Η οικογένεια Φλάτρο και ο πόλεμος της Κύπρου

Γράφει η Νάσα Παταπίου

Νεκροί και αιχμάλωτοι

Η οικογένεια Φλάτρο υπήρξε μια σπουδαία οικογένεια της Κύπρου ελληνικής καταγωγής και ορθόδοξη και απαντά στις πηγές κατά τη Φραγκοκρατία και Βενετοκρατία. Βέβαια με την πάροδο των ετών κάποια μέλη της ασπάσθηκαν το λατινικό δόγμα και άλλοι παρέμειναν έως το τέλος ορθόδοξοι. Πολλά μέλη της ίδιας οικογένειας διέπρεψαν σε πολλούς τομείς, όπως: κρατικοί υπάλληλοι, φεουδάρχες, άνθρωποι των γραμμάτων ή κάτοχοι εκκλησιαστικών αξιωμάτων, έμποροι κ.ά. Από την ίδια οικογένεια καταγόταν και ο Πάπας Κλήμης 8ος. Ας σημειωθεί επίσης ότι η οικογένεια Φλάτρο είχε ιδρύσει στη Λευκωσία και μια ορθόδοξη ανδρώα μονή, που έφερε το όνομα της οικογένειας και έτσι ήταν γνωστή ως μονή Φλάτρο. Στη διαθήκη του έτους 1538 του Ευγένιου Συγκλητικού, πρώτου κόμη Rochas, μαρτυρείται ότι η μονή αυτή είχε ιδρυθεί από τον Zotin Φλάτρο, εξάδελφο του Ευγενίου Συγκλητικού και ήταν αφιερωμένη στον Σωτήρα Χριστό.

Βέβαια και ένα άλλο μέλος της πολύκλαδης αυτής οικογένειας, ο Βαλλιάνος Φλάτρο, είχε ενισχύσει την ορθόδοξη γυναικεία μονή της Λευκωσίας, αφιερωμένη στην Παναγία και γνωστή στις ιταλικές πηγές της εποχής ως monastrerio delle donne. Ας σημειωθεί επίσης ότι ο Ούγος Φλάτρο, ένα άλλο μέλος της ίδιας οικογένειας, είχε καλύψει τις δαπάνες για την οικοδόμηση ενός προμαχώνα των τειχών της Λευκωσίας, που φέρει μέχρι σήμερα το όνομά του. Τέλος, αναφέρουμε και τον ιερωμένο Παύλο Φλάτρο, που είχε σπουδάσει στην Πάδοβα και όπως μαρτυρείται είχε γράψει Ημερολόγια (Diarii). Δε γνωρίζουμε τι απέγινε το έργο αυτό, ωστόσο έχει διασωθεί ένας λόγος του, που αποτελεί εγκώμιο στον στρατιωτικό μηχανικό Ιούλιο Savorgnano, που είχε οχυρώσει τη Λευκωσία το 1567-1569, καθώς και μια επιστολή του την οποία είχε απευθύνει το 1556 στον Παύλο Manuzio.
Μέλη της οικογένειας Φλάτρο είχαν υπερασπιστεί τη Λευκωσία το 1570, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της από τους Οθωμανούς. Τότε, και κυρίως κατά την πτώση της πόλης, είχαν φονευθεί δώδεκα μέλη της ίδιας οικογένειας, όπως πληροφορούμαστε από τις πηγές της εποχής. Κάποια άλλα μέλη της ίδιας οικογένειας κατέφυγαν στα βουνά, αλλά και κάποια αιχμαλωτίστηκαν. Στο σημερινό μας δημοσίευμα καταγράφουμε στοιχεία, κυρίως αρχειακά, για μέλη της εν λόγω οικογένειας που έτυχε να φονευθούν ή να αιχμαλωτιστούν από τους Οθωμανούς το 1570.

Ποίοι φονεύθηκαν

Η οικογένεια Φλάτρο, όπως τεκμηριώνεται από τις πηγές, είχε ως γενέθλιο τόπο αλλά και τόπο διαμονής τη Λευκωσία, γι’ αυτό, άλλωστε, και το 1570 όλα τα μέλη της βρίσκονταν στην άμυνα της Λευκωσίας κατά την πολιορκία της πόλης από τους Οθωμανούς. Για παράδειγμα, δεν έχουμε συναντήσει κανέναν υπερασπιστή της Αμμοχώστου με το επίθετο Φλάτρο και το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει μάλλον τα προαναφερθέντα.
Ο φεουδάρχης Ούγος Φλάτρο κατά τη διάρκεια της πολιορκίας βρισκόταν επίσης στην άμυνα της Λευκωσίας. Πρόκειται για τον κτήτορα, όπως ήδη σημειώσαμε, του ομώνυμου προμαχώνα των τειχών της Λευκωσίας. Ήταν υπεύθυνος αρχικά ενός λόχου στρατιωτών, που είχε συγκροτηθεί από τον λαό της πρωτεύουσας. Στη συνέχεια όμως ο λόχος αυτός ανετέθη στον Βενετό στρατιωτικό διοικητή Ιωάννη Falier, ενώ στον ίδιο τον Ούγο ανετέθη ο λόχος των ευγενών (compagnia di gentilhuomini) της πόλης, γιατί ήταν υπολοχαγός του γενικού προνοητή. Ο Ούγος Φλάτρο έπεσε μαχόμενος υπέρ πατρίδος, όταν κατόρθωσε ο εχθρός να εισβάλει μέσα στην πόλη.
Ας σημειωθεί ότι στην άμυνα της Λευκωσίας και υπεύθυνος ενός λόχου αποτελούμενου από διακόσιους άνδρες ήταν και ένας Ιωάννης Φλάτρο, ο οποίος σε άλλη πηγή αναφέρεται ότι και αυτός έχασε τη ζωή του κατά την άλωση της πόλης. Ο Ιωάννης Falier στη δική του περιγραφή για την πολιορκία και άλωση της Λευκωσίας μνημονεύει, μεταξύ άλλων, έξι άτομα της οικογένειας Φλάτρο που έχασαν το 1570 τη ζωή τους. Εκτός από τον Ούγο Φλάτρο, αναφέρει τους εξής: Λουδοβίκο, Έκτορα, Πέτρο και Βαλλιάνο (Baglian). Μια άλλη πηγή επίσης αναφέρει ως νεκρούς, κατά την πολιορκία και πτώση της Λευκωσίας, εκτός από τους Ούγο, Ιωάννη, Πέτρο, Λουδοβίκο και Έκτορα, επιπλέον και τους Βαλέριο, αδελφό του Ούγου, Badin, Άγγελο, Σεβαστιανό, Audeth και Παύλο. Ο Παύλος πρέπει οπωσδήποτε να ταυτιστεί με τον ιερωμένο και λόγιο Παύλο Φλάτρο, εφόσον μαρτυρείται ότι βρισκόταν στην Κύπρο το 1569, δηλαδή, μόλις έναν χρόνο πριν την επίθεση των οθωμανικών δυνάμεων κατά της Κύπρου. Όπως έχουμε προαναφέρει, το 1569 ο Παύλος Φλάτρο είχε αποχαιρετήσει μ’ έναν εγκωμιαστικό λόγο, τον οποίον συνέταξε ο ίδιος, τον στρατιωτικό μηχανικό Ιούλιο Savorgnano, που μόλις είχε ολοκληρώσει τη νέα οχύρωση της Λευκωσίας.
Ο Πέτρος Φλάτρο που είχε πέσει στην άλωση της Λευκωσίας δεν είναι άλλος παρά ο θείος του γνωστού ιστορικού Στέφανου Lusignan, αφού η μητέρα του Λουκία Φλάτρο, που είχε παντρευτεί τον Ιάσονα Lusignan, ήταν αδελφή του. Ένας Φλάτρος di Flatri βρισκόταν επίσης στην άμυνα της Λευκωσίας. Όταν πια εισχώρησε ο εχθρός στην πόλη και ήταν βέβαιο ότι τους περίμενε όλους ο θάνατος, κάποιοι διέφυγαν από τη βόρεια πύλη των τειχών της Λευκωσίας προς τα βουνά της Κερύνειας. Ο Φλάτρος di Flatri, όπως μαρτυρείται στις πηγές, ήταν γιος του Πέτρου Φλάτρο και μετά την πτώση της Λευκωσίας είχε αναγκαστεί με άλλους ευγενείς να επιστρέψουν από τα βουνά και να δηλώσουν υποταγή στον Μουσταφά πασά.

Θυγατέρα του Πέτρου και αδελφή του Φλάτρο ήταν η Λουκία η οποία, όπως φαίνεται, πήρε το όνομα της θείας της, μητέρας του Στέφανου Lusignan. H Λουκία είχε παντρευτεί τον Ιωάννη de Nores, αδελφό του κόμη της Τρίπολης. Δύο θυγατέρες της είχαν αιχμαλωτιστεί και είχαν μεταφερθεί στην Κωνσταντινούπολη, στο σεράι. Η μία απέκτησε μια θυγατέρα που έγινε σουλτάνα και η άλλη ήταν μητέρα ενός αρνησίθρησκου με το επίθετο Φλαγγής, που είχε τον τίτλο του βοεβόδα.

Έλενα Φλάτρο του Ιωάννη

Το 1575 η Έλενα Φλάτρο, σύζυγος του Ιωάννη, κατόρθωσε να απελευθερωθεί από την αιχμαλωσία και φρόντισε να συγκεντρώσει χρήματα, για να ελευθερώσει τον γιο της Alvise. Τα λύτρα ανέρχονταν σε ένα υπέρογκο ποσό, αποτελούμενο από χίλια διακόσια τσεκίνια. Το 1582, όπως πληροφορούμαστε από μια άλλη πηγή του ίδιου έτους, συνέπεσε να αποκτήσει την ελευθερία του και ο γιος της Έλενας Φλάτρο, του οποίου ο πατέρας εν τω μεταξύ είχε πεθάνει. Φαίνεται ότι ο πατέρας του Αlvise, ο Ιωάννης Φλάτρο, δεν μπορεί να ταυτιστεί με τον συνώνυμό του και οπωσδήποτε συγγενή του Ιωάννη Φλάτρο, που έπεσε το 1570 στην πολιορκία της Λευκωσίας. Τα λύτρα τελικά της απελευθέρωσης του Alvise, όπως μας γνωστοποιείται από τις πηγές, έφθασαν στα χίλια τσεκίνια και τα πεντακόσια είχαν καταβληθεί από την πώληση περιουσίας που κατείχε στην Ιταλία. Τα άλλα πεντακόσια τσεκίνια τα είχε δανειστεί από έναν έμπορο. Τότε είχε σταλεί μια επιστολή ώστε να ενισχυθεί ο Alvise αφού είχε δανειστεί ένα μεγάλο ποσό για την απελευθέρωσή του. Ας σημειωθεί ότι η σχετική διευθέτηση είχε γίνει με τη μητέρα του, η οποία αναφέρεται ότι ήταν τότε πενήντα ετών, γεγονός που δηλώνει ότι πολύ πιθανόν ο Alvise να ήταν ανήλικος.

Μια διαβεβαίωση

Από μια ανέκδοτη πηγή πληροφορούμαστε περισσότερα για την Έλενα Φλάτρο και τον γιο της Alvise. Όπως αναφέρεται συγκεκριμένα στο εν λόγω έγγραφο, η Έλενα Φλάτρο, χήρα του αείμνηστου Ιωάννη Φλάτρο, ευγενούς από τη Λευκωσία, θέλησε να συντάξει στη Βενετία με μάρτυρες μια βεβαίωση για τον γιο της. Οι Κύπριοι Mutio Costanzo, γιος του αείμνηστου Ιάκωβου, και ο άρχοντας Άγγελος Ποδοκάθαρος, γιος του αοίδιμου Καίσαρα, γόνοι ευγενών οικογενειών από την Κύπρο και, συγκεκριμένα από τη Λευκωσία, πιστοποιούσαν τα εξής με ένορκες δηλώσεις.
Ο Alvise, γιος της Έλενας και του αείμνηστου Ιωάννη Φλάτρο, ανέφεραν οι δύο μάρτυρες ότι είχε πρόσφατα απελευθερωθεί από την αιχμαλωσία, από τα χέρια των απίστων. Τα λύτρα απελευθέρωσής του ανέρχονταν σ’ ένα υπέρογκο ποσό. Ο Alvise εξακολουθούσε να οφείλει για την απελευθέρωσή του ένα ποσό, το οποίο ανερχόταν στα πεντακόσια δουκάτα, ίσως και περισσότερο. Τα πιο πάνω στοιχεία είχαν επιβεβαιώσει οι δύο μάρτυρες, στην παρουσία της μητέρας του Alvise και ενώπιον του νοταρίου που κατέγραφε, οι οποίοι όπως εξηγούσαν είχαν δει όλα τα έγγραφα απελευθέρωσης(scritture circa cio) και γνώριζαν πως όλα τα σχετικά με την ταυτότητα και την απελευθέρωση του Alvise ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα και ήταν αληθέστατα (cosa certa et verissima).
Ένας άλλος Φλάτρο, με το όνομα επίσης Ιωάννης, ηλικίας πενήντα ετών, είχε απελευθερωθεί από την αιχμαλωσία και προσπαθούσε να απελευθερώσει τον γιο και τη σύζυγό του, που ήταν σκλάβοι στη Ρόδο. Ένα άλλο μέλος της ίδιας οικογένειας, ο Φλώριος Φλάτρο, γιος του Φίλιππου, περίπου εξήντα ετών, είχε απελευθερωθεί το 1584, ενώ η σύζυγός του και ο γιος του ήταν ακόμη σκλάβοι στην Κωνσταντινούπολη. Επίσης μία άλλη αιχμάλωτη, η Βεατρίκη Φλάτρο, η οποία χαρακτηρίζεται nobilis mulier, είχε ελευθερωθεί το 1574 μαζί με έναν γιο της, χάρη στη μεσολάβηση χριστιανών εμπόρων στην Κωνσταντινούπολη. Η Βεατρίκη για να απελευθερώσει τέσσερα άλλα παιδιά της χρειαζόταν να συγκεντρώσει περίπου οκτακόσια τσεκίνια. Τέλος, το 1576 είχε απελευθερωθεί μια Κατερίνα Φλάτρο με μία θυγατέρα της. Στα έγγραφα δεν αναφέρεται ο σύζυγός της. Για την απελευθέρωσή της έπρεπε να καταβάλει διακόσια τσεκίνια σε εμπόρους της Ανατολής, γιατί της είχαν δανείσει τα χρήματα για τα λύτρα. Εξακολουθούσαν να είναι σκλάβες στην οθωμανική επικράτεια άλλες τρεις θυγατέρες της.

Τα πιο πάνω καταγράφουν τα όσα προκάλεσε ο πόλεμος της Κύπρου 1570-1571, αλλά βέβαια και όσα προκαλεί ο κάθε πόλεμος. Οι σχετικές πηγές, όπως οι πιο πάνω, απεικονίζουν με ζωηρά χρώματα θανάτους, αιχμαλωσίες, εξισλαμισμούς, αποξένωση από την πατρίδα, προσφυγιά, ξεριζωμό και όλα τα δεινά που συνοδεύουν μια βίαιη επίθεση και κατάκτηση ενός τόπου…

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Συνοικέσια και γάμοι των Lusignan της Κύπρου

Κατά τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Πέτρου Β΄ Lusignan είχε ξεσπάσει ο γενουατικός ...

Οι Μεθωναίοι αδελφοί Βελισσάριος, Μάρκος και Βίκος

Στον φίλο Άκη Χατζηχαμπή και στους Αμμοχωστιανούς φίλους του Σαν σήμερα πριν από 448 ...

Φεουδάρχες της Μαραθάσας : Αρχειακές μαρτυρίες για την οικογένεια Cadit

Γράφει η Νάσα Παταπίου Ως επί το πλείστον φεουδάρχες και οικονομικά εύρωστοι, οι συριακής ...

Το αξίωμα του καπιτάνου της Σίγουρης

Γράφει η Νάσα Παταπίου Η κώμη της Σίγουρης, ένας μεγάλος -κατά την Βενετοκρατία- οικισμός ...

Οι Κέδαρες Πάφου και οι φεουδάρχες τους

Γράφει η Νάσα Παταπίου | Ιστορικός-ερευνήτρια Κατά τη Φραγκοκρατία, το μικρό χωριό που σήμερα ...

Η κυπριακή οικογένεια Benedetti

Οι βενετικές πηγές μάς προσφέρουν αρκετά στοιχεία για μέλη του κυπριακού κλάδου της οικογένειας ...

X