«Μανώλη…!», του Γιώργου Νεοφύτου :Μια νέα παράσταση στον θεατρικό πολυχώρο Εστία

Γράφει η Χρυσόθεμις Χατζηπαναγή   

Το θυμόμαστε το έργο, με τις πιο ζωηρές εντυπώσεις να σημαδεύουν ακόμα τις ποιοτικές θεατρικές μας μνήμες. Τόσο στην τηλεοπτική του μετάδοση όσο και στις κατά καιρούς ραδιοφωνικές του επαναλήψεις, με τη Δέσποινα Μπεμπεδέλη ν’ αφήνει για ακόμα μια φορά ανάγλυφη τη σφραγίδα του ερμηνευτικού της ταλέντου μέσα από τις αδρές γραμμές και τις αλληγορικές προεκτάσεις ενός αριστοτεχνικού θεατρικού κειμένου. Και δεν είναι, ασφαλώς, τυχαίος ο απολογισμός της επιτυχίας του, που σημείωσε στο διάστημα μιας τριακονταετίας σχεδόν, όχι μόνο στα τοπικά θεατρικά μας δρώμενα, αλλά και σε άλλες χώρες, με αποκορύφωμα τη μετάφρασή του στα γερμανικά για το λιμπρέτο της ομώνυμης όπερας δωματίου του Βάσου Αργυρίου, όταν ανεβάστηκε το 1990 και 1992 σε δυο πόλεις της Γερμανίας.

Σωστά σκέφτηκε, επομένως, ο Άγις Παΐκος να ξανανεβάσει στον φιλόξενο θεατρικό του πολυχώρο «Εστία», και κάτω από τη δική του σκηνοθετική ματιά, το μονόπρακτο αυτό έργο του Γιώργου Νεοφύτου. Ένα έργο με φαινομενικά μικρές αξιώσεις, αλλά κατά βάθος με τις σοβαρές απαιτήσεις μιας αφαιρετικής και ταυτόχρονα μιας πολυδιάστατης σκηνικής οικονομίας, που να αίρεται στο ύψος τόσο της μονολογικής υφολογικής του δομής όσο και της πολυεπίπεδης διαλεκτικής του σύνθεσης και της δραματικής του πληθωρικότητας. Τα καλά λοιπόν έργα, με νοήμονα θεατρικό λόγο και νοηματισμένο διδακτικό περιεχόμενο χωρίς κηρυγματικούς διδακτισμούς, με τις ευρηματικές σκηνικές αρετές εύληπτων συμβολισμών και ευφυών μηνυμάτων δίχως δυσνόητους, πρωτοποριακούς δήθεν μοντερνισμούς, πρέπει να επανέρχονται στο προσκήνιο και να ξαναβλέπονται, όχι απλώς από μια άλλη σκηνοθετική σκοπιά, αλλά κατ’ εξοχήν υπό το πρίσμα μιας καινούργιας οπτικής και στην προοπτική μιας ανανεωμένης ώριμης προβληματικής.

Σ’ αυτό, πιστεύω, θα στόχεψαν με την επιμελημένη δουλειά τους, και σε εποικοδομητική συνεργασία με τον συγγραφέα, όλοι οι συντελεστές του έργου: ο σκηνοθέτης, η μοναδική του ηθοποιός Ιωάννα Σιαφκάλη, η σκηνογράφος – ενδυματολόγος Μαρίζα Παρτζίλη, ο υπεύθυνος για τον σχεδιασμό του φωτισμού Κωνσταντίνος Σταυρίδης, όπως και ο σχεδιαστής του ήχου Σάββας Προδρόμου. Ο καθένας ξεχωριστά και όλοι μαζί συλλογικά συμβάλλουν στην τελεσφόρηση μιας άρτιας καλλιτεχνικής παράστασης που να προσελκύει όχι μόνο θεατές, αλλά να καλλιεργεί συνάμα τη θεατρική παιδεία της ιστορικής μνήμης και τη συνείδηση της πατριδογνωσίας.

Συνοψίζω τα όσα αξιοσημείωτα απεκόμισα από την παρακολούθηση της παράστασης:

Η μικρή σκηνή, τόση, όση να χωρεί ακριβώς στη μινιμαλιστική φόρμα μιας σκηνοθετικής σύλληψης και της σκηνογραφικής της εκτέλεσης με την εικονοπλαστική αποτύπωση της απέριττης λιτότητας και της μοναχικής ανθρώπινης παρουσίας. Στον μικροδιάστατο, ωστόσο, σκηνικό χώρο μιας φτωχικής κουζίνας να κινείται πότε με σπασμωδικές αναμνήσεις ή παραληρηματικές φαντασιώσεις και πότε με ηρωικές αποφασιστικές αντιδράσεις, η χαροκαμένη μάνα με τον αθέατο γάτο της, τραγικός συνειρμικός συμβολισμός της αόρατης ομώνυμης μορφής του γιου της που τον σκότωσαν στο πραξικόπημα. Η Ιωάννα Σιαφκάλη, η αποκλειστική επί σκηνής πρωταγωνίστρια, δεν υποδύεται υποκριτικά τον ρόλο με τα σύνεργα μιας μιμικής εξωτερίκευσης των σκέψεων και των συναισθημάτων της εξηντάχρονης Μαρίας, αλλά βιωματικά ενσαρκώνει τον αντιφατικά περίπλοκο ψυχισμό της, που πιστεύει και δεν πιστεύει την απώλεια του γιου της, που ζει με τις παραισθήσεις της ύπαρξής του, αλλά και τη συναίσθηση του πικρού αδικοχαμού του.

Δίκαια επισημαίνουμε, λοιπόν, ότι η προικισμένη μας ηθοποιός με το χαρισματικό ταλέντο μιας τέτοιας ερμηνείας δεν κατάφερε μόνο να επικαλεστεί τον «έλεον» και τον «φόβον», αλλά και «την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν», ερμηνεύοντας έμπρακτα τον Αριστοτελικό ορισμό της τραγωδίας. Γιατί το πραξικόπημα, που άνοιξε την κερκόπορτα στον Τούρκο εισβολέα, είναι η νεότερη τραγωδία της Κύπρου και μια από τις συγκλονιστικότερες τραγωδίες του σύγχρονου κόσμου, που διαιωνίζεται πάνω από 39 χρόνια. Κι όσο κι αν διαδραματίστηκε κάτω από τα αδιάφορα και ανάλγητα βλέμματα των ξένων θεατών, άλλο τόσο πρέπει να παίζεται μπροστά στα άγρυπνα και αφυπνισμένα μάτια των δικών μας θεατών. Αυτή την πεποίθηση και αυτή τη διαβεβαίωση μάς δίνει με τον ασθματικό, μα και εναργή της δυναμικό μονόλογο η Ιωάννα Σιαφκάλη, έτσι που να μην απευθύνεται σε αμέτοχους και εφησυχασμένους θεατές, σε επιλήσμονες λωτοφάγους και αποπροσανατολισμένους της αλλοτρίωσης και της κρίσης, αλλά απεναντίας σε ευαίσθητους δέκτες και συμπρωταγωνιστές της μνήμης και της δράσης.

Όταν στον επίλογο του έργου με την αγέρωχη αξιοπρέπειά της θα σταθεί ευθυτενής κι ολόρθη με το κέρινο προσωπείο της άτεγκτης δικαιοσύνης, είναι σαν να μας καλεί να ζητήσουμε μαζί της όχι απλώς την τιμωρία των ενόχων, αλλά την καταδίκη μιας αποσιωπημένης ατιμωρησίας και την αποκατάσταση του δικαίου.

Για τούτο και το έργο του Γιώργου Νεοφύτου μέσα από τη ζωντανή ερμηνεία της Ιωάννας Σιαφκάλη υπερβαίνει τη χρονική στιγμή της καταγραφής των γεγονότων του και εκτείνεται στην επικαιρότητα του σήμερα και στην προοπτική ενός καλύτερου αύριο. Η ενσάρκωση της μάνας με τον αδικοχαμένο γιο γίνεται η υποστασιοποίηση της δικαιοσύνης, όταν υψώνει τη φωνή της προς τους δικαστές της γης της και όλης της οικουμένης: «Δεν ζητώ τον οίκτο σας, κύριοι δικαστές. Δεν ζητώ τον οίκτο κανενός. Ζητώ δικαιοσύνη για τον γιο μου. Για να ’χει νόημα ο θάνατός του. Δεν είναι εκδίκηση που ζητώ, κύριοι δικαστές. Ζητώ μονάχα να τιμωρήσετε τους δολοφόνους του γιου μου. Δικαιοσύνη… δικαιοσύνη ζητώ. Για να μπουν τα πράματα στη… σωστή τους θέση… Για να μην χαμηλώνω…ΕΓΩ…τα μάτια, όταν τους βλέπω… Να μάθουν όλοι ποιο είναι τ’ άδικο και ποιο είναι το σωστό… Για να μην ξανάρθουν, κύριοι δικαστές…Για να μην ξανάρθουν».

You May Also Like

Η απόδραση του Γιώργου Κοτσώνη που εξέπληξε την υφήλιο

Ανδρέας Φωκαϊδης | phoca@cytanet.com.cy Το 1956, ο αείμνηστος Γιώργος Κοτσώνης απέδρασε μέσα απ’ τα ...

Who’s Afraid of Cypriot Theater?

Του Γιάννη Παπαδάκη| papada@ucy.ac.cy Ομολογώ ότι με φοβίζει η ιδέα του να πάω να δω ...

Όμηροι του τείχους μας

Γράφει η Μαριλένα Ευαγγέλου Σε αυτό τον τόπο ξέρουμε καλά τι σημαίνει “τείχος”. Το ...

ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ : Λεονάρισσο και Βασίλι

Γράφει ο Λευτέρης Παπαλεοντίου Λεονάρισσο και Βασίλι, ονόματα παράξενα, που θα έλεγε και ο ...

Για την αναβάθμιση διδασκαλίας της νέας και αρχαίας ελληνικής στο γυμνάσιο

Η αρχική παρέμβαση πολλών από εμάς στο κείμενο των 56 (βλ. https://goo.gl/aORrN3) αφορούσε το ...

“Μια γλυπτική προσέγγιση στο βλέμμα”

Μέσα από το φακό της γλυπτικής και υπό την ιδιότητά της ως εικαστικού η ...

X