Πατρίδα είναι τα παιδικά μας χρόνια

Γράφει η Νάσα Παταπίου

Ένα προσωπικό -νοερό- ταξίδι στη βυζαντινή χερσόνησο Ακρωτίκη, στο Ριζοκάρπασο, καθώς οι αναμνήσεις παραμένουν ολοζώντανες γι’ αυτή τη γωνιά του νησιού μας

Οδοιπορώ ες αεί προς τα εωθινά μέρη της Κύπρου και μεταφέρομαι νοερώς στην Ακραία Καρπασία, με παραστατικότατες εικόνες όταν πλησιάζουν οι γιορτές, οι κάθε γιορτές, αλλά ιδιαίτερα αυτές των Χριστουγέννων. Περιφέρομαι στους δρόμους του Ριζοκαρπάσου και ίσως επιστρέφοντας στο παρελθόν να αντικρίζω τις γειτονιές και τα σπίτια με τους κήπους τους και τα οικόσιτα ζώα, όπως ήταν κάποτε. Οι ολοζώντανες μνήμες με εισάγουν στο άλλοτε, πριν την ερήμωση, πριν την εγκατάλειψη, πριν τη φοβερή εκείνη λαίλαπα του 1974.

Περιφέρομαι στις γειτονιές, χαιρετώ ανθρώπους που εδώ και αρκετά χρόνια εγκατέλειψαν την παρούσα ζωή, θυμάμαι τον ήχο της φωνής τους, κάποιες λεπτομέρειες από τα ρούχα τους, τον τρόπο της ομιλίας τους, ακόμα και τους μορφασμούς του προσώπου τους, όταν χαμογελούσαν. Διατηρώ ακόμα στη μνήμη μου το άρωμα των ξύλων και ιδιαίτερα αυτών του θάμνου αόρατου, που έκαιγαν τον χειμώνα στις εστίες, αφού στην περιοχή μας τα δάση είναι πλούσια από αορατιές. Περνώ έξω από την εκκλησία της Αγίας Τριάδας και ενώ είναι έρημη, επαναφέρω μπροστά μου εικόνες από το παρελθόν, όταν έσφυζε από ζωή ο τόπος. Εξακολουθεί να υφίσταται στον αυλόγυρο της εκκλησίας ένα μικρό λιονταράκι καθισμένο -το είχαν μεταφέρει πριν από χρόνια από τα ερείπια της αρχαίας πόλης Καρπασίας-, κατάλοιπο και αυτό του παρελθόντος. Μπορεί και να περάσω μέσα από κήπους και σπαρτά για να επισκεφθώ το κοντινό με τον ναό της Αγίας Τριάδας, βυζαντινό εκκλησάκι της Αγίας Μαύρης με τις τοιχογραφίες. Χειμώνας είναι και ανθίζουν τα ματσικόριδα με την εξαίσια ευωδιά τους. Οι κάμποι, τα χωράφια του Ριζοκαρπάσου ήταν γεμάτα με αυτά τα ενδημικά αρωματικά άνθη. Στα περιβόλια, τέτοια εποχή, ωριμάζουν τα εσπεριδοειδή, οι φράππες ή λουμίες, τα γλυκολέμονα, τα κίτρα, τα πορτοκάλια, τα περγαμόντο, οι κουμανταντάδες. Ευωδιάζει ο χώρος όταν ανοίγουν οι φούρνοι για τα παραδοσιακά ζυμώματα, που παρασκεύαζαν οι νοικοκυρές τέτοιες μέρες. Ψήνονται σε αυτούς για την Πρωτοχρονιά μικρά ανθρωπάκια με ζυμάρι, οι βασίλιδες, ως ανάμνηση της ημέρας του Αγίου Βασιλείου και κουλούρια με πλούσια υλικά και μυρωδικά, ώστε το άρωμά τους έχει συνδεθεί αμετάκλητα με τις μνήμες κυρίως των παιδικών και εφηβικών μας χρόνων. Δεχόμασταν κάποτε στα χρόνια της αθωότητας με μεγάλη ικανοποίηση τα μικρά δώρα των εορτών ή τα ελάχιστα χρήματα που μας έδιναν οι γονείς, οι συγγενείς και οι φίλοι. Αναμέναμε πάντα με ανυπομονησία τις μέρες αυτές, την Πρωτοχρονιά και τα Θεοφάνια για την «πουλουστρίνα». Φορούσαμε καινούργια ρούχα και καινούργια παπούτσια και αισθανόμασταν μια ανείπωτη χαρά για τη νέα εορταστική μας ένδυση. Την ημέρα των Θεοφανίων, δηλαδή των Φώτων, ο κόσμος έπαιρνε το αγιασμένο νερό από την εκκλησία, το γνωστό ως δρόσο, το έπινε για καλό, αλλά ράντιζε και τα σπίτια ή ράντιζε με αυτό τα οικόσιτα ζώα ως ευλογία και το καλό του νέου χρόνου. Οι νοικοκυρές για την ημέρα των Φώτων παρασκεύαζαν τα δοξάρκα, ένα είδος κουλουριού σε σχήμα Χ, ίσως γιατί ομοίαζε με τόξο ή τοξάρι και από το τοξάρι φαίνεται ότι, κατά παραφθορά, λεγόταν το κουλούρι αυτό δοξάρι.

Η νοσταλγία ως δυνατό συναίσθημα μας ταξιδεύει στις γεύσεις, στις εικόνες και στα αρώματα, στα παιδικά και εφηβικά μας χρόνια, όπου εκεί αναζητούμε τα ίδια τα ίχνη μας, αλλά και αυτά των δικών μας ανθρώπων, που δεν υπάρχουν πια, πολύ δε περισσότερο όταν μας έχει στερηθεί διά της βίας και της κατοχής ο γενέθλιός μας τόπος. Επιχειρώ νοερές διαδρομές στους γνώριμους αυτούς χώρους, κυρίως τις νύχτες, όταν ηρεμώ και διαλογίζομαι. Σκέφτομαι τα παρεκκλήσια ή τα ερείπια βυζαντινών εκκλησιών μέσα και κυρίως έξω από την κωμόπολη, αλλά και τα ρυάκια, τους μικρούς χείμαρρους, που έχουν ονόματα και μάλιστα κάποια μας μεταφέρουν στα μεσαιωνικά χρόνια. Ο ποταμός του Ρουχά, για παράδειγμα, με την πλούσια βλάστηση, που το όνομά του παραπέμπει σε έναν από τους πρώτους αυθέντες του Ριζοκαρπάσου κατά τη Φραγκοκρατία. Θυμάμαι όταν ήμουν μικρή μια επίσκεψη στην Αγία Θέκλη προς τα βόρεια του Ριζοκαρπάσου, πριν φτάσουμε στον Άγιο Φίλωνα, δηλαδή στην αρχαία Καρπασία. Τα ίχνη ερειπίων του ναού του Αγίου Στυλιανού στην άκρη του περιβολιού μιας φιλικής οικογένειας ή σε ποιο μέρος βρίσκονται τα ερείπια του παρεκκλησιού του Αγίου Μοδέστου. Η ηρεμία του τοπίου στην Αφέντρικα, στη βυζαντινή πολιτεία, γνωστή στις πηγές ως Ουρανία, στα βόρεια του Ριζοκαρπάσου και προς τα ανατολικά της αρχαίας πόλης της Καρπασίας ανακαλεί στη μνήμη μου τα καλοκαίρια με το άπλετο φως, την αλμύρα της θάλασσας και τη θέα των απέναντι μικρασιατικών ακτών, που μπορούσαμε να ατενίσουμε, καθώς και την οροσειρά του Ταύρου. Στο δάσος της Ελεούσας είχα επιχειρήσει και εγώ κάποτε με άλλες συνομήλικές μου να συλλέξουμε άγρια κόκκινα μανιτάρια, κάτω από τους θάμνους στο χώμα, που χρειαζόταν μεγάλη επιδεξιότητα και ειδικές γνώσεις για να το πετύχει κανείς. Η ανακάλυψή τους επείχε εντόπιση ενός πραγματικού θησαυρού. Στην ίδια περιοχή φύτρωναν αντρουκλιές (κουμαριές) και εμείς γευόμασταν τους μικρούς κόκκινους και ιδιαίτερους στη γεύση καρπούς τους. Ο κορμός και τα κλαδιά των δέντρων αυτών ήταν λείος και στα παλιά χρόνια χρησιμοποιούσαν το ξύλο τους για να φτιάξουν κουτάλια και κουτάλες ξύλινες. Η μονή της Παναγίας της Ελεούσας είχε μια επιβλητικότητα για μένα, αφού άκουγα πολλές ιστορίες και θρύλους σχετικές με αυτή. Εδώ σκόνταψε η Παναγία όταν την κυνηγούσε ένας αράπης, λέει ο θρύλος, και τα δάκρυα απελπισίας που κύλισαν από τα μάτια της ήταν η αιτία να φυτρώσουν τα άνθη, που είναι γνωστά με το όνομα δάκρυα της Παναγία ή αλλιώς αθάνατα (semprevive). Στην ίδια περιοχή, δίπλα στην ακτή, τα πεύκα από τον άγριο θαλασσινό άνεμο που φυσά και τα κτυπά έχουν σχεδόν, για αυτό ακριβώς, όλα κορμούς που γέρνουν. Για τον κόσμο, όμως, σύμφωνα με την παράδοση, εδώ έφθασε με καράβι η εικόνα της Παναγίας και τα πεύκα γονάτισαν από ευλάβεια για την άφιξή της. Στο Γαλούνι, λίγο πριν φθάσουμε στον Απόστολο Ανδρέα, μαζεύαμε από εκεί άγριο σπανάκι και παρασκευάζαμε μαζί με άλλα αρωματικά χόρτα, ωραίες σπανακόπιτες, ενώ στις ακτές της περιοχής, φύτρωναν θαλασσοκράμπια, τα οποία επίσης χρησιμοποιούσαμε στην τοπική μαγειρική. Προς τα νότια του Ριζοκαρπάσου, στην περιοχή της αποκαλούμενης Νοτιάς, στον λόφο, στο οροπέδιο της Παναγίας της Δαφνώντας, όπου τα ερείπια του βυζαντινού ναού της Παναγίας της Δαφνώντας αγνάντεψα από εκεί πολλές φορές τη θέα και το ομώνυμο ρυάκι, γεμάτο με ανθισμένες αροδάφνες (ροδοδάφνες). Πιο δυτικά προχωρώντας βρίσκονται τα ερείπια μιας άλλης βυζαντινής πολιτείας, της Συκάς ή Συκάδας, για την οποία δεν έχουμε καμία είδηση. Εκεί επίσης σώζονται τα ερείπια του ναού του Αγίου Γεωργίου και της Παναγίας της Αφέντρικας. Λίγο πιο πέρα ένα βουνό, ο Αξύμπουνος (οξύ βουνό), χωρίζει τα όρια των κτημάτων των κατοίκων του Ριζοκαρπάσου και των κατοίκων της Γαληνόπωρνης (ελληνόφωνου μωαμεθανικού χωριού). Μια βιαστική διαδρομή σε ελάχιστα μόνο μέρη της κωμόπολης Ριζοκαρπάσου. Μερικές αχτίδες φωτός από το ατέλειωτο ταμείο εικόνων, γεύσεων, αναμνήσεων και αρωμάτων που καλείται πατρίδα και συγκεκριμένα γενέθλιος πεφιλημένος χώρος. Μνήμες που μας οδηγούν αενάως, ες αεί προς τα εωθινά μέρη της Κύπρου, στη βυζαντινή χερσόνησο Ακρωτίκη, στην κωμόπολη Ριζοκαρπάσου…

Άλλωστε, όπως ακριβοδίκαια διατύπωσε ο ποιητής, τελικά, «πατρίδα είναι τα παιδικά μας χρόνια».

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Η σημασία της χερσονήσου του Ακρωτηρίου κατά τη Λατινοκρατία

Από την Ελληνιστική περίοδο μέχρι και τη Φραγκοκρατία και τη Βενετοκρατία, η χερσόνησος του ...

Νέα στοιχεία για τον Φίλιππο Εμμανουήλ – Μεμπρέ ή Παλαιολόγο

Η αρχειακή έρευνα μάς πρόσφερε σημαντικά στοιχεία για τον Κύπριο διερμηνέα της τουρκικής γλώσσας ...

Οι Βενετοί διοικητές (capitani) Πάφου

Γράφει η Νάσα Παταπίου Από τον πρώτο καπιτάνο Φραγκίσκο Lippomano μέχρι και τον τελευταίο ...

Κύπρος και καρδινάλιος Βησσαρίων

Ποια υπήρξε η σχέση του Βησσαρίωνος, του επιφανούς ανθρωπιστή και καρδιναλίου της Δυτικής Εκκλησίας, ...

Η κυπριακή οικογένεια Λαμπέτη που μετονομάστηκε σε Νεγρεπόντη

Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος πώς, γιατί και πότε βρέθηκε στην Κύπρο η οικογένεια ...

Το σιλίχνι και ένας αποκριάτικος χορός

Ανάμεσα στα πολλά στοιχεία βυζαντινής κληρονομιά, στο Ριζοκάρπασο περιλαμβάνεται ένας αποκριάτικος χορός με το ...

X