Ιερώνυμος και Πέτρος Lusignan : Δύο απόγονοι του κυπριακού βασιλικού οίκου

Γράφει η Νάσα Παταπίου

Στο σημερινό μας δημοσίευμα θα ασχοληθούμε με δύο μέλη του βασιλικού οίκου των Lusignan που κυριάρχησαν στην Κύπρο σχεδόν τρεις αιώνες. Ας σημειωθεί βέβαια ότι οι δύο αυτοί άνδρες κατάγονταν από κλάδο της δυναστείας  των Lusignan αλλά από μη νόμιμο γάμο. Tα δύο αυτά μέλη του οίκου των Lusignan είχαν καταφύγει στη Δύση μετά την κατάληψη της Κύπρου από τους Οθωμανούς και είχαν σχέσεις με άλλους Κυπρίους που έφθασαν πρόσφυγες στην Ιταλία ή ήταν μέλη της Ελληνικής Αδελφότητας στη Βενετία. Ο ένας ήταν ιερωμένος και πρόκειται για τον Ιερώνυμο Lusignan, τον οποίο συναντούμε στη Ρώμη, στην Πάδοβα και στη Βενετία. Ο άλλος είναι ο Πέτρος Lusignan που είχε διά της βίας εξισλαμιστεί, ζούσε στην Κωνσταντινούπολη και εκπροσωπούσε Κύπριους εμπόρους που ήταν εγκατεστημένοι στη Βενετία. Όπως πληροφορούμαστε από τις πηγές ασχολείτο και ο ίδιος ο Πέτρος Lusignan με το εμπόριο και ήταν συνεταίρος μεγάλων Κυπρίων εμπόρων εγκατεστημένων στη Βενετία.

Ιερώνυμος Lusignan

O Ιερώνυμος (Hieronymo ή Gerolamo) Lusignan γεννήθηκε  περίπου το 1540, όπως τεκμηριώνεται σε έγγραφο με ημερομηνία 23 Δεκεμβρίου 1570. Το έγγραφο αυτό είχε συνταχθεί στη Βενετία όταν είχε ζητήσει ο ίδιος ο Ιερώνυμος να αναγνωριστεί από τη Γαληνοτάτη ως ευγενής, γιατί, κατά τον ίδιο, ανήκε στην τάξη των ευγενών της Κύπρου. Στη συγκεκριμένη πηγή σημειώνεται ως ευγενής (gentiluomo) Κύπριος και ότι ήταν τριάντα ετών. Στο ίδιο έγγραφο μεταξύ άλλων αναφέρονται τα εξής χαρακτηριστικά του Ιερώνυμου Lusignan. Είχε λευκό δέρμα, μαύρα μαλλιά και μέτριο ύψος. Έγγραφο πιστοποίησης της ευγενείας του Ιερώνυμου Lusignan είχε γίνει και λίγες ημέρες ενωρίτερα στη Ρώμη από τον Πάπα, στις 8 Δεκεμβρίου 1570. Ο Ιερώνυμος βρισκόταν στην υπηρεσία του καρδιναλίου Αλοΐσιου Κορνάρου. Στη συνέχεια ακολούθησε εκκλησιαστική σταδιοδρομία και διορίστηκε κανονικός τιτλούχος της Πάφου και αρχιδιάκονος τιτουλάριος της Λευκωσίας. Πρόκειται ασφαλώς για κενούς τίτλους εφόσον η Κύπρος τελούσε υπό οθωμανική κυριαρχία. Ο Ιερώνυμος πολύ συχνά επισκεπτόταν τη Βενετία, την Πάδοβα και άλλα μέρη της γύρω περιοχής.

Τον Οκτώβριο του 1576 είχε βρεθεί στην κωμόπολη Piove di Sacco, κοντά στην Πάδοβα, όπως δηλώνεται στο έγγραφο βάπτισης του δέκατου παιδιού του Αντωνίου Δάβιλα και της Φλωρεντίας Συγκλητικού. Πρόκειται για τον Ερρίκο Κατερίνο Δάβιλα που έμελλε να διαπρέψει όχι μόνο ως στρατιωτικός αλλά και ως ιστορικός. Ο Ιερώνυμος Συγκλητικός μαζί με την Παυλίνα (Paolina) Bragadin είχαν βαπτίσει τον μικρό Ερρίκο Κατερίνο Δάβιλα. Όπως διατείνεται, ο Στέφανος Lusignan ο Ιερώνυμος το 1580 ζούσε στη Ρώμη με κάποια σύνταξη, η οποία του είχε παραχωρηθεί από τον Πάπα και από τον μεγάλο δούκα της Τοσκάνης. Ας αναφερθεί, επίσης, ότι ο Ιερώνυμος ήταν πρωτοξάδελφος του γνωστού μας ιστορικού Στέφανου Lusignan.

Αρχειακό υλικό μάς επιτρέπει να αντλήσουμε στοιχεία για τον Ιερώνυμο Lusignan αλλά και με ποιους άλλους Κύπριους σχετιζόταν που ζούσαν στη Βενετία. Κατά τα τέλη του 1578, o Κύπριος Άγγελος Ποδοκάθαρος, γιος του αείμνηστου Καίσαρα, είχε διορίσει ως εκπρόσωπό του τον Ιερώνυμο Lusignan στη θέση του Ιερώνυμου Λογαρά. Επίσης, τρία χρόνια αργότερα ο Κύπριος Ιωάννης Μουσκόρνος που ζούσε στη Βενετία είχε διορίσει τον Ιερώνυμο Lusignan επίσης εκπρόσωπό του. Ο Ιερώνυμος Lusignan απαντά και σε έγγραφο του 1593 με το οποίο η Ούρσουλα Ποδοκάθαρου, θυγατέρα του πάλαι ποτέ διοικητή της Λεμεσού Ιούλιου Ποδοκάθαρου και χήρα του Ευγένιου Λάσκαρη Μεγαδούκα, τον διόριζε εκπρόσωπό της στη Ρώμη για κάποια ποσά τα οποία διεκδικούσε. Το 1604, ο Ιερώνυμος Lusignan είχε υπογράψει ως μάρτυρας στην αποφοίτηση του Κύπριου Ιωάννη Σωζόμενου, του γνωστού ως νομομαθούς που υπηρέτησε στη θέση του «βιβλιοφύλακα» στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη από το 1609 έως τον θάνατό του το 1633. Ο Ιερώνυμος Lusignan στην ίδια πηγή χαρακτηρίζεται ως διδάκτορας Θεολογίας. Δεν γνωρίζουμε ωστόσο πότε ακριβώς και πού είχε πεθάνει.

Πέτρος Lusignan

Ο Πέτρος Lusignan ήταν γιος του Λουδοβίκου (Alvise) Lusignan και μίας Κυπρίας η οποία καταγόταν από την οικογένεια Rames ή Ramesi και είχε γεννηθεί περίπου μεταξύ των ετών 1555-1560. To 1570, όταν έπεσε η Λευκωσία, αιχμαλωτίστηκε από τους Οθωμανούς και μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη.

Όπως διηγείται ο ίδιος, εξισλαμίστηκε διά της βίας. Δύο έγγραφα της τελευταίας δεκαετίας του 16ου αιώνα  μαρτυρούν ότι ακόμη ζούσε στην Κωνσταντινούπολη και είχε εμπορικές δοσοληψίες με τις μεγάλες εμπορικές οικογένειες Κυπρίων που ήταν εγκατεστημένες στη Βενετία. Μεταξύ αυτών των οικογενειών σημειώνουμε τις οικογένειες Σοδερίνη, Νεγκρίνη και Νεγρεπόντη.

Σύμφωνα με το πρώτο έγγραφο, ο Πέτρος Lusignan είχε στείλει με τον γραμματέα του βαΐλου, Ζαχαρία de Rossi, εκατόν εξήντα τσεκίνια και δέκα εννέα σκούδα στον Φραγκίσκο Σοδερίνη, που έπρεπε να τα δώσει στη Μαριέττα Κουδουνά (Cuduna) για λογαριασμό του Νικόλαου Νεγρεπόντη. Το άλλο έγγραφο είναι γραμμένο στα ελληνικά διά χειρός του Πέτρου Lusignan και το γεγονός αυτό μαρτυρεί ότι ο Κύπριος γαλαζοαίματος γνώριζε πολύ καλά την ελληνική. Παρεμπιπτόντως, ας σημειωθεί ότι το γεγονός αυτό εγγράφεται και ως τεκμήριο ότι ακόμα και κάτοικοι της Κύπρου που είχαν φραγκική καταγωγή ή γενικά δυτική προέλευση είχαν μάλλον ως πρώτη γλώσσα την ελληνική. Η επιστολή αυτή του Πέτρου Lusignan στην ελληνική είχε μεταφραστεί από άλλους Κύπριους που γνώριζαν καλώς επίσης την ελληνική, όπως ήταν ο Λεονάρδος Σουλουάνης (Sulluan). Τη μετάφραση τής πιο πάνω επιστολής ενέκρινε ο Έκτορας Λογαράς, της γνωστής κυπριακής οικογένειας. Η ίδια επιστολή έφερε υπογραφή του εμπόρου και απόφοιτου του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, Αντωνίου Συγκλητικού, υιού του αείμνηστου Γεωργίου, καθώς και του Έκτορα Λογαρά, γιου του αείμνηστου Ιάκωβου. Η επιστολή είχε αποσταλεί από το Πέραν στη Βενετία και αποδέκτης της ήταν ο Ιωάννης Νεγκρίνη.

Αίτημα στον βασιλιά της Ισπανίας

Ο εξισλαμισθείς διά της βίας Πέτρος Lusignan αργότερα κατέφυγε κρυφά από την Κωνσταντινούπολη με την οικογένειά του στη Δύση. Το 1602 βρισκόταν στη Ρώμη με την οικογένειά του, τη σύζυγό του Λουκίνα και τα παιδιά του. Στις 20 Απριλίου 1603, ο κυπριακής καταγωγής Πάπας Κλήμης 8ος σύστησε τον μακρινό εξάδελφό του Πέτρο Lusignan, στον βασιλιά Φίλιππο Γ΄ της Ισπανίας ότι είναι έμπειρος στα στρατιωτικά και γνώστης καλός των οθωμανικών υποθέσεων, αφού έζησε πολλά χρόνια στη χώρα τους. Σε επιστολή του, την οποία απηύθυνε με ημερομηνία 17 Νοεμβρίου 1603, ανέφερε μεταξύ άλλων τα ακόλουθα στον βασιλιά της Ισπανίας: Ήταν, όπως έγραφε, κατευθείαν απόγονος του πάλαι ποτέ φραγκικού βασιλικού οίκου των Lusignan της Κύπρου και θεωρούσε ότι το δικαίωμα του αληθινού και νόμιμου κληρονόμου του βασιλείου της μεγαλονήσου δεν θα μπορούσε να το εκχωρήσει σε κανέναν άλλο παρά μόνο σ’ αυτόν, τον οποίο θεωρούσε τον πιο ισχυρό και χριστιανό μονάρχη. Γι’ αυτό ακριβώς εκχωρούσε τα δικαιώματά του στο βασίλειο της Κύπρου στον ίδιο τον βασιλιά της Ισπανίας και τους κληρονόμους και διαδόχους του και ζητούσε όπως του παραχωρηθεί ένα ισόβιο επίδομα, ώστε να μπορεί με τις διασυνδέσεις που είχε να φανεί χρήσιμος σε εμπιστευτικές υποθέσεις της Ανατολής.

Στη συνέχεια ο Πέτρος Lusignan, μετά την «παραχώρηση» της Κύπρου στον βασιλιά της Ισπανίας, διηγείται τις περιπέτειές του όταν η πατρίδα του είχε καταληφθεί από τους Οθωμανούς. Αιχμαλωτίστηκε και οδηγήθηκε στην Κωνσταντινούπολη όπου έμεινε σκλάβος για οκτώ συνεχή χρόνια, ενώ στο τέλος ένας Έλληνας πλούσιος έμπορος τον απελευθέρωσε. Στη συνέχεια νυμφεύθηκε μια ευγενή καθολική στο Πέραν, με την οποία απέκτησε δυο θυγατέρες και έναν γιο. Έλαβε μέρος στην εξέγερση του βοεβόδα της Βλαχίας Μιχαήλ γιατί βρέθηκε την ίδια εποχή στη χώρα αυτή και διότι θεώρησε χρέος του ως χριστιανός ότι έπρεπε να πάρει μέρος στον πόλεμο εναντίον του σουλτάνου. Η συμμετοχή του στην εξέγερση τού είχε αφήσει τραύματα στους βραχίονες και στο στήθος.

Όταν αναγκάστηκε να γυρίσει στην οικογένειά του στην Κωνσταντινούπολη είχε διατρέξει μεγάλο  κίνδυνο από τους Οθωμανούς, τόσο αυτός όσο και τα μέλη της οικογένειάς του. Για να γλυτώσει από τον θάνατο αναγκάστηκε να προσφέρει μεγάλα ποσά αλλά και διά της βίας να εξισλαμιστεί. Με τη βοήθεια του Βενετού πρεσβευτή δραπέτευσε με την οικογένειά του και έφθασε στη Ρώμη, όπου κατόρθωσε τελικά να απαλλαγεί από την αποστασία. Για όλα τα πιο πάνω, αλλά και έναντι της εκχώρησης των δικαιωμάτων του -τα οποία όπως διατεινόταν κατείχε στο βασίλειο της Κύπρου- θα έκανε επισήμως και εγγράφως όταν θα του το ζητούσε ο ίδιος ο βασιλιάς. Μεταξύ άλλων, σε περίπτωση εκχώρησης των πιο πάνω δικαιωμάτων ήθελε να του δοθεί χορηγία ώστε να μπορεί να συντηρήσει τη φτωχή οικογένειά του και να ζήσει όπως άξιζε στην τάξη στην οποία ανήκε.

Το συμβούλιο αποφάσισε όπως χορηγηθούν στον Πέτρο Lusignan διακόσια σκούδα και δινόταν επίσης εντολή να βρεθεί κάποια έμμισθη θέση, για να μπορέσει να συντηρήσει την οικογένειά του. Ο Πέτρος είχε μεριμνήσει για να εργοδοτηθεί η θυγατέρα του Lusignana στην ισπανική Αυλή, αλλά φαίνεται ότι δεν έγινε κατορθωτό. Αργότερα, με άλλο αίτημά του ο Πέτρος Lusignan ζητούσε οικονομική ενίσχυση για να προικοδοτήσει τη θυγατέρα του Lusignana de Lusignani. Ωστόσο, όπως φαίνεται, ο Πέτρος με την οικογένειά του τελικά εγκαταστάθηκε στη Ρώμη. Ο Πέτρος Lusignan πέθανε μεταξύ των ετών 1611και 1613 και απαντά στις πηγές και ως Πέτρος ο Έλληνας (Petrus grecus).

Ο γιος του Πέτρου και της Λουκίνας Lusignan, Γάσπαρης Lusignan, διδάκτορας Φιλοσοφίας-Θεολογίας και αμφοτέρων των Δικαίων, σταδιοδρόμησε ως εκκλησιαστικός άρχων, αφού αναδείχθηκε σε βικάριο της εκκλησιαστικής περιφέρειας Recanati-Loreto, αλλά και διέπρεψε ως λόγιος. Δημοσίευσε, μεταξύ άλλων, για πρώτη φορά όλο το κείμενο του 33ου βιβλίου των Ιστοριών του Τίτου Λίβιου το 1616 στη Ρώμη…

ΛΕΖΑΝΤΑ: Γκραβούρα με το γενεαλογικό δέντρο της δυναστείας των Λουζινιάν, 1750. Η γκραβούρα παρουσιάζει το γενεαλογικό δέντρο της δυναστείας των Λουζινιάν του βασιλείου της Ιερουσαλήμ και Κύπρου (όταν βρίσκονταν στην εξουσία) και διακοσμείται με τοπογραφικές αναφορές, οικόσημα και ανθεμωτές διακοσμήσεις. Συλλογή: Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας.

 

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Ένας εξόριστος Βενετός στην Αμμόχωστο

Η Αμμόχωστος, όπως πληροφορούμαστε από τις πηγές, αναφέρεται κατά τη Βενετοκρατία και ως τόπος ...

Η οικογένεια Φλάτρο και ο πόλεμος της Κύπρου

Γράφει η Νάσα Παταπίου Νεκροί και αιχμάλωτοι Η οικογένεια Φλάτρο υπήρξε μια σπουδαία οικογένεια ...

Ιστορικά στοιχεία για την κάνναβη

H έγκριση νομοσχεδίου από τη Βουλή από τον περασμένο Σεπτέμβριο για καλλιέργεια και εμπορία ...

Αιτήματα διορισμών κατά τον 16ο αιώνα

Γράφει η Νάσα Παταπίου Όπως φαίνεται οι εποχές μπορεί να αλλάζουν αλλά όχι και ...

Η οικογένεια Μαρτινέγκο της Κύπρου

Η μεγάλη και ένδοξη ιταλική οικογένεια Μαρτινέγκο από την Brescia σχετίζεται άμεσα με την ...

Νέα στοιχεία για τον ζωγράφο Ονούφριο τον Κύπριο [16ος αι. αρχές 17ου]

Γράφει η Νάσα Παταπίου O πόλεμος της Κύπρου του 1570-1571, με τον οποίο η ...

X