Παραπλέοντας το πολύνησο των Κλειδών

Γράφει η Νάσα Παταπίου,

Αγριόπαπιες, γλάροι, αγριολούλουδα, λάντες με θαλασσινό νερό που πήζει και γίνεται αλάτι, αλόφυτα, όλα συναντώνται στις Κλείδες ή Καρπάσιες Νήσους που είναι δυσπρόσιτες και γι’ αυτό αποτελούν μοναδικά φυσικά καταφύγια

Της μικρής αδελφής

Μετά από μακρύ χρονικό διάστημα επισκέφθηκα τον γενέθλιο χώρο μου και, αυτή τη φορά, μου δόθηκε η ευκαιρία να τολμήσω με πλεούμενο ένα ταξίδι μιας ώρας έως τις ακτές του πολύνησου των Κλειδών. Θυμάμαι, σχεδόν σαν όνειρο, ότι μικρή με τους γονείς μου και άλλους φίλους τους είχαμε φθάσει με μια ψαρόβαρκα έως το νησί που βρίσκεται ο φάρος, το γνωστό ως Νησί του Φάρου. Ταυτόχρονα δεν θα μπορούσα παρά να θυμηθώ και αυτούς που είχαν την περιέργεια όχι μόνο να φθάσουν έως εκεί, αλλά και να εξερευνήσουν τις Κλείδες ή Καρπάσιες Νήσους. Και, φυσικά, ανάμεσα σ’ αυτούς κυρίαρχη θέση κατέχει ο Λεονάρδος Dona, τα χειρόγραφα του οποίου έδωσαν άλλη διάσταση στην ιστορία της μικρής πατρίδας Κύπρου και στις ιστορικές έρευνές μας.

Η ονομασία Κλείδες παραπέμπει στο στενό πέρασμα, το οποίο οδηγεί σε ευρύτερο χώρο, αφού και οι αρχαίοι Έλληνες με τον όρο κλειδί ονόμαζαν ακρωτήρια, πορθμούς ή θαλάσσια περάσματα. Η ονομασία Κλείδες μαρτυρεί ότι από τα νησιά αυτά περνούσε θαλάσσιος δρόμος, που οδηγούσε στα ανατολικά λιμάνια της Κύπρου, δηλαδή στη Σαλαμίνα και αργότερα Κωνσταντία και Αμμόχωστο και στο Κίτιον, αργότερα Αλυκές και Λάρνακα. Ο πατέρας της Ιστορίας Ηρόδοτος κάνει μνεία στις Κληίδες της Κύπρου και ο γεωγράφος Στράβων σημειώνει στα Γεωγραφικά του «εισί δε αι μεν Κλείδες νησία δύο προκείμενα τη Κύπρω κατά τα εωθινά μέρη της νήσου…». Επίσης, ο Κλαύδιος Πτολεμαίος μνημονεύει στο έργο του Γεωγραφική Υφήγησις την άκρα Κλείδες και «νήσοι δε παρ’ αυτήν αι τε καλούμεναι Κλείδες…». Εκτός όμως από Κλείδες, τα νησιά αυτά καλούνται και Καρπάσιοι Νήσοι, επειδή βρίσκονται στο άκρον της χερσονήσου της Καρπασίας.

Ο Βενετός πατρίκιος

Το φθινόπωρο του έτους 1557, ένας εικοσάχρονος Βενετός πατρίκιος εξερευνούσε την πολυθρύλητη Κύπρο και έφθασε έως την Ακραία Καρπασία και επισκέφθηκε το Δεινάρετον Άκρον ή Ακρωτήριο του Αποστόλου Ανδρέα. Επρόκειτο για τον Λεονάρδο Dona, γιο του τότε Βενετού τοποτηρητή της Κύπρου Ιωάννη Βαπτιστή Donà, ο οποίος αργότερα αφού υπηρέτησε σε πολύ υψηλές θέσεις της Δημοκρατίας της Βενετίας, είχε ανέλθει στο ύπατο αξίωμα του δόγη. O Λεονάρδος Dona είχε τότε ακολουθήσει έφιππος τον Βενετό Σύμβουλο της Κύπρου da Mula και τη συνοδεία του, για μια επιθεώρηση των απομακρυσμένων περιοχών της Κύπρου. Έτσι, έφθασε έως την Ακραία Καρπασία και κατέγραψε σημαντικά στοιχεία για την Κύπρο και επιπρόσθετα διέσωσε χειρόγραφα και χρονικά, τα οποία εάν δεν είχε μεταγράψει και μεταφέρει από τη μεγαλόνησο στη Βενετία, θα ήταν μια για πάντα χαμένα.

Ο Λεονάρδος Dona, από την έρημη μεσαιωνική εκκλησία του Αποστόλου Ανδρέα έφθασε έως την τοποθεσία Κάστρος, όπου σύμφωνα με τον Στράβωνα και τον Διόδωρο τον Σικελιώτη υπήρχε ο ναός της Ακραίας Αφροδίτης, και από εκεί αντίκρισε τις Κλείδες Νήσους. Στο ανέκδοτο ιδιόχειρο σημειωματάριό του σχεδίασε το ακρωτήριο του Αποστόλου Ανδρέα ή Ακρωτήριο του καλού Ανδρέα (Buon Andrea) και σχημάτισε κοντά του τρεις κουκίδες σημειώνοντας ότι τα νησιά Κλείδες είχαν αυτή τη θέση. Γέννημα θρέμμα της κατ’ εξοχήν νησιωτικής πολιτείας της Βενετίας, θέλησε να επισκεφθεί και να εξερευνήσει τις Κλείδες Νήσους, αλλά όπως φαίνεται, τελικά δεν έφθασε έως εκεί. Ρώτησε όμως για να πάρει πληροφορίες για τα νησάκια αυτά και έτσι αναφέρει στο χειρόγραφό του ότι στο πιο μεγάλο νησί από τα τρία -γιατί τα υπόλοιπα είναι μάλλον βραχονησίδες- όπως τον πληροφόρησαν υπήρχε μία πηγή (fontanella).

Περιηγητές και αρχαιολόγοι       

Ο Άγγλος περιηγητής Ριχάρδος Pococke, το 1738, είχε επιχειρήσει μια επίσκεψη και εξερεύνηση των Κλειδών αφού πρώτα μελέτησε όλες τις έως τότε γνωστές πηγές για το πολύνησο των Καρπασίων νήσων. Επισημαίνει την ασυμφωνία των πηγών και, ιδιαίτερα, των παλαιοτέρων συγγραφέων για τον αριθμό των νησίδων του συμπλέγματος και ο ίδιος αναφέρεται σε πέντε σημειώνοντας ότι η μεγαλύτερη από αυτές είναι περίπου ένα μίλι.

 Ο Βρετανός αρχαιολόγος D.G. Hogarth επισκέφθηκε τις Κλείδες το 1888 με την ελπίδα να διερευνήσει τις τυχόν αρχαιότητες που υπήρχαν σ’ αυτές, αλλά εις μάτην. Ο Hogarth έφθασε στις βραχώδεις ακτές των Κλειδών με τη βάρκα ενός σφουγγαρά από τη Σύμη και παρατήρησε κάθε όστρακο και κάθε είδους βλάστηση στον βυθό σε βάθος περίπου εξήντα μέτρων, λόγω της διαύγειας των νερών της περιοχής. Καταμέτρησε έξι νησιά, τρία από τα οποία είναι απλώς βραχονησίδες και διαβρέχονται από τη θάλασσα. Το ένα από τα τρία νησιά είναι πολύ μικρό, αλλά αρκετά υψηλότερο από τη στάθμη της θάλασσας ώστε να έχει λίγη βλάστηση. Το άλλο είναι πιο μεγάλο και είχε επίσης χαμηλή βλάστηση και το μεγαλύτερο είναι καλυμμένο από θάμνους, σχινιές και χλόη και σ’ αυτό κατοικούν αναρίθμητα θαλασσοπούλια. Στη βόρεια πλευρά του υπάρχουν καλάμια και πυκνή χλόη με μια αποξηραμένη πηγή. Στο νησί στο οποίο βρίσκεται ο φάρος υπάρχουν πολυάριθμα κεραμικά όστρακα, όπως αναφέρεται σε έκθεση αποστολής που είχε πραγματοποιηθεί το 1969, και η οποία απέβλεπε κυρίως στην αναζήτηση ναυαγίων. Η αποστολή αυτή είχε εντοπίσει στην περιοχή Ακρωτηρίου Αποστόλου Ανδρέα και Κλειδών οκτώ τοποθεσίες ναυαγίων και πενήντα έξι άγκυρες διαφόρων τύπων, μερικές από τις οποίες θεωρούνται πολύ σπάνιες. Επίσης, στα ναυάγια αυτά εντοπίστηκαν και τρία μπρούντζινα αντικείμενα.

Τα ονόματα των Κλειδών

Στον χάρτη του Α. Ortelius στα τέλη του 16ου αιώνα εμφανίζονται στο Ακρωτήριο του Αποστόλου Ανδρέα τέσσερα νησιά, δύο από τα οποία φέρουν τα ονόματα Pentara και Morina. Tα ονόματα αυτά σημειώνονται στα δύο νησιά και στον χάρτη του Τomaso Porchachi το 1572 καθώς και το 1669 στον χάρτη του Vicenzo Coronelli. Κάποια άλλη νεότερη πηγή εκτός από το νησί Πεντάρα αναφέρεται και στο νησί Ζηναρίτου και δεν αποκλείεται να πρόκειται για ονομασία κατά παραφθοράν της αρχαίας ονομασίας του Ακρωτηρίου του Αποστόλου Ανδρέα, η οποία εκαλείτο Δεινάρετον.

Τα ονόματα των Κλειδών, όπως τα γνωρίζουν οι ψαράδες που συχνάζουν στα νερά τους, λόγω της πλούσιας αλιείας, καθώς και οι κάτοικοι του Ριζοκαρπάσου, είναι τα εξής: Το νησί Πλατέλλα, που βρίσκεται πολύ κοντά στην ακτή και, πιο πέρα, το Νησί του Αλάτου. Από το Νησί του Αλάτου που είχαμε περάσει δίπλα του σχεδόν καλύπτεται από τη θάλασσα όταν έχει κύμα και σ’ αυτό αντικρίσαμε πλήθος από άγριες πάπιες μαύρου χρώματος, που κάθονταν στους βράχους του. Το νησί καλείται έτσι γιατί είναι πραγματικά ένα αλατόνησο. Σ’ αυτό υπάρχουν γύρω στις είκοσι «λάντες» και το καλοκαίρι πήζει το θαλασσινό νερό και μετατρέπεται σε αλάτι. Εδώ, όπως μας εξήγησε ο ψαράς που μας μετέφερε, υπάρχουν θαλάσσια ρεύματα, γι’ αυτό πάντα στο πέρασμα υπάρχει κύμα.

Στη δυτική πλευρά του νησιού αυτού βρίσκεται ένα πολύ μικρό νησί που είναι γνωστό με την ονομασία Μπογαζούδι. Πιο πέρα είναι το μεγαλύτερο από όλα και στο οποίο βρίσκεται ο φάρος, γι’ αυτό και καλείται Νησί του Φάρου. Σ’ αυτό είναι άφθονοι οι γλάροι, τα αγριοπερίστερα και οι αγριόπαπιες. Υπάρχουν θάμνοι, αγριοκάλαμα, χόρτα και αλόφυτα. Η περιοχή των Κλειδών παλαιότερα εσυχνάζετο από φώκιες, αλλά δεν γνωρίζουμε σήμερα εάν εξακολουθεί το θηλαστικό αυτό να απαντά εκεί.

 Το δυνατό κύμα δεν μας επέτρεψε να προσεγγίσουμε στο Νησί του Φάρου, αλλά μπορέσαμε ν’ αντικρίσουμε  τους θάμνους του νησιού, γιατί υπάρχουν σχίνοι και κοπάδια από γλάρους, αγριοπερίστερα και αγριόπαπιες. Στις Κλείδες έχει παρατηρηθεί ότι συχνάζει και γεννά τ’ αυγά του ο γλάρος, ο γνωστός στην Κύπρο ως πούλλος του γιαλού, αλλά απαντώνται και σιαχίνια, δηλαδή γεράκια.

Οι νησίδες αυτές, επειδή ακριβώς είναι αλίμενες και δυσπρόσιτες ή δύσβατες, αποτελούν μοναδικά φυσικά καταφύγια και θαυμάσιους χώρους για το φώλιασμα των άγριων πτηνών. Τα διαυγέστατα εκεί νερά της θάλασσας, όπως αντιληφθήκαμε από τα κοπάδια των ψαριών και από τις διηγήσεις του ψαρά, που μας μετέφερε με τη βάρκα του, είναι ένας καλός και πλούσιος αλιευτικός χώρος. Τα ψάρια που αλιεύονται εκεί είναι σκάροι, μπαρμπούνια, ροφοί και φαγκριά.

Η αύρα της θάλασσας, η θέα της μονής του Πρωτοκλήτου, το Περιστέρι, όπως ονομάζεται ο μικρός λιμενίσκος μετά τη μονή, ο ογκώδης και μεγαλειώδης βράχος, δηλαδή το Κάστρος, οι πυκνοί θάμνοι της Τραχείας (Τρασειάς) ανακάλεσαν στη μνήμη μας αλλοτινές εικόνες και μαζί με τον ενθουσιασμό ότι αν και στερούμαστε τον γενέθλιο τόπο μας, εξακολουθεί να υπάρχει, όπως πλησίαζε το βράδυ, εκεί, στα εωθινά μέρη της Κύπρου, μια μελαγχολία μας διαπέρασε.

 Όπως με πληροφόρησαν, όσοι τολμήσουν ένα ταξίδι τον χειμώνα έως το Νησί του Φάρου και αποβιβαστούν εκεί, τους αναμένει μια έκπληξη, γιατί ο χώρος δεν μοσχοβολά μόνο από σκίνα και αύρα της θάλασσας, αλλά και από ευώδεις νάρκισσους, τα γνωστά στην κυπριακή ματσικόριδα και στην καρπασίτικη «ματσιγκόρτες». Η περιδιάβαση, έστω, στον μαγευτικό μικρόκοσμο των Κλειδών, μας χάρισε απλόχερα και ως ευλογία, ήχους από τη μακραίωνη φωνή της πατρίδας…

 

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Άγνωστα στοιχεία για χωριά της Κύπρου

Γράφει η Νάσα Παταπίου Για το χωριό Αβδελλερό Είναι βέβαιο ότι το Αβδελλερό συγκαταλέγεται ...

Το χωριό Σαραμάς της Χρυσοχούς και η άγνωστη μονή του Αγίου Γεωργίου του Αγρού

Στον θεοφιλέστατο επίσκοπο Αρσινόης κ. Νεκτάριο Η ιστορία των χωριών μας όταν προέρχεται από ...

Η ιστορία του Ιάκωβου Mautacha

Γράφει η Νάσα Παταπίου O Κύπριος Ιάκωβος Μαφτακάς ή Μεφτακάς (Mautacha ή Meftacha) ξεδιπλώνει ...

Ιστορικές ειδήσεις για τα πραστιά της Κύπρου

Πέντε χωριά της Κύπρου ονομάζονται πραστιά και για να διακρίνονται αναφέρεται και η περιοχή ...

ΙΣΤΟΡΙΚΟ | Νέα στοιχεία από την παροικία Κυπρίων στη Βενετία

Γράφει η Νάσα Παταπίου Οι Κύπριοι είναι συγκεντρωμένοι και κατοικούν στις ίδιες ενορίες, όπως ...

Η μονή της Παναγίας της Misericordia

Γράφει η Νάσα Παταπίου Θύμα “μπουλντόζας” του 1567 ήταν η διάσημη μονή της Παναγίας ...

X