VOLKER LUDWIG & ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΟΥΚΑΛΑΝΙ : Μια γιορτή στου Αλ-Νουρί

Συνέντευξη στην Μερόπη Μωησέως /φωτογραφία: Ελένη Παπαδοπούλου

Μια παράσταση για ανθρώπους 6 ετών και άνω παρουσιάζει από σήμερα στη Σκηνή 018 ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου – συγγραφέας και σκηνοθέτης μιλούν στο «Π»

Αν έπρεπε να περιορίσουμε μόνο σε μερικές γραμμές τα βιογραφικά των δύο συντελεστών της νέας παραγωγής του ΘΟΚ με το έργο «Μια Γιορτή στου Αλ-Νουρί», θα λέγαμε τα εξής: ο Φόλκερ Λούντβιχ είναι ο άνθρωπος που μαζί με τον αδελφό του έγραψαν τον «Μορμόλη». Εκείνος τα τραγούδια κι ο αδελφός του το κείμενο «βασισμένοι στη δική μας παιδική ηλικία». Ο Βασίλης Κουκαλάνι, απ’ την άλλη, είναι ένας πολιτικά τοποθετημένος σκηνοθέτης και ιδρυτής του Αντιφασιστικού Φεστιβάλ Παραστατικών Τεχνών στην Ελλάδα. Σκηνοθετεί, δε, το έργο που έγραψε ο Φόλκερ Λούντβιχ πριν από 42 χρόνια, αφού το παρουσίασε για πέντε συνεχόμενα χρόνια στην Αθήνα και αφού ανέβηκε και στο Θέατρο GRIPS, στο Βερολίνο, όπου ανέβηκε για πρώτη φορά. Την περασμένη βδομάδα, Λούντβιχ και Κουκαλάνι παρουσίασαν δύο σεμινάρια -ένα για ηθοποιούς και ένα για εκπαιδευτικούς- σχετικά με την παράσταση «Μια γιορτή στου Αλ-Νουρί», μια ανατρεπτική κωμωδία για τον ρατσισμό και την πολιτιστική συμφιλίωση. Στη συζήτηση που ακολουθεί εξηγούν γιατί η επαφή των δασκάλων με τη νέα παραγωγή του ΘΟΚ είναι εξίσου σημαντική μ’ αυτή των παιδιών.

Και οι δύο εργάζεστε μέσα από το θέατρο ενάντια στον φασισμό και τη μισαλλοδοξία. Πώς το καταφέρνετε; Πώς ξεκίνησε η δράση σας;
Φ.Λ.: Είναι παλιά ιστορία. Το θέατρό μας [GRIPS Theatre, Βερολίνο] λειτουργεί εδώ και 45 χρόνια. Προέκυψε το 1968 με το Φοιτητικό Κίνημα στο Δυτικό Βερολίνο. Τότε είχαμε την ιδέα να δημιουργήσουμε ρεαλιστικό πολιτικό θέατρο για παιδιά, σε μια εποχή κατά την οποία παραμύθια μόνο τα Χριστούγεννα υπήρχαν. Αυτή ήταν η αρχή. Χρειάστηκαν κάποια χρόνια για να πάρει μπρος η ιδέα, που ήταν πάντα να ενισχύσουμε την κοινωνική φαντασία των παιδιών και να τα βοηθήσουμε να επεκτείνουν τη συνείδησή τους σε μια περίοδο καταπιεστική. Δημιουργήσαμε πολλά έργα. Οι ιδέες έρχονταν κυρίως από τα ίδια τα παιδιά. Είχαμε εργαστήρια μετά τις παραστάσεις κι εκεί συζητούσαμε το επόμενό μας έργο: για το σχολείο, τους γονείς που βιαιοπραγούν πάνω στα παιδιά τους, ακόμη και την έλλειψη παιχνιδότοπων. Συζητούσαμε όλα τους τα προβλήματα. Ακόμη κι αυτά που είχαν πίσω από κλειστές πόρτες, στο σπίτι. Αρχικά γράφαμε θεατρικά έργα που απευθύνονταν στο κοινό μας στο Βερολίνο. Όμως, όταν δημιουργείς τέτοια έργα, μπορείς εύκολα να τα διασκευάσεις ώστε να ανέβουν σε όλο τον κόσμο. Το 1973 γράψαμε αυτό το έργο για τα παιδιά μεταναστών στις σχολικές τάξεις της Γερμανίας: τότε υπήρχε η οικονομική κρίση στη Γερμανία και τα προβλήματα μεταξύ Γερμανών και ξένων ήταν αυξανόμενα. Πολλοί έχασαν τις δουλειές τους και θεωρούσαν πως τους τις πήραν οι μετανάστες. Ακριβώς όπως συμβαίνει τώρα.
Φ.Λ.: Ναι. Είναι σχεδόν το ίδιο όπως πριν από 40 χρόνια. Και αυτό το φαινόμενο επαναλαμβάνεται σε ξεχωριστές περιόδους, σε διαφορετικές χώρες.
Β.Κ.: Είχα δει τη «Γιορτή στου Αλ-Νουρί» όταν ήμουν ακόμη παιδί, το 1979, στη Γερμανία, όπου πέρασα τα πρώτα χρόνια της ζωής μου. Το έργο τότε ήταν με Έλληνες, οπότε είχα αναφορές. Κι ύστερα ήρθε μια στιγμή που ήταν αδύνατο να μην το χρησιμοποιήσω εγώ ο ίδιος, στην Ελλάδα αυτή τη φορά. Το 2010-11, όταν αποφάσισα να το διασκευάσω, να το μεταφράσω και να το σκηνοθετήσω, ήταν πολύ αναγκαίο. Κι αυτό είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό στοιχείο του θεάτρου του Φόλκερ Λούντβιχ: είναι αναγκαίο, χρήσιμο και μπορεί να λειτουργήσει για μια σειρά από σκοπούς. Για να αλλάξει μυαλά, για τη χειραφέτηση των παιδιών, για να αποκαλυφθούν τα ψέματα της κοινωνίας. Κυρίως -κι αυτή την εμπειρία κουβαλώ περισσότερο- δίνει κουράγιο στους θεατές. Μεταφέρει την πεποίθηση ότι μπορούν να αλλάξουν. Είναι πολύ πρακτικό είδος θεάτρου και έχει μεγάλη επιτυχία τα τελευταία 4-5 χρόνια που παίζουμε δύο έργα του Φόλκερ Λούντβιχ στην Αθήνα, γιατί είναι ρεαλιστικά, ξεκάθαρα και στοχευμένα.

Γιατί επιλέξατε να ασχοληθείτε με το θέατρο για παιδιά;

Φ.Λ.: Όταν ξεκινήσαμε το θεατρικό μας σχήμα, κάναμε πολιτικό καμπαρέ για διανοούμενους και φοιτητές. Δεν σκεφτόμασταν καθόλου τα παιδιά. Ήταν μια καθαρά πολιτική ιδέα γιατί πολλοί φοιτητές που παρακολουθούσαν τις παραγωγές μας έγιναν δάσκαλοι εκείνη την περίοδο, δημιούργησαν τα δικά τους νηπιαγωγεία, ενδιαφέρονταν για την παιδεία και ως νεαροί δάσκαλοι μας έφερναν τους μαθητές τους. Δεν είχαμε ιδέα όμως. Ωστόσο ξέραμε ότι θέλαμε θεατές απ’ όλες τις κοινωνικές τάξεις στο θέατρό μας. Οι εργάτες δεν είναι συχνοί επισκέπτες θεάτρων, αλλά θα ήταν δυνατό να έρθουν με τα παιδιά τους. Αυτός ήταν ο λόγος που ξεκινήσαμε να ασχολούμαστε με το θέατρο για παιδιά. Μαθαίναμε από τα ίδια τα παιδιά, από τις αντιδράσεις και τις ερωτήσεις τους.
Β.Κ.: Προσωπικά έχω την πολυτέλεια να επωφελούμαι από την εμπειρία του Φόλκερ και των συνεργατών του. Ακούνε τα προβλήματα των παιδιών και τα παιδιά αντιλαμβάνονται πολύ γρήγορα πως το θέατρο αφορά αυτά τα ίδια και τα προβλήματά τους, άρα απαιτούν να δουν ένα έργο για το ένα ή άλλο πρόβλημά τους. Έχω, λοιπόν, την πολυτέλεια να επωφελούμαι απ’ αυτό και να μεταφέρω τα έργα στην ελληνική κοινωνία. Τα παιδιά είναι ο καλύτερος τρόπος να αποαστικοποιήσεις το θέατρο, να το κάνεις κάτι χρήσιμο, να του δώσεις κοινωνική φωνή, να το καταστήσεις κοινωνικά αναγνωρίσιμο. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό όσον αφορά την Ελλάδα, όπου το θέατρο είναι αυτοαναφορικό, πολυτελές και δεν έχει καμία σχέση με όσα συμβαίνουν στον πραγματικό κόσμο. Ο καλύτερος τρόπος, λοιπόν, κατά τη γνώμη μου, για να μιλήσουμε πολιτικά με αληθινούς τρόπους είναι με τα παιδιά.
Με δεδομένο ότι τελικός στόχος είναι ένας καλύτερος κόσμος, δεν είναι πιο αργή η διαδικασία όταν ξεκινάμε απ’ τα παιδιά;
Φ.Λ.: Πρέπει να δοκιμάζουμε τα πάντα χωρίς να σκεφτόμαστε πόσο επιτυχημένα θα είναι και να πιστεύουμε σ’ αυτό που κάνουμε. Φυσικά είναι μια αργή διαδικασία, αλλά δεν μπορεί να αλλάξει ο κόσμος με ένα θεατρικό έργο. Μπορεί να δώσει όμως μια γερή ώθηση προς αυτή την κατεύθυνση. Κι αυτό γιατί η θεατρική τέχνη είναι έντονη. Έχω την πεποίθηση ότι μπορεί να αλλάξει τα μυαλά ανθρώπων που πηγαίνουν στο θέατρο συχνά. Υπάρχουν δάσκαλοι στο Βερολίνο που φέρνουν τις τάξεις τους δύο φορές τον χρόνο σε μας. Ε, όταν τα παιδιά θα έχουν δει 10-12 παραγωγές, θα αλλάξουν τον τρόπο σκέψης τους. Ξέρουν πάντα πως υπάρχει κάτι μέσα σε κάθε έργο που αφορά το δικό τους μέλλον, αυτά τα ίδια και τους δίνει πάντα ελπίδα. Μπορεί να μην είναι το «τέλος καλό, όλα καλά», όμως υπάρχει ελπίδα. Φεύγουν από το θέατρο χαρούμενα, πιο δυνατά.
Β.Κ.: Και περήφανα κάποτε, γιατί νιώθουν πως είναι στο επίκεντρο της δράσης και της ζωής.
Φ.Λ.: Οι δάσκαλοι, πάντως, διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο, ξέρετε. Σχεδόν οι μισοί δάσκαλοι στο Βερολίνο φέρνουν τα παιδιά τους στο θέατρο, αλλά από δική τους πρωτοβουλία. Για τους υπόλοιπους, το θέατρο είναι κόπος. Δεν ασχολούνται. Εξαρτάται λοιπόν από το τι δάσκαλος θα σου πετύχει αν θα πας στο θέατρο ή όχι. Είναι σκάνδαλο σε κάθε περίπτωση. Στη Σκανδιναβία είναι κανόνας τα παιδιά να πηγαίνουν θέατρο τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο. Δεν είναι πολύ, αλλά είναι κάτι.
Β.Κ.: Στο θέατρο για παιδιά, όταν τίθενται εύλογα ερωτήματα και διαλεκτικά, το πώς αλλάζει ο τρόπος σκέψης τους μπορεί να γίνεται αυθόρμητα, ακόμη και πολύ εύκολα. Θεωρώ ότι τα παιδιά έχουν μια αυθόρμητη αίσθηση της δικαιοσύνης, της λογικής, της διασκέδασης με έναν πολύ αυθεντικό τρόπο. Και τα έργα του Φόλκερ είναι κατά πολύ βασισμένα σ’ αυτό: πώς ξεπερνούμε τον παραλογισμό του ρατσισμού και της προκατάληψης; Με ζεστή καρδιά, γελοιοποιώντας τους δυνατούς, αυτούς που κατέχουν την εξουσία και με μια αίσθηση δικαιοσύνης. Αυτά είναι γνωρίσματα που τα παιδιά έχουν ήδη και τους βγαίνουν αυθόρμητα.
Φ.Λ.: Προσθέτω την ευφυΐα και την αλληλεγγύη.

Κύριε Λούντβιχ, γράψατε αυτό το έργο το 1973, μα είναι τόσο επίκαιρο. Νιώθετε απογοητευμένος για την κοινωνία σήμερα; Έχουν περάσει τόσα χρόνια και έχουν γίνει τόσες προσπάθειες για αλλαγή.

Φ.Λ.: Η ελπίδα δεν χάνεται ποτέ. Ξέρετε, προέρχομαι από μια οικογένεια την οποία ακολουθούσε πάντα μια πρόταση του Μάρτιν Λούθερ: «Αν ξέρω πως ο κόσμος θα φτάσει στο τέλος του αύριο, θα φυτέψω σήμερα μια μηλιά». Δεν τα παρατούμε ποτέ. Η αλλαγή είναι εφικτή και πολλά παιδιά έχουν ανάγκη να το ξέρουν αυτό. Πρέπει να τους δίνουμε ελπίδα ακόμη κι αν μερικές φορές εμείς τη χάνουμε για λίγο.
Β.Κ.: Πιστεύω ακράδαντα πως αυτό το είδος θεάτρου δίνει την προοπτική της αλλαγής. Δεν θα ήμουν ικανός να υποστηρίζω αυτό το πράγμα αν δεν το πίστευα.
Φ.Λ.: Και κάποτε ίσως οι παραστάσεις μας να βοηθούν δέκα ή δεκαπέντε παιδιά, αλλά παίρνουν στ’ αλήθεια κάτι σημαντικό. Και έχουμε τόσες αντιδράσεις από τους ενήλικες που λένε πόσο σημαντικό είναι γι’ αυτούς το θέατρο.
Αλήθεια, ποιο είναι το μαγικό συστατικό που έχει το θέατρο ώστε να μπορεί να αλλάζει την οπτική των θεατών;
Φ.Λ.: Είναι ένα πολύ δυνατό μέσο και πολύ έντονο. Είναι επίσης πολύ σημαντικό τα παιδιά να μην μένουν μόνα μετά την παράσταση, ειδικά όταν αυτή αφορά τα ίδια ή όταν ταυτίζονται με τους χαρακτήρες. Κάποια παιδιά ανοίγονται και μιλούν για τα προβλήματά τους, κάτι που δεν θα έκαναν προηγουμένως. Βλέπουν ότι κάτι που τα απασχολεί δεν συμβαίνει μόνο σ’ αυτά αλλά και σ’ άλλους ανθρώπους. Νιώθουν λοιπόν ότι δεν είναι μόνα και εκφράζονται.
Β.Κ.: Τα παιδιά θέλουν τα ίδια να αλλάξουν τα πράγματα. Και το GRIPS κάνει σπουδαία δουλειά στην ανάπτυξη της κοινωνικής φαντασίας των παιδιών. Ο Φόλκερ με αυτά τα έργα κουβαλά κάτι μπρεχτικό και δείχνει την πραγματικότητα ως έχει.

Με 30 λέξεις:
Πώς ο Γιάννης και η Δώρα θα μάθουν στην Αμπίρα να ονειρεύεται στα ελληνικά; Και πώς θα τους μάθει ο Σαμίρ να παίζουνε τον κυπριακό ζίζιρο στα αραβικά; Μπορούν δυο μπαμπάδες και τέσσερα πιτσιρίκια να περάσουν καλά όλοι μαζί στο κάμπινγκ; Πώς θα τα βάλουν ο Κύπριος κι ο Σύρος με τον διευθυντή; Μαζί!

Οι συντελεστές
Μετάφραση/διασκευή/σκηνοθεσία: Βασίλης Κουκαλάνι
Σκηνικά/κουστούμια: Μαργαρίτα Παπαθεοδούλου
Μουσική: Αντώνης Αντωνίου
Σχεδιασμός φωτισμών: Γεώργιος Κουκουμάς
Βοηθός σκηνής: Χάρης Ιωάννου
Ερμηνεύουν: Φώτης Γεωργίδης, Ανδρέας Παπαμιχαλόπουλος, Άντρη Αγγελίδου, Τζούλιο Φιλίππο Ντ’Ερρίκο, Μιχάλης Σοφοκλέους, Άντρια Ζένιου.

Τακτικές παραστάσεις στο Θέατρο ΘΟΚ στις 1, 8, 15 & 22 Φεβρουαρίου, 1, 8, 15 & 29 Μαρτίου, 5, 19 & 26 Απριλίου. Όλες οι παραστάσεις αρχίζουν στις 10.30 π.μ. Πληροφορίες τηλ. 77772717.

1-ΕΞΩ

 

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

ΚΟΣΜΙΝ ΜΑΝΟΛΕΣΚΟΥ : Δεν χρειαζόμαστε πάντα και μόνο τα λεφτά

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως/ΦΩΤΟ: Παύλος Βρυωνίδης Πώς μπορεί να πεισθεί κανείς για να χρηματοδοτήσει ...

Η οργανική διαδικασία μιας πρώτης ταινίας

Λίγο πριν την πρεμιέρα της πρώτης μεγάλου μήκους ταινίας του, ο Σάιμον Φαρμακάς μίλησε ...

Άτι Γιεκουτιέλι: “Η τέχνη στη χώρα μου είναι πολιτική, ακόμη κι όταν προσπαθεί να μην είναι”

Συνέντευξη στη Χριστίνα Λάμπρου Η καινοτομία, η τέχνη και η δημιουργικότητα είναι βασικά χαρακτηριστικά ...

Κωνσταντίνος Γιαγκουλλής | Κυπριακή ή νεοελληνική; Αφελές ερώτημα…

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως, 23.01.2011 Από το βέρικο σταφύλι που για τους πολλούς προέρχεται ...

Βασίλης Λουλές : “Φιλιά εις τα παιδιά”

Συνέντευξη στη Χρύστα Ντζάνη | Φωτογραφία Παύλος Βρυωνίδης Ο Βασίλης Λουλές μιλά για το ...

Το Μιστέρο Μπουφό ταρακουνά το οικοδόμημα μέσα μας

Συνέντευξη στη Θεοδώρα Χρυσοστόμου Γνωστός στο κυπριακό κοινό από το έργο «Ρωμαίος και Ιουλιέτα ...

X