Αναλύοντας την κυπριακή παραδοσιακή μουσική

Συνέντευξη στη Χριστίνα Λάμπρου

Ένα ερευνητικό πρόγραμμα που έρχεται από τον χώρο της πληροφορικής αναπτύσσει ένα σύστημα ανάλυσης της κυπριακής παραδοσιακής μουσικής, εντοπίζοντας επιρροές σε σχέση με τη μουσική παράδοση της περιοχής. Στο πλαίσιο της έρευνας γίνεται καταγραφή, επεξεργασία και ανάλυση της κυπριακής παραδοσιακής μουσικής με υπολογιστικές μεθόδους. Ενόψει της ημερίδας με τίτλο “Κυπριακή παραδοσιακή μουσική: Ανάλυση μουσικών σημάτων με την προσέγγιση της υπολογιστικής ανάκτησης και επεξεργασίας δεδομένων”, η οποία θα πραγματοποιηθεί την ερχόμενη Τρίτη, μιλήσαμε με τον βασικό ερευνητή του προγράμματος Αντρέα Νεοκλέους.

Τι ήταν αυτό που θέλατε να ερευνήσετε ξεκινώντας το πρόγραμμα; Σε ποια ερωτήματα ανταποκρίνεται;

Κατ’ αρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας που χρηματοδότησε την έρευνα αυτή και το Πανεπιστήμιο Κύπρου, Τμήμα Πληροφορικής, για τη συνεργασία που είχαμε μέσα από αυτό το πρόγραμμα. Βεβαίως, είναι σημαντικό το γεγονός ότι δημιουργήθηκε μια ομάδα ερευνητών που ασχολήθηκαν και ασχολούνται με το συγκεκριμένο θέμα. Ο συντονιστής του έργου είναι ο καθηγητής Χρίστος Ν. Σχίζας και οι κύριοι ερευνητές η Μαρία Παντελή, ο Μιχάλης Ττερλικκάς, ο καθηγητής Κωνσταντίνος Παττίχης και εγώ ως ο βασικός συντελεστής.

Με τη μουσική είχα ασχοληθεί από μικρή ηλικία. Μεγαλώνοντας στην Κύπρο, μου δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσω διάφορα ακούσματα από Μικρά Ασία, Ελλάδα αλλά και από Τουρκία και Ανατολή γενικότερα. Για παράδειγμα το ρεμπέτικο είναι ένα είδος κουλτούρας στη μουσική το οποίο θεωρείται από μουσικολογικής πλευράς πολύ σημαντικό. Μέσα στο ρεμπέτικο υπάρχουν στοιχεία από σχεδόν όλες τις μουσικές στις οποίες αναφέρθηκα. Μέσα στην κυπριακή παραδοσιακή μουσική εντοπίζονται επιρροές από το ρεμπέτικο και τη μικρασιατική μουσική παράδοση, αλλά επίσης και από τη βυζαντινή μουσική.

Η επιστημονική ανάλυση της παραδοσιακής μουσικής με υπολογιστικές μεθόδους είναι μια σχετικά καινούργια προσέγγιση η οποία μπορεί να αποφέρει αποτελέσματα που είναι μετρήσιμα με ακρίβεια. Η σύγκριση μεταξύ τραγουδιών μπορεί να διεκπεραιωθεί χρησιμοποιώντας διάφορες τεχνικές που στηρίζονται σε μαθηματικές φόρμουλες.

Μέσα από μια τέτοια ανάλυση, μπορούν να απαντηθούν ερωτήματα όπως εάν τελικά εμφανίζονται τέτοια στοιχεία βυζαντινά ή ανατολικά στην κυπριακή μουσική παράδοση και σε ποιο βαθμό. Άλλα ερωτήματα επίσης συμπεριλαμβάνουν τη σύγκριση μελωδιών που βρίσκονται σε διάφορες τοποθεσίες της Κύπρου. Για παράδειγμα, στη βιβλιογραφία μπορεί κάποιος να εντοπίσει διάφορες κατηγορίες μελωδιών που κάποιες από αυτές έχουν ονομασίες που προέρχονται από την εκάστοτε περιοχή, όπως π.χ. η φωνή “παφίτισσα” ή “αυκορίτισσα”.

Πώς λειτουργεί στην πράξη αυτό το είδος ανάλυσης;

Για να πραγματοποιηθεί μια τέτοια ανάλυση θα πρέπει να ακολουθηθεί μια διαδικασία εξαγωγής μουσικών χαρακτηριστικών τα οποία στη συνέχεια θα χρησιμοποιηθούν για να συγκριθούν τα τραγούδια μεταξύ τους. Κάτι ανάλογο γίνεται στην ιατρική όταν κάνουμε αυτόματη εξαγωγή συμπερασμάτων αναλύοντας ένα βιοσήμα όπως το καρδιογράφημα. Είναι θέμα εξαγωγής της χρήσιμης πληροφορίας από ένα σήμα μέσα από μια έξυπνη επεξεργασία.

Τι πληροφορίες μπορεί να μας δώσει το συγκεκριμένο λογισμικό για μια μελωδία;

Οι πληροφορίες που μπορούμε να πάρουμε είναι πολλές. Σε επίπεδο μουσικών χαρακτηριστικών, η διάρκεια και το τονικό ύψος κάθε νότας, το συχνοτικό εύρος του κομματιού, η δομή του τραγουδιού, δηλαδή η ακολουθία των μελωδικών επαναλήψεων, και άλλα είναι μερικές από αυτές. Χρησιμοποιώντας την πληροφορία που δίνει το κάθε χαρακτηριστικό, το πρόγραμμα σε μια από τις εφαρμογές του δίνει μια σχετική τιμή που αντιπροσωπεύει το ποσοστό της ομοιότητας μεταξύ δύο ή περισσότερων τραγουδιών. Άλλες πληροφορίες που σχετίζονται με στατιστική ανάλυση των χαρακτηριστικών μπορούν επίσης να εξαχθούν μέσα από το συγκεκριμένο λογισμικό.

Από τη μέχρι τώρα έρευνά σας ποια είναι τα κοινά στοιχεία και ποιες οι διαφορές ανάμεσα στη δυτική μουσική με τη βυζαντινή μουσική και παραδοσιακή μουσική της Ανατολικής Μεσογείου;

Αυτό είναι ένα ερώτημα πολύ καλό αλλά και πολύ δύσκολο να απαντηθεί. Πρέπει πρώτα να ορίσουμε τους κανόνες που διέπουν κάθε είδος μουσικής και να εντοπίσουμε τα κύρια χαρακτηριστικά τους. Όταν γίνει αυτό, πρέπει να εντοπιστούν οι διαφορές μεταξύ τους, σύμφωνα με αυτά τα χαρακτηριστικά. Ακολούθως, όταν μοντελοποιηθούν αυτά, μπορούν να συγκριθούν με την κυπριακή παραδοσιακή μουσική.

Μπορούμε να ψάξουμε να δούμε εάν παρουσιάζονται τέτοια στοιχεία μέσα στη μουσική μας.
Για αυτό το ερώτημα, βέβαια, υπάρχει ένας σεβαστός όγκος έρευνας και βιβλιογραφίας που αναφέρεται ακριβώς στην πιθανή επιρροή της βυζαντινής και της ανατολικής μουσικής στην κυπριακή μουσική παράδοση. Μάλιστα, ο πρώτος που κατέγραψε την κυπριακή μουσική σε δυτική και βυζαντινή σημειογραφία ήταν ο Θεόδουλος Καλλίνικος. Υπάρχει επίσης μια κατηγορία κυπριακών τραγουδιών, τα θρησκευτικά, που ολόκληρη η κατηγορία παραπέμπει στη βυζαντινή παράδοση. Υπάρχουν επίσης τραγούδια όπως είναι “Το γιασεμί”, “Αγάπησα την που καρκιάς”, “Στον ποταμόν τα ρούχα μου” και άλλα, τα οποία πιθανόν να είναι τραγούδια της Μικράς Ασίας και άλλων περιοχών, αφού υπάρχουν ηχογραφήσεις του 1900 με παρόμοιες μελωδίες τραγουδισμένες με άλλα λόγια.

Θέλω να καταλήξω γενικότερα στο ότι από τα κυπριακά παραδοσιακά τραγούδια, όπως τα ξέρουμε, κάποια είναι εμφανώς “μεταφερόμενα” σχεδόν αυτούσια, κάποια άλλα χρειάζονται περισσότερη μελέτη για την αυθεντικότητά τους όσον αφορά την προέλευση. Για παράδειγμα, κατά την άποψη μου, τα “τσιαττιστά” είναι αυτά που έχουν την περισσότερη παράδοση σαν μελωδίες που εξελίχτηκαν μέσα σε αυτό το νησί. Αυτό βέβαια δεν το έχω τεκμηριώσει επακριβώς επιστημονικά, γι’ αυτό και δεν το έχω δημοσιεύσει ακόμη σε επιστημονικά περιοδικά.

Ποια είναι για σας η σημασία της ανάλυσης της παραδοσιακής μουσικής σήμερα;

Νομίζω ότι η έρευνα της παράδοσης ενός τόπου είναι πολύ σημαντική για την κατανόηση της ιστορίας και της συμπεριφοράς των ανθρώπων που βρίσκονται γύρω μας, αλλά και για τον εαυτό μας. Η ανάλυση της παραδοσιακής μουσικής από μόνη της νομίζω δεν αποφέρει κάποια σημαντική συνεισφορά, είναι η παράδοση γενικότερα αυτή που δημιουργεί μια συμπαγή εικόνα. Βεβαίως, είναι σχετικά αυτά όλα διότι το καθετί έχει τη σημασία του. Εάν συγκριθεί με τη σημασία της έρευνας στην ιατρική, τότε μπορεί να ισχυρισθεί κάποιος ότι δεν είναι και τόσο σημαντική ή ότι είναι χαμηλότερης προτεραιότητας. Παρ’ όλα αυτά χαιρόμαστε που το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας έχει βάλει και αυτά τα θέματα μέσα στις χρηματοδοτούμενες δραστηριότητες.

+ Η ημερίδα με θέμα “Κυπριακή παραδοσιακή μουσική: Ανάλυση μουσικών σημάτων με την προσέγγιση της υπολογιστικής ανάκτησης και επεξεργασίας δεδομένων” θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 10 Μαρτίου μεταξύ των ωρών 16:30-18:30 στην Πανεπιστημιούπολη – κτήριο ΚΟΔ, αίθουσα 018.

Πρόγραμμα:
16:30 – 16:40 – Χρίστος Ν. Σχίζας: Χαιρετισμός και εισαγωγή των ομιλητών 16:30 – 17:00 – Αντρέας Νεοκλέους: Υπολογιστικές μέθοδοι ανάλυσης της παραδοσιακής μουσικής

17:00 – 17:15 – Μιχάλης Πιερής: Γύρω από την τυπολογία της κυπριακής παραδοσιακής μουσικής

17:15 – 17:30 – Μιχάλης Ττερλικκάς: Ο ρόλος του εκτελεστή στην παραδοσιακή μουσική

17:30 – 17:45 – Ευαγόρας Καραγιώργης: Ο Απτάλικος χορός στην Κύπρο και στην Ελλάδα

17:45 – 18:30 – Συζήτηση

Η ημερίδα οργανώνεται στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από την Κυπριακή Δημοκρατία μέσω του Ιδρύματος Προώθησης Έρευνας έργου ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΑΝΘΡΩ/0311(ΒΕ)/19: Έξυπνο σύστημα για ανίχνευση διαφορών και ομοιοτήτων μεταξύ ελληνοκυπριακής, ελληνικής, τουρκοκυπριακής και τουρκικής λαϊκής μουσικής: Συντονιστής έργου, Χρίστος Ν. Σχίζας – καθηγητής.

Όλα τα σχετικά αρχεία, δεδομένα, δημοσιεύσεις και παρατηρήσεις της έρευνας βρίσκονται στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.cs.ucy.ac.cy/folk/

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Λοξές ματιές στο φωτορεπορτάζ

Η Alexandra Rose Howland επιλέγηκε τον περασμένο Μάιο ανάμεσα στις 20 ανερχόμενες γυναίκες φωτογράφους ...

Video days

Συνέντευξη στη Χριστίνα Λάμπρου Ενσταντανέ από την “τεράστια βιβλιοθήκη χαμένων εικόνων της περιόδου του ...

Σοφία Νικολαΐδου: Ο καρκίνος ως πεζογραφία

 Συνέντευξη στη Χρύστα Ντζάνη Επιστρέφοντας σιγά-σιγά στο μυθιστόρημα που εγκατέλειψε τη μέρα που διαγνώστηκε ...

Ελένη Γλ. Αρβελέρ: «Πόδια στέρεα στη γη, μάτια στον ουρανό»

Συνέντευξη στην Αργυρώ Αγγελίδη | ΚΥΠΕ Προσωπικότητα που ακτινοβολεί, με έντονο ταμπεραμέντο και τον ...

ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΟΥΛΟΓΛΟΥ : Η “Νονά” Μέρκελ

Συνέντευξη στη Βαρβάρα Χριστοφόρου Ο γνωστός δημοσιογράφος και ντοκιμαντερίστας Στέλιος Κούλογλου βρέθηκε στην Κύπρο ...

BANDA MAGDA : World music με ελληνικό άγγιγμα

Συνέντευξη στην Μερόπη Μωυσέως Για τη Μάγδα Γιαννίκου, επικεφαλής της world μπάντας Banda Magda ...

X