεγάλα κρεμαστά αυτιά των Αμερικανών θα είναι ότι η πριγκίπισσα Αδελαΐδα έχει κοκκύτη” – Χένρι Ντέιβιντ Θορό

Η πληροφορία, το περιεχόμενο ή, αν θέλετε, το “υλικό” που συνθέτει αυτό το οποίο ονομάζουμε “δελτίο ειδήσεων” δεν υπήρχε -δεν μπορούσε να υπάρχει- σε έναν κόσμο, στον οποίο δεν υπήρχαν τα μέσα για να το εκφράσουν. Δεν εννοώ ειδήσεις για πυρκαγιές, πολέμους, δολοφονίες και ερωτικές σχέσεις, που συμβαίνουν παντού και πάντα σε όλα τα μέρη του κόσμου. Εννοώ ότι χωρίς την ύπαρξη μιας τεχνολογίας που να διευκολύνει την προβολή αυτών των γεγονότων, οι άνθρωποι δεν μπορούν να εξοικειωθούν με την καθημερινή τους χρήση. Πολύ απλά τέτοιου είδους πληροφόρηση δεν θα μπορούσε να υπάρξει ως μέρος του περιεχομένου του πολιτισμού. Αυτή η ιδέα -ότι δηλαδή υπάρχει ένα περιεχόμενο που αποκαλείται “δελτίο ειδήσεων”- δημιουργήθηκε αποκλειστικώς από τον τηλέγραφο (και ενισχύθηκε στη συνέχεια από τα νεότερα μέσα επικοινωνίας).

Ο τηλέγραφος επέτρεψε τη διακίνηση πληροφοριών, στερημένων από το πλαίσιο αναφοράς τους, σε μακρινές αποστάσεις με απίστευτη ταχύτητα. Το δελτίο ειδήσεων, οι ειδήσεις της κάθε ημέρας δηλαδή, είναι αποκύημα της δικής μας φαντασίας, που πραγματοποιείται διά της τεχνολογίας. Είναι, για την ακρίβεια, ένα γεγονός των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Παρακολουθούμε αποσπάσματα από γεγονότα που συμβαίνουν σε ολόκληρο τον κόσμο, επειδή, στα είδη των μέσων ενημέρωσης που έχουμε, ταιριάζουν αποσπασματικές συζητήσεις. Πολιτισμοί, οι οποίοι δεν διαθέτουν μέσα ενημέρωσης που να διακινούν πληροφορίες με την ταχύτητα του φωτός -πολιτισμοί π.χ. στους οποίους το πλέον αποτελεσματικό και διαθέσιμο μέσο μεταφοράς πληροφοριών και εκμηδένισης της απόστασης είναι τα σήματα καπνού- δεν έχουν “ειδήσεις της ημέρας”. Χωρίς την ύπαρξη ενός μέσου που να δημιουργεί αυτή τη συγκεκριμένη μορφή ειδήσεων, δελτίο ειδήσεων δεν υπάρχει.

Μπορεί όλα αυτά τα οποία λέω να ακούγονται τόσο ύποπτα, όσο και ο αφορισμός του Μάρσαλ ΜακΛούαν “το μέσο είναι το μήνυμα”. Προσωπικώς δεν πρόκειται να αρνηθώ αυτή τη σχέση “μέσου” και “μηνύματος”. Έχω παραμείνει πιστός στη θεωρία τού ότι ο καλύτερος τρόπος για να γνωρίσεις έναν πολιτισμό είναι να μελετήσεις τους τρόπους επικοινωνίας που αναπτύσσει. Το ενδιαφέρον μου για αυτή την άποψη προκλήθηκε αρχικώς από έναν προφήτη σαφώς δεινότερο από τον ΜακΛούαν και αρχαιότερο από τον Πλάτωνα. Μελετώντας σε νεαρή ηλικία τη Βίβλο, εντόπισα πως εκεί υποστηρίζεται υπαινικτικώς η άποψη ότι ορισμένα επικοινωνιακά μέσα προτιμούν συγκεκριμένα είδη περιεχομένου και είναι για αυτό τον λόγο ικανά να κυριαρχούν σε έναν πολιτισμό. Συγκεκριμένα αναφέρομαι στις Δέκα Εντολές, ιδιαιτέρως δε στη δεύτερη εντολή με την οποία απαγορεύεται στους Ισραηλίτες να απεικονίζουν με συγκεκριμένο τρόπο οτιδήποτε: “Ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλον, ουδέ παντός ομοίωμα όσα εν τω ουρανώ άνω και όσα εν τη γη κάτω και όσα εν τοις ύδασιν υποκάτω της γης”. Αναρωτήθηκα τότε, όπως και τόσοι άλλοι, για ποιο λόγο ο Θεός αυτών των ανθρώπων έδινε οδηγίες για το πώς θα έπρεπε να συμβολίζουν ή να μη συμβολίζουν τις εμπειρίες τους. […] Άνθρωποι σαν εμάς, που εμπλέκονται στη διαδικασία μετατροπής του πολιτισμού από λογοκεντρικό σε εικονοκεντρικό, θα μπορούσαν να επωφεληθούν συλλογιζόμενοι την επιταγή του Μωυσή. Αλλά ακόμη και αν οι εικασίες μου είναι λανθασμένες, πιστεύω πως είναι συνετή και απολύτως σχετική η υπόθεσή μου ότι τα μέσα επικοινωνίας που διαθέτει ένας πολιτισμός διαμορφώνουν σε σημαντικό βαθμό τις πνευματικές και κοινωνικές παραμέτρους του.

– Δημιουργώντας την προοπτική για το πώς φτάσαμε στην κυριαρχία των μίντια και δη των social media – απόσπασμα από το βιβλίο του Νιλ Πόστμαν “Διασκέδαση μέχρι θανάτου – ο δημόσιος λόγος στην εποχή του θεάματος”, εκδ. Δρομέας, 1985

* Η Βάλια Καϊμάκη είναι από τους τυχερούς που πάνε διακοπές τον Σεπτέμβρη. Επιστρέφει στις 15 του μήνα

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Η τεχνολογική ανάπτυξη απαιτεί πνευματικά δικαιώματα

Το 2018 βρήκε την Ευρώπη ενισχυμένη στον τομέα της προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας. Στην ...

Περί αυτοϊκανοποίησης

Αυτό με τα spam το παθαίνουμε όλοι συνέχεια. Μας στέλνουν ένα σοβαρό mail και ...

Fake news και πάλι

“EU Code of Practice on Disinformation” είναι το όνομα του κώδικα που κυκλοφόρησαν οι ...

Σκηνές του δρόμου

@valia_kaimaki Πριν από λίγες μέρες χρειάστηκε να κάνω μια πολύ πρωινή διαδρομή, την οποία ...

Pokemon for ever

Γράφει η Βάλια Καϊμάκη | valia@inrec.gr “Γρήγορα, γρήγορα, έχει ένα Pokemon στο γραφείο του ...

Η απολογία Ζούκερμπεργκ

Σήμερα τη στήλη Social Media δεν τη γράφει άλλος παρά η αυτού εξοχότης, ο ...

X