Εικόνες φθίσης στο “Μαγικό Βουνό” του Thomas Mann [ΙΙ]

Η φυματίωση όπως την περιγράφει, στο αριστουργηματικό του έργο - ορόσημο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ο νομπελίστας συγγραφέας Τόμας Μαν

Το σανατόριο «Wald», στο Νταβός στην Ελβετία χτίστηκε το 1911. Λειτουργεί σήμερα σαν ξενοδοχείο, το «Waldhotel Davos». 

Όπως αναφέρθηκε στο προηγούμενό μας άρθρο, η εμφάνιση της νόσου του ήρωα προετοιμάζεται στα πρώτα κεφάλαια του “Μαγικού Βουνού” με την περιγραφή του χαρακτήρα του, αλλά και από το ιστορικό της οικογένειάς του, που λειτουργεί ως υπαινιγμός για μια ασθένεια κληρονομική. Η μητέρα του πεθαίνει από έμφραξη των αγγείων και ο πατέρας του από πνευμονία, αποδεικνύοντας τη δική του γενετική ευαισθησία στα πνευμόνια.

Ο λόγος περί νόσου διατρέχει ολόκληρο το μυθιστόρημα, είτε στις συζητήσεις μεταξύ των βασικών προσώπων του έργου είτε ως αντικείμενο διάλεξης του ψυχαναλυτή γιατρού, όπου διατυπώνεται η αντίληψη ότι η ασθένεια είναι αποτέλεσμα των καταπιεσμένων ερωτικών συναισθημάτων: “…η προσταγή του έρωτα δεν αφήνεται να φιμωθεί, δεν αφήνεται να βιαστεί, ο καταπιεσμένος έρωτας δεν θα ήταν νεκρός, θα ζούσε […] και θα ξαναπαρουσιαζόταν, έστω και κάτω από μιαν αλλοιωμένη και αγνώριστη μορφή […] κάτω από τη μορφή της αρρώστιας…”.

Καταπιεσμένος έρωτας: Ο έρωτας του ήρωα για την Κλαούντια εξουσιάζει τις πράξεις του και τη φυσική του κατάσταση, καθώς ένας χαιρετισμός της του ανεβάζει τον πυρετό, ενώ η αδιαφορία της τον επαναφέρει στη φυσιολογική θερμοκρασία

Σύμφωνα με την άποψη του ψυχαναλυτή, η νόσος του ήρωα μπορεί να αποδοθεί στον έρωτά του για την επίσης φυματική Κλαούντια Σοσά που βρισκόταν στο σανατόριο. Το γεγονός ότι, αν και δεν μπορούσε, ερωτεύτηκε μια γυναίκα που “λιώνει”, αποδεικνύει ότι οι συντηρητικές, αστικές του ιδέες έχουν κλονιστεί και αντιλαμβάνεται πλέον διαφορετικά τα πράγματα. Ακολούθως, ο καταπιεσμένος του έρωτας για την Κλαούντια εξουσιάζει τις πράξεις του και τη φυσική του κατάσταση, καθώς ένας χαιρετισμός της του ανεβάζει τον πυρετό, ενώ η αδιαφορία της τον επαναφέρει στη φυσιολογική θερμοκρασία. Τη δύναμη του έρωτα δείχνουν και τα λόγια του: “Ο έρωτας δεν είναι τίποτα, αν δεν είναι τρέλα, κάτι παράλογο, απαγορευμένο και μια περιπέτεια στο κακό”.

Παρ’ όλα αυτά, ο έρωτας δεν καταλαμβάνει την ψυχή και τον νου του ήρωα, καθώς σε ολόκληρο το μυθιστόρημα είναι ένας άριστος ακροατής, ένας εξαιρετικός μελετητής των καταστάσεων, τις οποίες εξετάζει από όλες τις διαφορετικές οπτικές γωνίες, με αποτέλεσμα να διαμορφώνεται σε ένα ανεξάρτητο πνεύμα.

Πέραν, όμως, των ερωτικών περιπετειών του πρωταγωνιστή σημαντικό ρόλο στην αλλαγή του θα διαδραματίσουν και τα δεδομένα της εποχής. Με αυτό τον τρόπο, η ασθένειά του μπορεί να στηριχτεί σε μια πνευματική αιτία, που υποδεικνύει ότι η προέλευση της ασθένειας είναι το αποτύπωμα της εποχής στον οργανισμό μέσω του πνεύματος, εφόσον η απουσία ελπίδων και προοπτικών από την κοινωνία της εποχής δεν ενεργοποιούν της φιλοδοξίες του ατόμου. Εξάλλου, ο πόλεμος ήταν η αιτία για να φύγει ο ήρωας από το βουνό, αφού έπρεπε να συμμετάσχει σε αυτόν. Επιπλέον, στο έργο προβάλλονται ιδεολογικές απόψεις με την αντιπαράθεση των δημοκρατικών, ριζοσπαστικών και συντηρητικών ιδεών και γίνονται αναφορές σε επιστήμες, όπως η ιατρική, η βιολογία, η φυσιολογία και η ανατομία του ανθρώπινου σώματος. Σημειώνουμε εδώ ότι πολλά γεγονότα που συμβαίνουν στο έργο μπορούν να διαβαστούν με διαφορετικούς τρόπους. Για παράδειγμα, ο βουνίσιος αέρας, δηλαδή το ξηρό κλίμα του σανατορίου, δεν είναι σίγουρο εάν λειτουργεί βοηθητικά στη νόσο ή εάν την επιδεινώνει, αφού το κλίμα αυτό προκαλεί πολλές φορές την εμφάνιση της συγκεκριμένης ασθένειας. Επιπρόσθετα, οι απόψεις των δύο γιατρών είναι αντιθετικές, αφού ο γιατρός Μπέρενς εκπροσωπεί την υλιστική και φυσιολογική προσέγγιση της νόσου, ενώ ο ψυχαναλυτής Κροκόβσκι εστιάζει στην ψυχική ζωή, που αποτελεί τη βάση της σωματικής.

Όσον αφορά στο θέμα του θανάτου, το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο πρωταγωνιστής προσδίδει ένα καθοριστικό νόημα στο περιεχόμενο ολόκληρου του βιβλίου, καθώς “το ενδιαφέρον που νιώθουμε για τον θάνατο και την αρρώστια δεν είναι παρά μια μορφή του ενδιαφέροντος που αισθανόμαστε για τη ζωή”. Τελικά, η σύγχυση που αφορά στις πράξεις και τα βιώματα του ήρωα θα βρει διέξοδο στην τελευταία φράση του κειμένου: “Οι περιπέτειες της σάρκας και του πνεύματος, που ανάθρεψαν την απλοϊκότητά σου, σου επέτρεψαν να ξεπεράσεις με το πνεύμα σου ό,τι δεν θα μπορέσεις χωρίς άλλο να ξεπεράσεις με τη σάρκα σου. Ήρθαν στιγμές που, εκεί που έχανες τις αισθήσεις σου, ‘κυβερνώντας’ αναπήδησε ένα όνειρο αγάπης, για σένα, μέσα από τον θάνατο και την ασέλγεια του κορμιού”.

 

  • Ζωή Χρυσάνθου

    Γεννήθηκε το 1979 στη Λάρνακα και ζει μόνιμα στη Λευκωσία. Είναι απόφοιτη της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος. Εργάζεται στη Μέση Εκπαίδευση ως φιλόλογος και είναι Υποψήφια Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κύπρου.

You May Also Like

«Ο τελευταίος τροχός της αμάξης» του Γιώργου Στόγια

Τα Public, , σε συνεργασία με τις εκδόσεις Μελάνι, σας προσκαλούν σε μια μεγάλη ...

Μεγαλοφυΐα και αρρώστια…

Της Ζωής Χρυσάνθου* Το όνομα του Τόμας Μαν (γέννηση: 6 Ιουνίου 1875) συνδέθηκε περισσότερο ...

Ποιητική συλλογή από τον Αντώνη Γεωργιόυ

«Σαν πεταλούδα είμαι» είναι ο τίτλος της ποιητικής συλλογής του Αντώνη Γεωργίου που κυκλοφόρησε ...

«Η βάρκα που δεν βούλιαζε» ανάμεσα στα 200 καλύτερα παιδικά παραμύθια παγκοσμίως

Το παιδικό βιβλίο «Η βάρκα που δεν βούλιαζε» συμπεριλήφθηκε σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα ...

Παρουσίαση βιβλίου «Τόπος Χρονοποιός» του Παναγιώτη Θωμά

O Κυριάκος Χαραλαμπίδης και η Άννα Μαρία Παπαδάκη παρουσιάζουν το βιβλίο του Παναγιώτη Θωμά, ...

Παρουσίαση του βιβλίου «Σαμοβάρ στο τραπέζι»

Το Κυπριακό Κέντρο Συγγραφέων ΠΕΝ παρουσιάζει το βιβλίο της Lana Der Parthogh με τίτλο ...

X