Ιωάννα Συγκλητικού Λάσκαρη

Γράφει η Νάσα Παταπίου 

Από ανέκδοτο έγγραφο μάς γίνεται γνωστή η προσωπική ιστορία μίας άλλης πολύπαθης Κυπρίας και τα όσα βίωσε ως θύμα και αυτή του πολέμου της Κύπρου. Πρόκειται για την Ιωάννα από τη μεγάλη οικογένεια των Συγκλητικών και χήρα του γενικού διοικητή του ελαφρού ιππικού της Κύπρου Αλέξανδρου Λάσκαρη Μεγαδούκα. Η Ιωάννα το 1581 κατόρθωσε να απελευθερωθεί από την αιχμαλωσία και κατέφυγε στη Βενετία, όπως έπρατταν όλοι όσοι κατόρθωσαν να επιζήσουν από τον φοβερό εκείνο πόλεμο και κατέφευγαν στο βενετικό κράτος ζητώντας εργασία ή, έστω κάποια οικονομική ενίσχυση για να επιβιώσουν. Στο σημερινό μας δημοσίευμα καταγράφονται τα όσα αναφέρει η Ιωάννα στο αίτημά της προς τη Γαληνοτάτη.

Στον πρόλογο του αιτήματος, όπως συνήθιζαν να πράττουν όλοι όσοι εκλιπαρούσαν για βοήθεια, εύλογα αναφερόταν στη μεγαλοσύνη και γενναιοδωρία των βενετικών αρχών που έτειναν, όπως πάντα, ευήκοον ους σε τέτοιου είδους αιτήματα, κυρίως όταν προέρχονταν από μαχητές ή και συγγενείς τους, που έλαβαν μέρος στους πολέμους της Δημοκρατίας της Βενετίας. Η γενναιοδωρία του δόγη, γράφει η Ιωάννα, προσφέρει ως συνήθως γαλήνη στις τρικυμισμένες ψυχές και κυρίως στις άτυχες και δύστυχες χήρες των οποίων όχι μόνο οι σύζυγοι, οι αδελφοί, οι γιοι και οι συγγενείς, αλλά και όλοι οι πρόγονοί τους επί σειρά ετών και αδιαλείπτως προσέφεραν με μεγάλη πίστη και προσήλωση τις υπηρεσίες τους στο ένδοξο βενετικό κράτος και ανάλωσαν τον βίο τους, χύνοντας ακόμη και το αίμα τους και προσφέροντας έτσι και την ίδια τους τη ζωή.

Η χήρα του Αλέξανδρου Λάσκαρη

Η χήρα του Αλέξανδρου Λάσκαρη δηλώνει μεταξύ άλλων στο αίτημά της ότι είναι το γένος Συγκλητικού και έτσι μας γνωστοποιείται ότι είναι γόνος της μεγάλης αυτής και σπουδαίας οικογένειας. Δυστυχώς όμως δεν διευκρινίζει ποίου Συγκλητικού είναι θυγατέρα. Πολύ πιθανόν να ήταν ίσως θυγατέρα του Ευγένιου Συγκλητικού, αφού όπως θα αναφερθεί στη συνέχεια είχε και γιο με το όνομα Ευγένιος, ωστόσο καμιά πηγή δεν διαβεβαιώνει κάτι τέτοιο. Σχετικά με τον σύζυγό της αναφέρει ότι ήταν γενικός διοικητής του ελαφρού ιππικού (governador della stratia) της Κύπρου και ότι είχε πεθάνει στη μεγαλόνησο. Όπως μαρτυρείται σε πηγή του 1560 είχε τότε διοριστεί ο σύζυγος της Ιωάννας ως γενικός διοικητής του ελαφρού ιππικού. Το 1563 σε ανέκδοτη επιστολή του γενικού προνοητή και σύνδικου Κύπρου Bernardo Sagredo αναφέρεται ότι είχε πεθάνει ξαφνικά ο γενικός διοικητής του ελαφρού ιππικού Αλέξανδρος Λάσκαρης Μεγαδούκας. Μεταξύ άλλων σημειώνεται στην επιστολή του Sagredo ότι ο γενικός διοικητής του ελαφρού ιππικού Αλέξανδρος Λάσκαρης Μεγαδούκας κατέλιπε σύζυγο και πολυμελή οικογένεια. Η οικογένειά του υπήρξε όντως πολυμελής αφού αποτελείτο από εννέα παιδιά, τρεις γιους και έξι θυγατέρες.
Επίσης στο αίτημά της η Ιωάννα Λάσκαρη αναφέρει ότι είχε τρεις γιους, τους Δημήτριο, Ιωάννη και Φίλιππο που υπηρετούσαν και οι τρεις στο ελαφρύ ιππικό ως καπιτάνοι (capitani de stradioti) και είχαν υπ’ ευθύνη τους ο καθένας πενήντα ιππείς. Η υπηρεσία των τριών γιων της Ιωάννας Συγκλητικού Λάσκαρη στην άμυνα της Λευκωσίας αναφέρεται σε όλες τις πηγές της άλωσης της πόλης της Λευκωσίας. Ας σημειωθεί επίσης ότι ο γιος της Ιωάννας, Δημήτριος, πρέπει να ήταν ο πρωτότοκος για να φέρει και τον τιμητικό τίτλο Μεγαδούκας. Ο τίτλος αυτός είχε δοθεί κληρονομικά στον παππού του από τους Βενετούς, για τα ανδραγαθήματά του στους πολέμους της Γαληνοτάτης. Ο Δημήτριος Λάσκαρης Μεγαδούκας επίσης ήταν ο στρατιωτικός διοικητής που είχε ηγηθεί των λόχων, οι οποίοι είχαν τιμωρήσει ανηλεώς τους κατοίκους των Λευκάρων, γιατί θεωρήθηκε ότι δήλωσαν υποταγή στους Οθωμανούς, όταν αποβιβάστηκαν στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1570. Το 1561, σύμφωνα με την έκθεση για την Κύπρο του Βενετού καπιτάνου Αμμοχώστου Domenigo Trevisan, ο Δημήτριος Λάσκαρης υπηρετούσε ως διοικητής ενός λόχου ελαφρών ιππέων στη Βασίλεια, του διαμερίσματος Κερύνειας.

Η Ιωάννα αναφέρεται και σ’ έναν άλλο της γιο -πρόκειται προφανώς για τον νεότερο με το όνομα Ευγένιος- και για τις έξι αθωότατες (innocentissime) -όπως τις ονομάζει- θυγατέρες της, που είχαν αιχμαλωτιστεί από τους απίστους (infideli). Αφού βίωσε η Ιωάννα κάθε είδους τυραννία και εξευτελισμούς ως σκλάβα, με τις συνεχείς προσευχές της, όπως αναφέρει, θέλησε ο Θεός να ελευθερωθεί αλλά εξακολουθούσε να οφείλει τα λύτρα σ’ αυτούς που είχαν καταβάλει τα χρήματα για την απελευθέρωσή της. Είχε αφήσει στην αιχμαλωσία τις δύστυχες θυγατέρες της και δεν υπήρχε ελπίδα να μπορέσει να τις εξαγοράσει ένεκα της μεγάλης φτώχειας της, αφού η ίδια δεν είχε τη δυνατότητα να εξασφαλίσει το καθημερινό της φαγητό. Αξιοθρήνητη ήταν και η κατάσταση στην οποία βρισκόταν η ίδια καθώς ήταν άστεγη και χωρίς τον επιούσιο. Ακριβώς γι’ αυτό άπλωσε στον δόγη και στη Σινιορία τα χέρια της για βοήθεια, τονίζοντάς τους όλα όσα προσέφεραν οι δικοί της ώστε να την ευσπλαχνιστούν.

Οι υπηρεσίες των Λάσκαρη

Ακολούθως στο αίτημά της η Ιωάννα απαριθμούσε μερικές από τις πιο σημαντικές υπηρεσίες που είχε προσφέρει στους πολέμους της Γαληνοτάτης η οικογένεια Λάσκαρη του συζύγου της. Ο Ισαάκιος Λάσκαρης, παππούς του συζύγου της Ιωάννας, πολέμησε μαζί με τον έφιππο λόχο του (sua cavallaria) στον πόλεμο της Φερράρας. Οι γιοι του Ισαακίου, Θεόδωρος και Δημήτριος, πολέμησαν γενναία στον πόλεμο της Πίζας και στη Λομβαρδία. Ο Δημήτριος Λάσκαρης -πεθερός της Ιωάννας- κατάφερε μάλιστα να αιχμαλωτίσει τον μαρκήσιο της Μάντοβας καθώς και άλλα διακεκριμένα πρόσωπα. Στη συνέχεια ο Δημήτριος Λάσκαρης για τα όσα προσέφερε στους πολέμους της Γαληνοτάτης διορίστηκε στην Κύπρο γενικός διοικητής του ελαφρού ιππικού. Στη μεγαλόνησο πέρασε με την οικογένειά του το υπόλοιπο της ζωής του όπου και πέθανε.
Κατά τα τέλη της βενετικής κυριαρχίας στην Κύπρο είχε διοριστεί γενικός διοικητής του ελαφρού ιππικού ο σύζυγος της Ιωάννας Αλέξανδρος, ο οποίος και πέθανε στη νήσο, ενώ υπηρετούσε σ’ αυτή τη θέση. Οι τρεις γιοι της Ιωάννας, Δημήτριος, Φίλιππος και Ιωάννης, έχασαν τη ζωή τους πολεμώντας στην άμυνα της Λευκωσίας το 1570. Η Ιωάννα, αφού αναφέρθηκε στα έργα και τις ημέρες της οικογένειας Λάσκαρη, εκλιπαρούσε τις βενετικές αρχές όχι τόσο για τα όσα προσέφεραν οι δικοί της στο βενετικό κράτος, αλλά περισσότερο από φιλευσπλαχνία και έλεος στα όσα βίωσε και εξακολουθούσε να βιώνει, όπως της παραχωρηθεί μια σύνταξη έξι δουκάτων τον μήνα, ώστε να πάψει να υποφέρει όπως υπέφερε στα χέρια των εχθρών, γιατί ήταν άστεγη και μαστιζόταν από πείνα. Στις προσευχές της κατέληγε στο αίτημά της η Ιωάννα θα ευχόταν και θα προσευχόταν πάντα για την ενδυνάμωση της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας.

Ευγένιος Λάσκαρης Μεγαδούκας

Περισσότερες λεπτομέρειες για την οικογένειά του δίνει ο μικρότερος γιος της Ιωάννας Συγκλητικού Λάσκαρη, Ευγένιος, που είχε επιζήσει του φοβερού εκείνου πολέμου της Κύπρου και συγκεκριμένα της πτώσης της Λευκωσίας το 1570. Ο Ευγένιος είχε αιχμαλωτιστεί μαζί με τη μητέρα και τις αδελφές του και μετά κατόρθωσε να απελευθερωθεί. Το 1589 ήταν πλέον εγκατεστημένος στη Ζάκυνθο και είχε απευθύνει στον δόγη ένα αίτημα, στο οποίο κατέγραφε όσα και η μητέρα του, αλλά με περισσότερες λεπτομέρειες για τις υπηρεσίες των προγόνων του και της οικογένειάς του προς τη Γαληνοτάτη. Εξηγούσε πώς ο παππούς του Δημήτριος για τους αγώνες του στη Λομβαρδία και την Πάδοβα έλαβε τον τιμητικό τίτλο του Μεγαδούκα, τον οποίο έφεραν διαδοχικά και οι απόγονοί του όπως και ο ίδιος ο Ευγένιος. Ο πρωτότοκος αδελφός του ο Δημήτριος που έφερε τον τίτλο είχε ήδη σκοτωθεί στην άλωση της Λευκωσίας το 1570, καθώς και οι δύο άλλοι αδελφοί του, γι’ αυτό ο τίτλος Μεγαδούκας ανήκε πλέον στον ίδιο, αν και ήταν ο νεότερος από τους γιους του Αλέξανδρου και της Ιωάννας. Αναφορικά με τις έξι αιχμάλωτες αδελφές του είχε σημειώσει, μεταξύ άλλων, ότι κάποιες είχαν ήδη πεθάνει από τις κακουχίες.

Ο Ευγένιος Λάσκαρης Μεγαδούκας είχε νυμφευθεί την Όρσολα Ποδοκάθαρο, με καταγωγή από τη μεγάλη ομώνυμη κυπριακή οικογένεια. Πατέρας της ήταν ο Ιούλιος Ποδοκάθαρος, γιος του φεουδάρχη Φίλιππου Ποδοκάθαρου που είχε διατελέσει για μια διετή θητεία, όπως μαρτυρούν οι πηγές, διοικητής (capitano) της Λεμεσού και η μητέρα της ονομαζόταν Λουδοβίκα. Ο Ιούλιος Ποδοκάθαρος έπεσε μαχόμενος μαζί με ένα γιο του στον προμαχώνα που οικοδόμησε ο αδελφός του και έφερε το όνομα της οικογένειάς του. Όχι μόνο κάποια μέλη της οικογένειας της Ιωάννας Συγκλητικού Λάσκαρη είχαν πέσει υπερασπιζόμενοι τη Λευκωσία το 1570, αλλά και κάποια μέλη της οικογένειας της συζύγου του γιου της. Οι Συγκλητικοί άλλωστε και οι Ποδοκάθαροι διακρίθηκαν σε πολλούς τομείς κατά τον 16ο αιώνα, όπως μας γνωστοποιείται τόσο από εκδομένο όσο και από αρχειακό υλικό.

Ας σημειωθεί, τέλος, ότι απόγονοι της κυπριακής οικογένειας Λάσκαρη Μεγαδούκα με ρίζες τόσο από τους Συγκλητικούς όσο και τους Ποδοκάθαρους, όπως μαρτυρούν οι πηγές, είχαν εγκατασταθεί μετά την πτώση της Κύπρου στους Οθωμανούς όχι μόνο στη Ζάκυνθο αλλά και στην Κεφαλονιά. Ο Ευγένιος Λάσκαρης Μεγαδούκας, γιος της Ιωάννας Συγκλητικού Λάσκαρη, όπως ήδη αναφέρθηκε, είχε εγκατασταθεί στη Ζάκυνθο και υπηρετούσε στο ελαφρύ ιππικό…

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Ο ζωγράφος Τισιάνο και ο επίσκοπος Πάφου

Η οικογένεια Πεζάρο από τη Βενετία, με απώτερη καταγωγή από την πόλη Πεζάρο, σχετίστηκε ...

Ιστορικά στοιχεία για την Κακοπετριά

Στο παρόν δημοσίευμα έχουμε συγκεντρώσει ιστορικές ειδήσεις για την Κακοπετριά οι οποίες απαντούν σε ...

Ιστορικές ειδήσεις για την Έμπα Πάφου

Η Έμπα Πάφου υπήρξε ένα σημαντικό χωριό κατά τη Φραγκοκρατία και κατά τους χρόνους ...

Αρχειακό υλικό περί Κυπρίων ιατρών

Στη φιλότεχνη ιατρό και φίλη Νίνα Παστίδου Κατά καιρούς στη διάρκεια των ερευνών μας, ...

Ο Φίλιππος Φλάτρος και τα χωριά Ποτάμι και Κουτραφάς

Ο φεουδάρχης Φλάτρος, η σχέση του με την Αικατερίνη Κορνάρο, το νόθο παιδί του ...

Τα πλούσια περιβόλια της Λευκωσίας

Γράφει η Νάσα Παταπίου Η Λευκωσία άλλοτε είχε πλούσια νερά και διέθετε πηγές, βρύσες, ...

X