Josef Koudelka: άλλοτε και τώρα

Τα ερείπια των αρχαιολογικών χώρων είκοσι πόλεων της Μεσογείου αποκτούν ξεχωριστή πολυσημία μέσα από τον φωτογραφικό φακό του Josef Koudelka. Η έκθεση του Tσέχου φωτογράφου με τίτλο “Vestiges 1991-2016” που φιλοξενείται στο Κέντρο Ευαγόρα Λανίτη περιλαμβάνει εικόνες που έχουν αφετηρία τον χρόνο και την Ιστορία. Εικόνες που δεν προβάλλουν τα ερείπια των αρχαιολογικών χώρων ως μορφές μιας περασμένης ζωής. Επαναπροσδιορίζουν το παρελθόν και το επανατοποθετούν μέσα στον χρόνο. Oι αρχαιολογικοί χώροι σε Τζεμίλα, Πέτρα, Παλμύρα, Μπάαλμπεκ, Δελφούς, Σαλαμίνα, Αόστα, Έφεσο, Εγέστα, Ντούγκα, δεν αναπαριστούν την Ιστορία, δεν απεικονίζουν το παρελθόν αλλά το χρησιμοποιούν ως αφορμή μνήμης και συνείδηση παρόντος. Mάλιστα, χάρη και στην επιμελητική προσέγγιση, είναι εύγλωττη η συνομιλία μεταξύ των έργων που εκτίθενται στις τρεις αίθουσες.

Ο Κοudelka δεν είναι μόνο ένας ταξιδιώτης φωτογράφος που συνδέθηκε με τις φωτογραφίες της Άνοιξης της Πράγας. Είναι ένας μυθολόγος, ένας εξερευνητής που αφέθηκε στη γοητεία της Μεσογείου, της εικόνας και της Ιστορίας της. Επιμένει να πιστεύει στην ιερότητα των εικόνων σε μια εποχή που οι εικόνες εμπνέουν λιγότερη πίστη και περισσότερη επιθυμία. O φωτογράφος παρατηρεί με βαθιά σχολαστικότητα και προσήλωση τους αρχαιολογικούς χώρους. Ιχνηλατεί τη μελαγχολία τους, διαπλέκει τις λεπτομέρειες με τη φαντασία, προβάλλει τα ετερόκλητα υλικά της πέτρας, της άμμου και του μαρμάρου, δημιουργώντας ένα διαρκές μυστήριο και ένα αινιγματικό σύμπαν που αναδεικνύει και αποκρύπτει, ταυτόχρονα, όλα τα μυστικά τους. Στις μαυρόασπρες φωτογραφίες είναι καθοριστική η επίδραση του φωτός. Η γαλήνια διάχυσή του, οι σκιές που δημιουργεί, τα γκρίζα χρώματα και οι ενδιάμεσοι τόνοι είναι τα στοιχεία που σφραγίζουν το σύνολο του έργου. Η αφαίρεση του χρώματος επιβάλλει τη συγκέντρωση στην ουσία του φωτογραφικού γεγονότος. Οι ελάχιστες προσθετικές ή αφαιρετικές επεμβάσεις στην αρχική εικόνα μεταπλάθουν την τέχνη του Κοudelka σε υποβολέα της μνήμης και όχημα της φαντασίας.

Αυτό που βλέπουμε δεν είναι μόνο αυτό που φαίνεται με την πρώτη ματιά αλλά κάτι πολύ πέραν της επίφασης. Εκείνο που κάνει όλες τις φωτογραφίες απόκοσμες και με βαθιά νοηματική υπόσταση είναι η ανθρώπινη απουσία. Ούτε ένα πρόσωπο, ούτε μια φιγούρα, ούτε μια σκιά. Ο κόσμος που μας δείχνουν φτιάχτηκε εξ ολοκλήρου από χιλιάδες ανθρώπους αλλά φαίνεται άδειος από κατασκευαστές και χρήστες. Γιατί; Άραγε ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές, ποιοι δίνουν τελικά τον τόνο και την ώθηση στην Ιστορία της Μεσογείου;

Οι φωτογραφίες δεν αποτελούν απλά καταγραφή ενός οδοιπορικού στις ακτές της Μεσογείου ούτε και νύξεις για την Ιστορία, τη φθορά και τη μελαγχολία για τη ματαιότητα του χρόνου. Τούτη η μελαγχολία των άδειων αρχαιολογικών χώρων είναι προωθητική ύλη προβληματισμού παρά αιτία κατάθλιψης. Είναι κυρίως αφορμή για μια συνομιλία παρελθόντος και παρόντος και για μια ανάδειξη του κοινού πολιτισμού των λαών της Μεσογείου που στο διάβα του χρόνου και της Ιστορίας προέκυπτε από τις επαφές, τις μίξεις, την απρόσκοπτη και διαρκή επικοινωνία. Χωρίς τείχη, φράχτες και περιχαράκωση. Με αυτή την έννοια ο άπατρις για πολλά χρόνια Κοudelka προκαλεί αισθήσεις και αμείλικτα ερωτήματα, μ’ ένα τρόπο άμεσο και σε μια εποχή που οι ακτές της Μεσογείου εκβράζουν πτώματα θαλασσοπνιγμένων ναυαγών που αναζητούν απεγνωσμένα καταφύγιο και μια καλύτερη ζωή.

Άριστος Τσιάρτας

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

The Curious Incident of the Dog in the Night-Time

Γράφει ο Γιώργος Κακούρης Ο τίτλος στα αγγλικά γιατί την παράσταση «Ποιος σκότωσε τον ...

Πολιτιστική πολιτική

Μια πολύ σημαντική πρωτοβουλία ανέλαβε το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου, εγκαινιάζοντας τη βδομάδα που πέρασε ...

Σαββόπουλος – Βιτάλη στη Σχολή Τυφλών

Ένα ντουέτο που έμοιαζε να έπρεπε να έχει επανενωθεί εδώ και πολλά χρόνια, μετά ...

Ένα νησί σε μια θάλασσα χρωμάτων

Απόγευμα προς βράδυ Πέμπτης και η ώρα δεν περνά με τίποτα. Περιμένω τη συνάντησή ...

Μάνος Χατζιδάκις, αυτός ο αστροναύτης

“Μοιάζω με τον αστροναύτη που βρίσκεται εκατομμύρια μίλια μακριά απ’ τη Γη. Και γνωρίζεις ...

Buffer Fringe #2

Φέτος η ιδέα της διοργάνωσης είχε περισσότερη πρωτοτυπία από πέρσι, η διοργάνωση περισσότερο ενδιαφέρον ...

X