SHARON KANACH :Στήσε αφτί!

Συνέντευξη στη Χριστίνα Λάμπρου

Μια εξερεύνηση των τοπίων του ήχου – από τη συναυλιακή αίθουσα μέχρι το Διάστημα ανάμεσα στα δύο μας αφτιά

Εξερευνώντας το ηχητικό τοπίο που ανοίγεται ανάμεσα στον πομπό και τον παραλήπτη, η Αμερικανίδα – Παριζιάνα πολυπράγμων μουσικός Sharon Kanach θα βρεθεί στην Κύπρο για να μιλήσει στο πλαίσιο του 5ου Διεθνούς Φεστιβάλ Σύγχρονης Μουσικής Φάρος, με θέμα «Topoi: places and spaces of making and perceiving music».

Εν αναμονή, της ζητήσαμε να μας μιλήσει για το θέμα της διάλεξής της, για την έρευνά της, για τη σχέση του ήχου με τον χώρο και βέβαια για τον -πρώτα δάσκαλο και μετά συνεργάτη της- Ιάνη Ξενάκη.

Πώς αντιλαμβάνεστε τη διάκριση ανάμεσα στον «τόπο» και τον «χώρο»;

Θα μπορούσαμε να το δούμε σε σχέση με τις διαστάσεις: ένας τόπος μπορεί εύκολα να αναγνωριστεί σε δύο διαστάσεις, ενώ ο χώρος υπονοεί την ύπαρξη τουλάχιστον τριών. Για παράδειγμα, μπορούμε να αναγνωρίσουμε έναν ‘τόπο’ σε μια φωτογραφία, το The Shoe Factory για παράδειγμα. Για να έχουμε όμως την εμπειρία του ‘χώρου’ του πρέπει να το αντιληφθούμε μέσα από τις φυσικές του διαστάσεις, συμπεριλαμβανομένης της ακουστικής.

Στην περίπτωση του ‘τόπου’ μιλούμε για κάτι παθητικό, ενώ με τον ‘χώρο’ έχουμε μια ιδέα ενεργητική.

Πώς βλέπετε τον ρόλο της μουσικής σε αυτό;

Η μουσική είναι το τέλειο μέσο εξερεύνηση του ‘χώρου’ που περιέχεται σε έναν ‘τόπο’! Οι ειδικοί του ήχου ισχυρίζονται ότι κάθε χώρος έχει το δικό του ‘γλυκό σημείο’ – εγώ λέω πως κάθε άνθρωπος σε ένα ακροατήριο έχει το δικό του, το οποίο καθορίζεται με βάση τις αντιλήψεις τού καθενός. Κάθε ζευγάρι αφτιά ακούει κάτι με τον δικό του, μοναδικό τρόπο. Σε μια συνηθισμένη συναυλία, η εξερεύνηση αυτής της ιδέας θα ήταν πρακτικά ανέφικτη – θα δώσω όμως την ευκαιρία για κάτι τέτοιο στην ομιλία μου στο The Shoe Factory.

Επιπλέον, η τοποθέτηση των μουσικών στον χώρο διαδραματίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο θα αντιληφθούμε τη μουσική. Θυμάμαι να βρίσκομαι σε μια πρόβα του N’Shima, με τον Ξενάκη, και κάτι δεν δούλευε. Ζήτησε από τους μουσικούς να σκορπιστούνε σε όλη την σκηνή αντί να μείνουν μαζεμένοι στο κέντρο. Και δούλεψε καταπληκτικά. Η ‘μετατόπιση’ έκανε όλη τη διαφορά… από το σημείο που καθόμασταν τουλάχιστον. Θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε κατά πόσο αυτή η ‘λύση’ λειτουργούσε σε όλο τον χώρο, αλλά δεν είχαμε τη ευκαιρία να το δοκιμάσουμε.

Η στενή σας συνεργασία με τον Ιάνη Ξενάκη κορυφώθηκε με τη δημοσίευση «Μουσική και Αρχιτεκτονική» την οποία επιμεληθήκατε από κοινού. Μπορείτε να μας μιλήσετε για τη σχέση του και την αντίληψή του για την αρχιτεκτονική;

Ο Ξενάκης είχε σπουδάσει πολιτικός μηχανικός στο Πολυτεχνείο, στην Αθήνα. Όταν έφτασε στο Παρίσι, βρήκε δουλειά στο στούντιο του Λε Κορμπουζιέ. Σιγά-σιγά, ο Λε Κορμπουζιέ αναγνώρισε το ταλέντο και το καινοτόμο πνεύμα του Ξενάκη και του έδινε όλο και περισσότερες ευθύνες αρχιτεκτονικές. Το Περίπτερο Philips στη Διεθνή Έκθεση του Βρυξελλών του 1958, ήταν εξολοκλήρου σύλληψη του Ξενάκη. Εκεί, παρουσιαζόταν το “Electronic Poem” με ηλεκτρονική μουσική του Εντγκάρ Βαρέζε και εικαστικά στοιχεία του Λε Κορμπουζιέ. Σε αυτή την κατασκευή των +/- 500 m2, μαζεύτηκαν 300 ομιλητές. Ο Ξενάκης καθόρισε τα ηχητικά μονοπάτια μέσα από τα οποία θα ακουγόταν η μουσική του Βαρέζε [όπως και το δικό του Concret PH, που ακουγόταν πριν και μετά από κάθε παράσταση]. Αυτή η εμπειρία έκανε τον Ξενάκη να αντιληφθεί νέες πιθανότητες όχι μόνο στη διάχυση του ήχου αλλά και στον τρόπο με τον οποίο ακούει κανείς αυτόν τον ήχο. Αυτό τον οδήγησε σε περαιτέρω πειραματισμό, για παράδειγμα, σε μια άλλη Διεθνή Έκθεση, αυτή της Οσάκα, στην Ιαπωνία το 1970 για την οποία συνέθεσε ένα ηλεκτρονικό έργο, το «Hibiki Hana Ma» χρησιμοποιώντας 800 περίπου ομιλητές!

Ανάμεσα όμως στα δύο εξερεύνησε κι άλλες πιθανότητες ζητώντας από το ακροατήριο να αναμιχθεί με τους μουσικούς κατά τη διάρκεια της παρουσίασης ορχηστρικών [και μη  ηλεκτρονικών] έργων όπως το «Terretektorh» [1965-66] και το «Nomos Gamma» [1967-68].

Τα πιο φιλόδοξά του έργα, όπου συγκεκριμένα εξετάζεται ο χώρος και ο ήχος, είναι χωρίς αμφιβολία τα «Πολύτοπα».

Τι είναι τα «Πολύτοπα»;

Είναι ένας όρος που εφηύρε ο Ξενάκης για να χαρακτηρίσει τα πέντε πολυτμηματικά έργα που υπέγραψε στη δεκαετία ανάμεσα στο 1967 και το 1978: Montreal [1967], Persepolis [1971], Cluny [1972-74], Mycenae [1978] και το Diatope [1978], ενώνοντας μουσική, φως, αρχιτεκτονική και σε κάποιες περιπτώσεις κείμενο. Στα Persepolis και Mycenae εγκαινίασε την έννοια της μουσικής land art, με την έννοια ότι ήταν έργα τα οποία είχαν συντεθεί για να ακουστούν σε ανοικτούς χώρους.

Για το Diatope, ο Ξενάκης δημιούργησε την κινητή αρχιτεκτονική αυτού που ονόμαζε «απόλυτο θέαμα». Συνέθεσε κάθε στοιχείο ξεχωριστά, με έντονη αντίληψη του χώρου της παράστασης, εμπνεόμενος ελεύθερα από τη φύση και την αφαιρετικότητά της και δημιούργησε -χρησιμοποιώντας την πιο εξελιγμένη τεχνολογία της εποχής- περιβάλλοντα στα οποία ο ακροατής βυθίζεται απόλυτα.

Ο Ξενάκης ήταν ένας καταπληκτικός πρωτοπόρος, σπρώχνοντας τα όρια και ‘αναγκάζοντας’ την τεχνολογία να συμμορφωθεί με τους δικούς του καλλιτεχνικούς στόχους. Δυστυχώς σήμερα πολλοί καλλιτέχνες αντιστρέφουν το παράδειγμα του Ξενάκη χρησιμοποιώντας την τέχνη για να επιδείξουν τις δυνατότητες της τεχνολογίας. Τα smartphones μας περιέχουν περισσότερη τεχνολογία από οποιοδήποτε μηχάνημα μπορούσε να χρησιμοποιήσει στη διάρκεια της ζωής του [εξάλλου τότε αντίστοιχα μηχανήματα θα γέμιζαν ένα μεγάλο δωμάτιο].

Κι όμως, πιστεύω πως το περιεχόμενο αυτών των έργων θα οδηγήσει την ιστορία στο να τα καθορίσει ως «κλασικά».

+ Η διάλεξη της Sharon Karnach με τίτλο «Topoi: places and spaces of making and perceiving music» θα γίνει την Τρίτη 1 Οκτωβρίου στο The Shoe Factory, στη Λευκωσία στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Φάρος 2013, στις 19:30. Είσοδος δωρεάν.

You May Also Like

Η νεκρή φύση στην κυπριακή τέχνη

Συνέντευξη στη Χριστίνα Λάμπρου/Φωτογραφία: Ελένη Παπαδοπούλου Η Ελένη Νικήτα μιλά στο “Π” για την ...

Γιάννης Οικονομίδης

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως , 31.10.2010 «Η Αθήνα είναι άσχημη πόλη γαμώ το για ...

ΝΙΚΙΤΑ ΜΙΛΙΒΟΓΙΕΒΙΤΣ : Για τα μικρά συμφέροντα χάνουμε τη μεγάλη εικόνα

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως / Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου Μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στο ...

Παύλος Παυλίδης

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως | Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου | 8.5.2011 Ο Παύλος Παυλίδης μιλά ...

Λιγότερος χορός, περισσότερη ποίηση

Η Ευαγγελία Ράντου, η “μούσα” του Δημήτρη Παπαϊωάννου, η χορεύτρια που έκανε το πέρασμά ...

Άλκη Ζέη: Προτού κρυώσει ο καφές

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως | Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου Και μόνο η παρουσία της Άλκης ...

X