Οι αδελφές του κόμη της Τρίπολης

Γράφει η Νάσα Παταπίου

Το 1593, τρεις Κύπριες αρχοντοπούλες, θυγατέρες ενός κόμη, ζούσαν μαζί στη Βενετία στην ίδια κατοικία, στην ενορία San Stin. Αλήθεια, πώς από την Κύπρο βρέθηκαν στη δύση του 16ου αιώνα να κατοικούν και οι τρεις, χήρες πλέον, και μόνες στην πόλη των τεναγών;

Πρόκειται για τις τρεις από τις έξι θυγατέρες που είχε ο δεύτερος κόμης της Τρίπολης, Alvise de Nores, και αδελφές του τρίτου κόμη de Nores, Ιακώβου.

Ο πόλεμος της Κύπρου το 1570-1571 δεν άλλαξε μόνο τις ζωές των φτωχών χωρικών της Κύπρου αλλά και τις ζωές των αρχόντων της μεγαλονήσου. Μεταξύ άλλων, έχασαν τα πλούσια φέουδά τους, σκοτώθηκαν συγγενείς τους υπερασπιζόμενοι την Κύπρο και άλλοι αιχμαλωτίστηκαν. Κάποιοι κατόρθωσαν στο τέλος να απελευθερωθούν και να καταφύγουν στη Βενετία, όπου βρήκαν μια νέα πατρίδα.
Ο Alvise de Nores, κόμης της Τρίπολης και πατέρας των τριών αυτών γυναικών που ζούσαν κάτω από την ίδια στέγη, στη Βενετία, κατείχε ως κύριο φέουδο το χωριό Άσσια της Μεσαορίας, το οποίο στη συνέχεια πέρασε στην κατοχή του πρωτότοκου γιου του, Ιάκωβου, μαζί με τον τίτλο κομητείας. Και οι έξι θυγατέρες του Alvise είχαν τελέσει γάμους με γόνους διακεκριμένων οικογενειών της Κύπρου ή Βενετούς πατρικίους. Δύο από τις θυγατέρες του Alvise παντρεύτηκαν με γιους του φεουδάρχη του Κιτίου και βισκούντη -για μια περίοδο- Λευκωσίας, Ηρακλή Ποδοκάθαρου, μία τρίτη παντρεύτηκε τον Σκιπίωνα Costanzo, φεουδάρχη της Αθηένου, μία τον Ιάσονα Βουστρώνιο και μία τον Βενετό πατρίκιο Aνδρέα Pesaro, ο οποίος από την πλευρά της μητέρας του, Απολλωνίας, καταγόταν από την κυπριακή οικογένεια των Συγκλητικών.
Λάουρα, Αιμιλία και Έλενα

Οι τρεις αρχοντοπούλες de Nores είχαν βιώσει τα δεινά του πολέμου, είχαν χάσει δικούς τους ανθρώπους, οι δύο από αυτές αιχμαλωτίστηκαν και τέλος κατόρθωσαν να απελευθερωθούν και να ζήσουν τα τελευταία χρόνια της ζωής τους στην πόλη με τους ανοικτούς ορίζοντες. Η Λάουρα παντρεύτηκε τον Λουδοβίκο Ποδοκάθαρο και, σύμφωνα με μία ανέκδοτη πηγή, είχε αποκτήσει μαζί του πέντε παιδιά, τέσσερις θυγατέρες και ένα γιο. Δυστυχώς, ο Λουδοβίκος Ποδοκάθαρος όταν οι Οθωμανοί στις 9 Σεπτεμβρίου 1570 εισέβαλαν στη Λευκωσία αποκεφαλίστηκε από τη σπάθη ενός γενίτσαρου, όπως διηγείται ο Angelo Calepio, στην εξιστόρηση της πολιορκίας και άλωσης της Λευκωσίας. Η Λάουρα αιχμαλωτίστηκε και μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπως αναφέρεται σ’ επιστολή του Πέτρου Ποδοκάθαρου, αδελφού του συζύγου της Λουδοβίκου. Τουλάχιστον τρεις από τις θυγατέρες της Λάουρας de Nores και του Λουδοβίκου Ποδοκάθαρου ζούσαν και αυτές στη Βενετία.

Η Αιμιλία de Nores είχε παντρευτεί τον γιο του Θωμά Costanzo και της Ισαβέλλας Verny, Σκιπίωνα, που υπηρετούσε στη Βενετία ως αρχηγός μισθοφορικών στρατευμάτων (condottiero). Η Αιμιλία γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κύπρο αλλά μετά τον γάμο της λόγω του επαγγέλματος του συζύγου της φαίνεται να είχε εγκατασταθεί στη Βενετία. Το 1564, ο σύζυγός της που κατείχε ως κληρονομικό φέουδο από τη γιαγιά του το χωριό Αθηένου, ζήτησε με αίτημά του στις βενετικές αρχές άδεια να το πωλήσει ή να το υποθηκεύσει, για να καταβάλει την προίκα των τριών θυγατέρων του που θα παντρεύονταν Ιταλούς άρχοντες. Βέβαια, το ζεύγος είχε ακόμα μια θυγατέρα που ήταν μοναχή κι ένα γιο που είχε περιπετειώδη ζωή και τραγικό θάνατο.

Ο γιος της Αιμιλίας και του Σκιπίωνα Costanzo, o Giovanni Tomaso, αιχμαλωτίστηκε από τους Οθωμανούς τον Απρίλιο του 1571 καθοδόν προς την Κύπρο, για την υπεράσπιση της γης των πατέρων του και απελευθερώθηκε μετά από τέσσερα χρόνια, με τη μεσολάβηση της Αγίας Έδρας. Όπως ο παππούς και ο πατέρας του είχαν υπηρετήσει στα βενετικά στρατιωτικά σώματα, το ίδιο και αυτός υπηρέτησε ως στρατιωτικός στις βενετοκρατούμενες περιοχές Κρήτη και Κέρκυρα. Αργότερα κατετάγη στον ισπανικό στρατό και σε ηλικία είκοσι επτά ετών σκοτώθηκε το 1581 στη Γαλλία. Η Αιμιλία επιθυμούσε να ταφεί στον Άγιο Αντώνιο στην Πάδοβα, εκεί όπου είχε ταφεί ο σύζυγός της και υπήρχε και το μνημείο με την προτομή του γιου της, Giovanni Tomaso. H θυγατέρα της Αιμιλίας και του Σκιπίωνα, Ισαβέλλα, παντρεύτηκε τον Romberto Papafava της περίφημης ιταλικής οικογένειας, κι έτσι οι κυπριακές οικογένειες de Nores και Costanzo συνδέθηκαν με τη διακεκριμένη αυτή οικογένεια της οποίας το μέγαρο, το γνωστό palazzo Papafava, σώζεται έως σήμερα στη Βενετία.

Σχετικά με την Έλενα de Nores, σύζυγο του Ιάσονα Βουστρωνίου, δεν έχουμε αρκετές πληροφορίες, αλλά γνωρίζουμε πότε και μαζί με ποιες εγκατέλειψε την πατρίδα της Κύπρο κι έφυγε για τη Βενετία. Το 1573 είχε αναχωρήσει μ’ ένα καράβι από το λιμάνι της Αμμοχώστου για τη Βενετία μαζί με την Μαρία Colombina Pesaro, που υπηρετούσε ως μοναχή στη μονή της Παναγίας της Τύρου και τη Μαργαρίτα Mexia, προφανώς μετά την απελευθέρωσή τους από την αιχμαλωσία. Όσο για τη σχέση της Έλενας de Nores Βουστρωνίου με την Μαρία Colombina Pesaro, απλώς σημειώνουμε ότι ήταν αδελφή του Ανδρέα Pesaro, που είχε νυμφευθεί, όπως θα αναφέρουμε παρακάτω, την Κωνστάντζα de Nores, μια άλλη θυγατέρα του κόμη της Τρίπολης και αδελφή της Έλενας, της Λάουρας και της Αιμιλίας.

Η Μαργαρίτα de Nores Ποδοκάθαρου

Η Μαργαρίτα de Nores παντρεύτηκε τον Έκτορα Ποδοκάθαρο, γιο του Ηρακλή και αδελφό του Λουδοβίκου, συζύγου της αδελφής της Λάουρας. Με αυτή την περίεργη σύνδεση επιγαμίας των δύο οικογενειών, ας σημειωθεί ότι επιπρόσθετα και ο τρίτος κόμης της Τρίπολης Ιάκωβος de Nores, αδελφός της Μαργαρίτας, επέλεξε σε δεύτερο γάμο του ως σύζυγο την αδελφή των δύο γαμπρών του, Έκτορα και Λουδοβίκου.

Ο σύζυγος της Μαργαρίτας, Έκτορας, υπερασπίστηκε τη Λευκωσία μαζί με τον πατέρα του Ηρακλή από τον προμαχώνα Costanzo. Όπως μαρτυρείται, πολέμησαν γενναία και προσπάθησαν να κρατήσουν τον προμαχώνα Costanzo όταν εισχώρησαν οι Οθωμανοί στη Λευκωσία, στις 9 Σεπτεμβρίου 1570. Τότε, ο στρατιωτικός διοικητής Andrea da Spel που πολεμούσε μαζί με τους Ηρακλή και Έκτορα Ποδοκάθαρο σκοτώθηκε από μια βολή αρκεβούζιου και ο Ηρακλής Ποδοκάθαρος πληγώθηκε ενώ ο Έκτορας επλήγη από μία πέτρα του πυροβολικού.
Ο Έκτορας συνελήφθη αιχμάλωτος αφού πρώτα υπερασπίστηκε έως το βράδυ το μέγαρο της αδελφής του, της κόμισσας της Τρίπολης, και ύστερα προσπάθησε να διαβουλευθεί με τους Οθωμανούς, για να γλυτώσει τη ζωή της οικογένειάς του και της αδελφής του καθώς και των παιδιών της, χήρας του τρίτου κόμη της Τρίπολης Ιάκωβου de Nores. Σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες της πολιορκίας και άλωσης της Λευκωσίας, το 1570, η σύζυγος του τρίτου κόμη της Τρίπολης Ιακώβου de Nores, θυγατέρα του Ηρακλή Ποδοκάθαρου και αδελφή του Έκτορα, όταν οι Οθωμανοί εισήλθαν στη Λευκωσία είχε εγκλειστεί στο μέγαρό της, το οποίο βρισκόταν στη μεγάλη πλατεία, δηλαδή κοντά στην Αγία Σοφία. Τοποθέτησε μπροστά από τη θύρα του μεγάρου της τα αμάξια και τα κάρα της και τριακόσιους από τους στρατιώτες που συντηρούσε ο σύζυγός της και όταν είδε ότι δεν υπήρχε σωτηρία παραδόθηκε με την προϋπόθεση να σωθεί η ζωή της καθώς και η ζωή των δικών της. Στο μέγαρό της, σύμφωνα μ’ έναν υπολογισμό, τα κοσμήματα, τα χρήματα και άλλη κινητή περιουσία ανέρχονταν στις τριανταέξι χιλιάδες δουκάτα, τα οποία παραδόθηκαν στον Λαλά Μουσταφά.
Ο Έκτορας, ο σύζυγος της Μαργαρίτας, όπως μνημονεύουν οι πηγές, ήταν μεταξύ των πιο καλλιεργημένων Κυπρίων και συνέταξε μια ιστορία της Κύπρου το 1566, της οποίας το χειρόγραφο δεν έχει ακόμα εντοπιστεί. Ο Έκτορας μεταφέρθηκε αιχμάλωτος στην Κωνσταντινούπολη μαζί με τον γιο του Ηρακλή και ύστερα απελευθερώθηκαν και επέστρεψαν στη Βενετία. Η Μαργαρίτα απέκτησε τρεις γιους με τον Έκτορα Ποδοκάθαρο, τους Ιάκωβο, Κορνήλιο και Ηρακλή. Ο Ηρακλής παντρεύτηκε την Ελεονώρα, θυγατέρα της πλούσιας και φιλότεχνης Κυπρίας Μαργαρίτας Mexia, η οποία σύμφωνα με τη διαθήκη της είχε πολλούς πίνακες, προσωπογραφίες και εικόνες, που και αυτή μετά την απελευθέρωσή της εγκαταστάθηκε, όπως προαναφέραμε, στη Βενετία.

Κωστάντζα de Nores Pesaro

Μια πέμπτη θυγατέρα του κόμη της Τρίπολης Alvise de Nores και αδελφή του τρίτου κόμη της Τρίπολης Ιακώβου de Nores ήταν η Costanza, που είχε παντρευτεί τον Βενετό πατρίκιο Ανδρέα Pesaro, εγγονό του πάλαι ποτέ Βενετού γενικού προνοητή και σύνδικου Κύπρου Ανδρέα Pesaro. H μητέρα επίσης του Ανδρέα Pesaro ήταν η Κύπρια Απολλωνία Συγκλητικού, ανεψιά του κόμη Rochas Ευγενίου Συγκλητικού και κτήτορα του Αγίου Μάμαντος Μόρφου. Όπως ήδη έχει λεχθεί, στην Κύπρο βρισκόταν και η αδελφή του Ανδρέα, Μαρία Colombina Pesaro, που υπηρετούσε ως μοναχή στη Λευκωσία, στη μονή της Παναγίας της Τύρου. Δεν γνωρίζουμε άλλα στοιχεία για την Κωνστάντζα Pesaro, ούτε τι απέγινε η ίδια και η οικογένειά της μετά την άλωση της Λευκωσίας. Σημαντικά στοιχεία γνωρίζουμε όμως για το τραγικό τέλος του συζύγου της.

Την ημέρα που οι Οθωμανοί κατόρθωσαν να εισχωρήσουν στην πόλη και ήταν βέβαιο ότι η Λευκωσία ήταν ήδη στην εξουσία τους, ο Ανδρέας Pesaro, που θεωρούσε υπαίτιο αυτής της καταστροφής τον τοποτηρητή Dandolo, όρμησε να τον σκοτώσει αποκαλώντας τον προδότη και ο τοποτηρητής έντρομος έδωσε εντολή στους υπασπιστές του να τον φονεύσουν. Έτσι ο Βενετός πατρίκιος προτού αιχμαλωτιστεί ή πέσει νεκρός από οθωμανική σπάθη, εξέπνευσε από ομοπάτριο ξίφος.

Μία έκτη θυγατέρα του κόμη Alvise de Nores, της οποίας δεν γνωρίζουμε το όνομα, σύμφωνα με μια πηγή, είχε παντρευτεί τον Ιωάννη Βαπτιστή Benedetti, μέλος μιας άλλης σημαντικής κυπριακής οικογένειας με βενετικές ρίζες, που είχε εγκατασταθεί πολύ ενωρίς στην Κύπρο πριν περάσει η μεγαλόνησος στην εξουσία της Γαληνοτάτης.

Αυτά ήταν τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε κυρίως από αρχειακό υλικό, για την πολύκλαδη οικογένεια των de Nores και ειδικά για τις έξι θυγατέρες του φεουδάρχη Alvise de Nores και αδελφές του κόμη της Τρίπολης Ιακώβου de Nores. O τίτλος της κομητείας της οικογένειας εξακολουθεί να υφίσταται εφόσον ο προμαχώνας ο οποίος οικοδομήθηκε με δαπάνες που κάλυψε ο αδελφός τους, φέρει το όνομα Τρίπολη. Οι τρεις από τις έξι αδελφές de Nores, η Αιμιλία, η Λάουρα και η Έλενα, που ζούσαν το 1593 μαζί στην ίδια κατοικία, στην τεναγίτιδα πόλη, τι κράτησαν άραγε περισσότερο στη μνήμη τους από τη μακρινή πατρίδα τους Κύπρο; Όπως μπορούμε να εικάσουμε πολύ πιθανόν οι μνήμες τους να αφορούσαν περισσότερο την Άσσια, το φέουδο του πατέρα τους. Ίσως εκεί έφηβες να περνούσαν τις θερινές τους διακοπές. Δεν αποκλείεται να γνώριζαν ότι το φέουδό τους ήταν ο γενέθλιος χώρος του αγίου Σπυρίδωνος… ίσως κάποιος δουλοπάροικος εκεί να τους μίλησε και για τα θαύματα του αγίου ή για τους θρύλους, που εμπνέουν τους ποιητές, σχετικά με τον άγιο.

Δηλαδή να τους έδειξε τα ίχνη από τα πέλματα του αγίου Σπυρίδωνα, τα πατήματα των προβάτων του, τις οπλές του αλόγου του, τα ίχνη των τροχών της άμαξάς του… όταν αναχωρούσε για την Καρπασία, για να προσευχηθεί στην Παναγία την Κανακαριά…

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Ο Φίλιππος Φλάτρο και η εκμίσθωση της Έμπας

Γράφει η Νάσα Παταπίου Θα μπορούσε να ακολουθεί την παρούσα ‘μοίρα’ της Θλιμμένης Τζάσμιν ...

Ο υπάλληλος του Νικόλαου Querini, Λουκάς Furlan

Ο διορισμός του Βενετού τοποτηρητή Νικόλαου Querini στην Κύπρο έφερε στη μεγαλόνησο τον πορθμέα ...

Ο ναός της Παναγίας της Πετόμενης στη Λευκωσία

Στοιχεία από ένα χειρόγραφο του 15ου αι. για έναν άγνωστο ναό της μεσαιωνικής Λευκωσίας  ...

Ένας Κύπριος που διασώθηκε στη Βενετία

Ο Φραγκίσκος του Νικόλα, ένας ταπεινός άνθρωπος που γλύτωσε από τον πόλεμο του 1570 ...

Η ιστορία του Νερού της Οχύρωσης: Ποιος στέρεψε το “αρχαίο νερό” της Λευκωσίας;

Γράφει η Νάσα Παταπίου Ήδη από το καλοκαίρι του 2013, εξαιτίας των έργων ανάπλασης ...

Τα χωριά Αγρίδια της Κύπρου

Στη σημερινή έκδοση παρουσιάζουμε στοιχεία από την πλούσια ως «ατρύγητο πέλαγος» ιστορία των χωριών ...

X