Οι κυανοτυπίες της Άννη Άτκινς

Το φωτογραφικό βιβλίο «Φωτογραφίες βρετανικής Άλγης» είναι ένα ορόσημο στην ιστορία τόσο της φωτογραφίας όσο και των εκδόσεων: το πρώτο φωτογραφικό έργο από μια γυναίκα, και το πρώτο βιβλίο που παράγεται εξ’ ολοκλήρου από το φωτογραφικό μέσο. Άμεσα αναγνωρίσιμο σήμερα ως «φωτογραφικό σχεδιάγραμμα», η κυανοτυπία ήταν το ιδανικό μέσο για την εικονογράφηση αντικειμένων που βρέθηκαν στη θάλασσα.

Το αντίγραφο αυτής της έκδοσης στην Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης, αρχικά ανήκε στον Σερ Τζον Χέρσελ (1792-1871), εφευρέτη του φωτογραφικού σχεδιαγράμματος, μιας από τις πολλές φωτογραφικές και επιστημονικές ανακαλύψεις του. Ένα από τα δεκατρία εν γνώση αντίγραφα του τίτλου, οι «Φωτογραφίες βρετανικής Άλγης», αποκτήθηκε το 1985 σε δημοπρασία απευθείας από τους απογόνους του Χέρτσελ.

Ιστορία

«Η δυσκολία να σχεδιάσει κανείς με ακρίβεια αντικείμενα τόσο μικρoσκοπικά όπως η άλγη, με ανάγκασε να επωφεληθώ από την όμορφη διαδικασία του Σερ Τζον Χέρτσελ, την Κυανοτυπία, για να αποκτήσω εντυπώσεις των ίδιων των φυτών», εξήγησε η Άννη Άτκινς τον Οκτώβριο του 1843.

Η κα Άτκινς (1799-1871) ήταν μια ερασιτέχνης βοτανολόγος την οποία ενδιέφερε ιδιαίτερα η επιστημονική εικονογράφηση και ταξινόμηση. Στόχος της στην παραγωγή του βιβλίου « Φωτογραφίες βρετανικής Άλγης» ήταν να προσφέρει ένα οπτικό οδηγό δίπλα στην πρωτοποριακή έκδοση του Ουίλλιαμ Χάρβυ το 1841, «Εγχειρίδιο της βρετανικής Άλγης». Για το σκοπό αυτό, οι τίτλοι των δειγμάτων της Άτκινς, ακολουθούν την ονοματολογία του Χάρβυ.

Χάρη στον πατέρα της, τον επιστήμονα Τζον Τζορτζ Τσάιλντ (1777-1852), μέλος του Royal Society ανάμεσα στους Χέρσελ και Ουίλλιαμ Χένρυ Φοξ Τάλμποτ (1800-1877), η Άτκινς ήταν ενήμερη για τα πειράματα της ομάδας με τη φωτογραφία.

Το «Φωτογενές σχέδιο» τεχνική του Τάλμποτ περιλαμβάνει την τοποθέτηση ενός επίπεδου αντικείμενου σε ένα φύλλο χαρτιού ευαίσθητο στο φώς ( μερικές φορές πιέζεται κάτω από ένα φύλλο γυαλιού που εμποδίζει την κίνηση, για να εξασφαλίσει μια πιό ψηλής ευκρίνειας εικόνα) και την έκθεση του στο φως του ήλιου μέχρι η περιοχή γύρω από το αντικείμενο να αρχίσει να σκουρένει. Ο Χέρσελ επινόησε μια χημική μέθοδο για να σταματήσει την σκούρυνση και να διορθώσει την αλατο-ασημιά εικόνα τουΤάλμποτ –  που υπήρξε η βάση για όλες τις μεθόδους φωτογραφίας μέχρι την ψηφιακή εποχή.

Ο Χέρσελ πειραματίστηκε με άλλες φωτοευαίσθητες μεταλλικές ενώσεις εκτός από το ασήμι, και το 1842 ανακάλυψε ότι το άχρωμο, υδατο-διαλυτό αλάτι σιδήρου, όταν εκτίθεται στο ηλιακό φως, σχηματίζει την ένωση γνωστή ως «πρωσικό μπλε». Οι μη εκτεθειμένες περιοχές παραμένουν ανεπηρέαστες και το αλάτι ξεβγάζεται με σκέτο νερό, αφήνοντας μία μπλε «αρνητική» εικόνα. Φθηνή και εύκολη στη χρήση, το φωτογραφικό σχεδιάγραμμα ή Κυανοτυπία, είναι γνωστό σήμερα ως μέσο για καλλιτέχνες, καθώς και ένα δημοφιλές χόμπι για παιδιά.

H Άτκινς χρησιμοποιούσε την μέθοδο «φωτογενές σχέδιο» του Τάλμποτ, τακτοποιούσε τα δείγματα της στα φύλλα γυαλιού για ευκολότερο χειρισμό και  επανάληψη, και υιοθέτησε τη διαδικασία του «φωτογραφικού σχεδιαγράμματος (blueprint)» του Χέρσελ, για την δημιουργεία των πολλαπλών αντίγραφων των φυτικών δειγμάτων που περιλαμβάνονται στο «Φωτογραφίες βρετανικής άλγης». Xρησιμοποίησε, επίσης την ίδια μέθοδο για να σχεδιάσει τις σελίδες τίτλου και την σελίδα με τα περιεχόμενα αντί να τις στοιχειοθετήσει συμβατικά.Η Άτκινς εξέδωσε το έργο σε τμήματα, η διανομή τους έγινε κατ ‘ιδίαν μεταξύ 1843 και 1853. Περιστασιακά εφοδιαζόταν με νέες πλάκες κυανοτυπίας και τις αντικαταστούσε όταν καλύτερα δείγματα ήταν διαθέσιμα, τις οποίες  οι παραλήπτες χειρίζονταν όλοι διαφορετικά.

Σήμερα, η έκδοση «Φωτογραφίες βρετανικής άλγης» σώζεται σε τουλάχιστον δεκατρία διαφορετικά αντίγραφα σε πολύ διαφορετικές καταστάσεις πληρότητας. Το αντίγραφο της Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης είναι ένα από τα πιο πλήρη και επίσης από τα πιο σπάνια με διατηρημένα τα γνήσια περιτυλίγματα και ραφές του.

Μετά την ολοκλήρωση του βιβλίου, η Άτκινς συνέχισε να πειραματίζεται με την μέθοδο της κυανοτυπίας για προσωπική έκφραση, δημιουργώντας σύνολα λουλουδιών και φυτών σε κομψά και μερικές φορές παιχνιδιάρικα σχέδια. Σε μερικές από τις επιστημονικές πλάκες της αιχμαλωτίζεται μια ματιά στην ικανότητά της να δημιουργεί συνθέσεις με ό,τι βρίσκει κανείς στη φύση.

1

 

2

3

4

18

17

15

16

14

13

11

9

8

7

6

5

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

«Rusted Evidence» | έκθεση από την Τούλα Λιασή

Διανύοντας χιλιόμετρα, η εικαστικός Τούλα Λιασή επιστρέφει για λίγο στην Κύπρο, για να παρουσιάσει ...

Η Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι στο σημερινό Google doodle με αφορμή τη συμπλήρωση 427 ετών από τη γέννησή της

Στην εμβληματική ζωγράφο και μητέρα ιδιαίτερα χαρακτηριστικών έργων τέχνης, Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι, είναι αφιερωμένο το ...

Διαγωνισμός φωτογραφίας με θέμα το Φαγητό του Δρόμου

Έναν πολύ ενδιαφέροντα διαγωνισμό φωτογραφίας με θέμα «Φαγητό του δρόμου: αποτυπώνοντας την κουλτούρα του ...

«Το Θέατρο Τέχνης -και- στο σπίτι» από το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν

Το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν ενημερώνει τους θεατές ότι όλες οι προγραμματισμένες παραστάσεις της ...

BELOVED DAYS στο Σινεμά Πάνθεον

Προβάλλεται στο Σινεμά Πάνθεον στη Λευκωσία το ντοκιμαντέρ του Κωνσταντίνου Πατσαλίδη με τίτλο “Beloved ...

Ο ρόλος της Επιστήμης στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς

Η επιστήμη πρέπει και μπορεί να παίξει ζωτικό ρόλο στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς ...

X