Το εύθραυστο οικοσύστημα του σχεδίου «Θυμέλη»

Γράφει ο Χάρης Καυκαρίδης | Σκηνογράφος

Καλλιτεχνικός συνδιευθυντής της θεατρικής ομάδας Παραβάν και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Σατιρικού Θεάτρου, ο σκηνογράφος Χάρης Καυκαρίδης είναι ταυτόχρονα και «μικρό» και «μεγάλο» θέατρο, γι’ αυτό και η άποψή του σχετικά με το πολυσυζητημένο σχέδιο επιχορηγήσεων «Θυμέλη» -που την περασμένη βδομάδα δημιούργησε τη δημόσια αντιπαράθεση μικρών και μεγάλων θεάτρων- έχει τη σημασία της.

Η τέχνη και η κουλτούρα είναι πτυχές της ζωής που παραμένουν ζωντανές και εξελίσσονται διαρκώς. Ο εκάστοτε φορέας που έχει τη μεγάλη ευθύνη να βοηθά στην ανάπτυξή τους, οφείλει να προσαρμόζει τις πολιτικές του ανάλογα με τις δυναμικές αλλαγές που καθορίζουν το καλλιτεχνικό περιβάλλον.

Το Θυμέλη είναι το νέο σχέδιο επιχορήγησης της θεατρικής ανάπτυξης που καθιέρωσε ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου εδώ και έναν χρόνο. Στον σύντομο αυτόν χρόνο λειτουργίας του, διαφαίνεται η προχειρότητα της σύλληψής του, αλλά και της καθιέρωσής του ως θεσμού. Παρουσιάστηκε, εγκρίθηκε και λειτούργησε σε σύντομο χρονικό διάστημα, χωρίς μελέτη ή ουσιαστικό συμμετοχικό διάλογο, αφήνοντας την πλειοψηφία των καλλιτεχνικών οργανισμών δυσαρεστημένη από πολλές και ποικίλες απόψεις.

Ο φορέας που ανέλαβε το καθήκον της θεατρικής ανάπτυξης δείχνει να αδυνατεί να μελετήσει και να κατανοήσει το θεατρικό περιβάλλον που διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια στην Κύπρο, αλλά και στο εξωτερικό.

Η άνθηση στο θεατρικό τοπίο της Κύπρου. The winter of our discontent…

Η Λευκωσία σήμερα αποτελεί το θεατρικό κέντρο της ελεύθερης Κύπρου. Τον περασμένο Οκτώβρη ανέβηκαν περίπου δέκα θεατρικές παραστάσεις, οι οποίες όσο σύντομα ανέβηκαν, τόσο σύντομα κατέβηκαν. Υπήρξε αφθονία σε αριθμό παραστάσεων και ποικιλία σε είδη παραγωγών. Η εξωτερική εικόνα που παρουσιάζεται είναι θετική, αν ληφθούν υπόψη τα εν λόγω δεδομένα. Αν όμως εμβαθύνουμε και διερωτηθούμε για τη βιωσιμότητα αυτής της άνθησης, τότε θα έρθουμε αντιμέτωποι με κάποιους προβληματισμούς που αφορούν το θεατρικό περιβάλλον και τις παραμέτρους που σχετίζονται άμεσα μ’ αυτό.

Πέρσι αρκετές ομάδες που υπέβαλαν αίτηση στο σχέδιο Θυμέλη κινδύνευσαν να μείνουν εκτός επιχορήγησης, συμπεριλαμβανομένης και της ομάδας Παραβάν, που έχει πλούσιο βιογραφικό και που φέτος κλείνει 10 χρόνια λειτουργίας. Σωσίβιο προσωρινό φάνηκε το έκτακτο κονδύλι που αποσπάστηκε από τις πολιτιστικές υπηρεσίες για να βολέψει όσους μείνανε εκτός προδιαγραφών (beggars can’t be choosers) και ως εκ τούτου τους «έκανε το χατίρι» για να είναι και να φαίνονται «ευτυχισμένοι».

Ο αριθμός των παραστάσεων εσφαλμένα έδωσε την εντύπωση της αύξησης των θέσεων εργασίας, αλλά ταυτόχρονα σηματοδότησε τόσο τη μείωση μισθών, όσο και την ανεπίσημη κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων των εργαζομένων. Αυξημένες τιμές εισιτηρίων και συμφωνίες κάτω από το τραπέζι συνθέτουν την ωμή πραγματικότητα για το ανέβασμα μιας παράστασης.

Οι περισσότερες παραγωγές λόγω οικονομικών (όχι καλλιτεχνικών) αναγκών έγιναν σε μη θεατρικούς χώρους, με αποτέλεσμα το κράτος πλέον να βολεύεται στην προσαρμοστικότητα που έχουμε εμείς «οι μιτσιοί» δημιουργοί για να παίξουμε. Όμως, το θέατρο προϋποθέτει όχι μόνο δημιουργούς, αλλά και συνθήκες δημιουργίας, όπως τον θεατρικό χώρο που σέβεται το κοινό (αρχιτεκτονική, ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, ασφάλεια, κ.λπ.).

Η αξιολόγηση των παραστάσεων γίνεται ξεκάθαρα με υποκειμενικά κριτήρια. Το κάθε μέλος της επιτροπής κρίνει με βάση τις συμπάθειές του και την προσωπική του αισθητική. Δεν υπάρχουν μετρήσιμα κριτήρια και επιπρόσθετα δεν γίνεται και καμιά προσπάθεια από τον ΘΟΚ (μελέτη, διαβούλευση κ.λπ.) για καθιέρωση μετρήσιμων αντικειμενικών κριτηρίων.

Ένας ακόμη προβληματισμός, που ίσως θεωρείται και ο πιο σημαντικός, σχετίζεται με το θεατρικό κοινό της Κύπρου. Η Λευκωσία ως αστικό κέντρο έχει διαφορετικό θεατρικό κοινό από τις υπόλοιπες κοινότητες της Κύπρου, με αποτέλεσμα η περισσότερη έμφαση θεατρικής δημιουργίας να αφορά μια μικρή, σχεδόν ελιτίστικη ομάδα ανθρώπων. Καμία μελέτη και κανένα ουσιαστικό κίνητρο δεν υπάρχει για την ανάπτυξη ενός εναλλακτικού θεάματος, που θα αφορά τις κοινότητες εκτός Λευκωσίας. Επίσης, καιρός είναι να δίνονται κίνητρα για δραστηριοποίηση δικοινοτικών συνεργασιών (όπως ήταν το Songs of my Neighbours από το Κέντρο Παραστατικών Τεχνών Μίτος).

Η «άνοιξη» που παρατηρείται από τον Οκτώβρη και συνεχίζεται στη Λευκωσία, είναι βραχυπρόθεσμη και δεν αντιμετωπίζει τον επερχόμενο χειμώνα με βιώσιμες λύσεις.

Ένα δυσλειτουργικό σύστημα που λειτουργεί με παλιές εξελικτικές θεωρίες. Ο θάνατός σου, η ζωή μου.

Ο ΘΟΚ απέτυχε να πλαισιώσει στο σχέδιο Θυμέλη -με πρακτικούς και συμφωνημένους τρόπους- την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των ομάδων και την ομαλή λειτουργία ενός οικοσυστήματος συνεργασίας. Η έλλειψη πολιτικής του σε αυτό το θέμα οδηγεί σε μια έντονη σχέση αντιπαράθεσης μεταξύ νέων και παλιών σχημάτων που έχουν εδραιώσει την παρουσία τους στον χώρο. Η έλλειψη κουλτούρας συνεργασίας οδηγεί κάθε χρόνο στη λογική «ο θάνατός σου, η ζωή μου». Σε ένα υγιές οικοσύστημα, όλοι οι οργανισμοί που ζουν σε στενή αλληλεξάρτηση διασφαλίζουν τη βιωσιμότητά τους και καλλιεργούν την άμιλλα, τον αυτοσεβασμό και την αξιοπρέπεια.

Made glorious summer by this sun of York

H δραστηριοποίησή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου ως κρατικό θέατρο και ως φορέας θεατρικής ανάπτυξης είναι πλέον δυσλειτουργικός. Γιατί το παράδοξο να παίζεις στο παιχνίδι και να ορίζεις εσύ ο ίδιος τους κανόνες, δημιουργεί αναπόφευκτα έλλειψη εμπιστοσύνης, παρά τις όποιες καλές προθέσεις. Για να επιτευχθεί ένα σταθερό περιβάλλον θεατρικής ανάπτυξης, πρέπει το κράτος να αποδεσμεύσει τον ΘΟΚ από τον διπλό του ρόλο.

Ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου, να παραμείνει κρατικό θέατρο.

Ως κρατικό θέατρο θα μπορέσει να δώσει έμφαση στις δικές του παραγωγές και να αυξήσει το ρεπερτόριό του. Θα δώσει ουσιαστικές σκηνοθεσίες σε νέους δημιουργούς/σκηνοθέτες που απέδειξαν επανειλημμένα το ταλέντο τους στις αποθήκες που αναγκάζονται να παίζουν τόσα χρόνια. Επίσης μπορεί να γίνει θερμοκήπιο πρωτοποριακής δημιουργίας, αν παρέχει χώρο εναλλακτικής θεατρικής παραγωγής σε μια από τις σκηνές του, υιοθετώντας παραδείγματα από το εθνικό θέατρο της Ελλάδας, αλλά και της Αγγλίας. Οι εναλλακτικές παραγωγές του θα εξασφαλίσουν τη σύνδεση της Κύπρου με τη σύγχρονη θεατρική σκηνή του εξωτερικού. Μέσα από τη συμμετοχή του σε διεθνή φεστιβάλ θα προβληθούν πρωτοποριακές εγχώριες δουλειές, που δεν είναι εγκλωβισμένες στην εμπορικότητα της παραγωγής.

Φορέας θεατρικής ανάπτυξης με πολιτιστική πολιτική.

Το κράτος μπορεί να αποδεσμεύσει τους λειτουργούς του ΘΟΚ και να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο τους, μετατρέποντάς τους σε έναν νέο ανεξάρτητο φορέα θεατρικής ανάπτυξης που θα ασχολείται αποκλειστικά με αυτό το θέμα. Ο νέος φορέας πρέπει να κάνει σοβαρή μελέτη για τη διαχείριση των μικρών κονδυλίων που δίνονται στην ανεξάρτητη παραγωγή για τη δημιουργία ενός βιώσιμου οικοσυστήματος. Επίσης, να διευκολύνει τη διασφάλιση κονδυλίων από άλλους οργανισμούς (ΟΠΑΠ, Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδιωτικές επιχειρήσεις με φορολογικό όφελος, διαφημίσεις σε δημόσιες πινακίδες δρόμων κ.λπ.)

Το νέο σύστημα πρέπει να δώσει έμφαση στη συνεργασία των ομάδων και να προβεί σε αναθεωρήσεις. Τα υφιστάμενα θέατρα με τις κτιριακές υποδομές και το προσωπικό, που είναι η ραχοκοκαλιά του θεατρικού τοπίου, πρέπει να ανοίξουν τις πόρτες τους σε νέους δημιουργούς. Για να υλοποιηθεί όμως αυτό, πρέπει να δοθούν τα κατάλληλα κίνητρα, θέτοντας σε εφαρμογή πρακτικές διαδικασίες και όχι με αοριστολογίες, περί συνεργασίας. Μόνον έτσι γεφυρώνονται τα δύο φλέγοντα ζητήματα που προκαλούν προστριβές και αντιπαλότητες. Μόνον έτσι διαμορφώνονται οι συνθήκες δημιουργίας σε κατάλληλους θεατρικούς χώρους και περιορίζεται η αντιπαλότητα μεταξύ των παλιών και των νέων ομάδων.

Τέλος, ο νέος φορέας θα πρέπει να εφαρμόσει υπεύθυνα πολιτιστική πολιτική στα επιχορηγούμενα σχήματα, κάτι που ο ΘΟΚ μέχρι τώρα αδυνατούσε να κάνει. Πολιτική που θα έχει μετρήσιμα και καλλιτεχνικά κριτήρια με μακροπρόθεσμους στόχους. Οι στόχοι αυτοί θα τεθούν μέσα από ουσιαστικό διάλογο και μελέτη του θεατρικού περιβάλλοντος και θα αποτελούν κίνητρο επίτευξης για την κάθε ομάδα. Η λειτουργία αυτού του συστήματος θα εξασφαλίσει ισορροπίες, θα καλλιεργήσει την άμιλλα και θα συμβάλλει στην πρόοδο και την ανάπτυξη.

Deformed, unfinished, sent before my time

Το διοικητικό συμβούλιο του ΘΟΚ, με το νέο σύστημα επιχορήγησης Θυμέλη, είχε όλες τις καλές προθέσεις για να δώσει ευκαιρίες σε νέους δημιουργούς και ταυτόχρονα να διασφαλίσει τα υφιστάμενα σχήματα. Όμως, ενώ το τοπίο διαφοροποιήθηκε, ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου παραμένει μέχρι σήμερα ένα δημιούργημα της δεκαετίας του ’70. Ένας σύγχρονος και ευέλικτος θεατρικός φορέας που αναγνωρίζει την σημαντικότητα της εξέλιξης θα μπορέσει να χαράξει μελετημένη, ξεκάθαρη και μακροπρόθεσμη πολιτιστική πολιτική. Πολιτική που θα φέρει ισορροπίες στο οικοσύστημα, αξιοποιώντας παράλληλα νέους δημιουργούς, καθώς και υφιστάμενους θεατρικούς χώρους που συχνά παραμένουν πολιτιστικά ανεκμετάλλευτοι.

ΥΓ. Είμαι σε θέση να γνωρίζω τα πολλαπλά προβλήματα και τις διαφορετικές ανάγκες που προκύπτουν από το εν λόγω σχέδιο, λόγω του ότι λειτουργώ ως καλλιτεχνικός διευθυντής της ομάδας Παραβάν -με τη Μελίτα Κούτα- αλλά και ως μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Σατιρικού θεάτρου. Η διπλή μου ιδιότητα δεν μου δημιουργεί σχιζοφρενικές τάσεις σύγκρουσης, αλλά μου εξασφαλίζει μια άποψη ρεαλιστική και σφαιρική.

+ Την περασμένη εβδομάδα, τα τέσσερα λεγόμενα «μεγάλα θέατρα» (Σατιρικό, Θέατρο Ένα, ΕΘΑΛ και Θέατρο Σκάλα) δημοσιοποίησαν επιστολή με την οποία καταγγέλλουν τον ΘΟΚ για αθέμιτο ανταγωνισμό, ζητούν την κατάργηση του σχεδίου επιχορηγήσεων Θυμέλη και προτείνουν τη δημιουργία νέου, ανεξάρτητου φορέα που θα έχει την ευθύνη των θεατρικών επιχορηγήσεων (ευθύνη που σήμερα βαραίνει -κυριολεκτικά- τον ΘΟΚ). Την κοινή επιστολή των τεσσάρων ακολούθησε ανακοίνωση της ΕΘΑΛ ότι διαχωρίζει τη θέση της από την κοινή ανακοίνωση. Ταυτόχρονα αναρτήθηκε στο διαδίκτυο επιστολή την οποία υπογράφουν εκπρόσωποι «μικρών» θεατρικών σχημάτων και νέοι καλλιτέχνες του θεατρικού χώρου. Στην επιστολή δηλώνεται η υποστήριξή τους στο σχέδιο Θυμέλη, γεγονός που φέρνει άμεσα σε αντιπαράθεση τα μικρά και τα μεγάλα θέατρα.

 

 

 

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

PRIMA VISTA |Ρεσιτάλ πιάνου με τον Jose Menor Enrique Granados: Goyescas for piano

Γράφει η Μαργαρίτα Ερωτοκρίτου Αν η εικόνα είναι χίλιες λέξεις, η μουσική που ερμήνευσε ...

Λορεντζάτσιο: Ο Άμλετ του Γαλλικού Θεάτρου*

«Το πρώτο πράγμα που έκανε ο θεός είναι το μακρινό ταξίδι» – Γιώργος Σεφέρης ...

Γράφοντας ως ξένος στην Κύπρο

Tου Γιώργου Στόγια* Οι παρουσιάσεις του βιβλίου μου «Εαρινό Εξάμηνο» στη Λευκωσία και τη ...

Ο θείος Γιάννης, του Αντώνη Γεωργίου

Γράφει η Νένα Φιλούση Να εξηγηθούμε απ΄ την αρχή. Αυτά με τις θεατρικές συμβάσεις ...

Περήφανοι και Ευχαριστούντες

Απάντηση στο άρθρο του Ν.Κ., εφημερίδα “Πολίτης”, Κυριακάτικο Παράθυρο 15.05.2016 Λυπάμαι. Λυπάμαι, γιατί στην ...

Σιδώνα, μια πανάρχαιη γειτονική μας πόλη

Γράφει ο Βάσος Καραγιώργης Με θλίψη παρακολουθώ την πολιτική αναταραχή στον γειτονικό μας Λίβανο, ...

X