Το Χάνι ως αλληγορία για την ιστορία της Κύπρου

Ο μουσικός Νεόφυτος Χρυσοστόμου μιλά για την κλασική μουσική εδώ στην Κύπρο, επ’ ευκαιρία της οπτικοακουστικής παρουσίασης «Janus», στο πλαίσιο του Πάφος 2017

Συνέντευξη στον Παύλο Νεοφύτου

«Το Janus χρησιμοποιεί τον χώρο του Χανιού του Ιμπραήμ ως αλληγορία για όλη την ιστορία της Κύπρου και κατ΄επέκτασην, του κόσμου», λέει στο «Π» ο μουσικός – βιολιστής Νεόφυτος Χρυσοστόμου, ο οποίος επανέρχεται πάλι μουσικά και οπτικά, μετά το πρότζεκτ Collapse, υπό το βλέμμα αυτή τη φορά του διπρόσωπου θεού των Ρωμαίων Ιανού.

Μιλά για την κλασική μουσική εδώ στην Κύπρο και για την οπτικοακουστική παρουσίαση που επιμελήθηκε (Κυριακή 17 Σεπτεμβρίου – Χάνι του Ιμπραήμ και Τετάρτη – Θέατρο Ένα, σε Πάφο και Λεμεσό αντίστοιχα), κατά την οποία το κοινό είχε την ευκαιρία να απολαύσει ακόμη μία μοναδική εμπειρία από το Πάφος 2017, από βιολί [Χρυσόστομος Νεοφύτου] βιολοντσέλο [Thibaut Verbe], συνοδευόμενα από την προβολή animation [Χαράλαμπος Μαργαρίτης] σε συνδυασμό με video art [Γιάννης Σακέλλης/Χαράλαμπος Μαργαρίτης], σε μια εικαστική εγκατάσταση επί σκηνής [Γιάννης Σακέλλης].

Πώς προέκυψε το “Janus”;

To Janus προέκυψε μέσα από τη συνεργασία μας με το Πάφος 2017. Ο Janus, ο Iανός δηλαδή, ένας από τους παλαιότερους θεούς του ρωμαϊκού Πάνθεου, είχε δύο κεφάλια: με το ένα κοιτούσε πίσω – στο παρελθόν και με το άλλο μπροστά – στο μέλλον και αποτελούσε τον θεό των ενάρξεων και των μεταβάσεων. Με το Janus θελήσαμε ουσιαστικά να πούμε την ιστορία ενός χώρου, του Χανιού του Ιμπραήμ, ο οποίος στο παρελθόν αποτελούσε σημείο δικοινοτικής συνεργασίας και αλληλεπίδρασης, συνύπαρξης με άλλα λόγια, ο οποίος εγκαταλείφθηκε και ερημώθηκε για δεκαετίες για να επανεκκινήσει φέτος μέσα από τις προσπάθειες για την ανάπλαση του ιστορικού κέντρου της πόλης της Πάφου. Το Janus, χρησιμοποιεί το χώρο του Χανιού του Ιμπραήμ ως αλληγορία για όλη την ιστορία της Κύπρου και κατ΄επέκτασην, του κόσμου.

Τι αποτύπωμα αφήνει η συνάντηση της μουσικής με το animation και το video art πάνω σε εικαστική εγκατάσταση επί σκηνής;

Η μουσική σχετίζεται σαφώς περισσότερο με τη διάθεση, το συναίσθημα. Το οπτικό κομμάτι [animation με στοιχεία βίντεο και η εικαστική εγκατάσταση] είναι αναπαραστατικό και έχει αλληγορικό χαρακτήρα. Σε ολόκληρο το έργο [χωρίζεται σε 4 μέρη: παρελθόν – συνύπαρξη, εγκατάλειψη-σύγκρουση, ερήμωση, αναγέννηση], η επιστροφή είναι το ζητούμενο. Επιστροφή όμως όχι με όρους ακύρωσης των όσων προηγήθηκαν. Η επιστροφή πρέπει να περιλαμβάνει και να λαμβάνει υπόψη όλα τα δεινά που συνέβηκαν ως προϋπόθεση της. Επομένως αυτό που επιδιώκεται [και το διακύβευμα για την επανεκκίνηση του χώρου] δεν είναι η αναδημιουργία του ακριβώς ως είχε πριν την καταστροφή: το ζητούμενο είναι η αναγέννηση [ή καλύτερα, η ανάσταση] του χώρου με προϋποθέσεις που να μην επιτρέπουν την καταστροφή να ξαναγίνει. Αυτό είναι το αποτύπωμα που θέλουμε να αφήσουμε στο θεατή.

Πώς βλέπεις τα σχετικά με την κλασική μουσική στην Κύπρο [μουσικοί, ορχήστρες, αίθουσες, διάδοση στο κοινό –ακούει ο κόσμος; κ.λπ.];

Η κλασική μουσική δεν είναι σίγουρα ευρέως διαδεδομένη στην Κύπρο. Θεωρώ όμως ότι υπάρχει αρκετός κόσμος που ακούει κλασική μουσική. Για παράδειγμα παρακολουθώ τα, ομολογουμένως εξαιρετικά, κονσέρτα του ιδρύματος Pharos, να γεμίζουν ασφυκτικά την αίθουσα της Αγρέπαυλης Κουκλιών κάθε καλοκαίρι. Οι τακτικές και μη συναυλίες της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου έχουν κι αυτές το μικρό αλλά «φανατικό» κοινό τους. Με μεγάλη ευχαρίστηση βλέπω ακόμα, τα τελευταία χρόνια, να δημιουργούνται μικρές και μεγάλες ορχήστρες ή σύνολα κλασικής μουσικής τα οποία ζητούν και παίρνουν δειλά δειλά το μερίδιο τους στο κοινό της Κύπρου. Φαινόμενο το οποίο παρατήρησα και στα δικά μου πρότζεκτ τα τελευταία χρόνια. Πέρσι είχα εκπλαγεί από την πραγματικά μεγάλη προσέλευση του κόσμου στο Collapse.

Η σχέση κλασικής μουσικής και σχολείων;

Υπάρχει σαφώς μια άρρηκτα συνδεδεμένη σχέση μεταξύ μουσικών σχολείων και κλασικής μουσικής. Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω τι συμβαίνει στις άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης ή στα υπόλοιπα σχολεία [γυμνάσια, λύκεια]. Για τα μουσικά σχολεία όμως, μπορώ να αναφέρω, με βεβαιότητα, ότι βασίζουν την εκπαίδευση που παρέχουν στους μαθητές τους, στην κλασική μουσική παιδεία και στην κλασική τεχνική εκμάθησης οργάνου. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται, όχι εξ ολοκλήρου, αλλά σε μεγάλο βαθμό, κομμάτια κλασικής μουσικής. Οι μαθητές δηλαδή των μουσικών σχολείων, εξοικειώνονται με τη κλασική μουσική, χωρίς αυτό να σημαίνει όμως ότι δεν ασχολούνται ή δεν μπορούν να ασχοληθούν μετέπειτα και με άλλα είδη.

Στο σχολείο που διδάσκεις, υπάρχουν παιδιά στα οποία διακρίνεις ιδιαίτερες ικανότητες;

Γενικά στην Κύπρο θεωρώ ότι υπάρχει πολλή και καλή πρώτη ύλη. Υπάρχουν παιδιά με εξαιρετικές μουσικές ικανότητες. Το αν θα εξελιχθούν σε μεγάλα ταλέντα είναι όμως μια κάπως πιο περίπλοκη ιστορία.

Τι είναι το ταλέντο;

Το ταλέντο για μένα είναι πάνω από όλα θέληση. Θέληση να πετύχεις αυτό που εσύ έθεσες ως στόχο [υψηλό πάντα], δηλαδή να ακούσεις αυτό που θέλεις να ακούσεις και να μη σταματάς αν δεν το καταφέρεις. Η επιμονή στη λεπτομέρεια, η εσωτερική ανάγκη να τελειοποιήσεις τον ήχο σου, η τεράστια ευχαρίστηση που νιώθεις όταν το καταφέρνεις, είναι κι αυτά για μένα διαφορετικές όψεις αυτού που ονομάζουμε ταλέντο.

Η διαρκής μελέτη είναι συνυφασμένη με την ερμηνεία;

Η διαρκής μελέτη είναι σαφώς προαπαιτούμενο κάθε σοβαρής μουσικής απόπειρας. Ο καθηγητής μου στη Γαλλία [με τον οποίο έχω τη μεγάλη χαρά να συνεργάζομαι τώρα στο Janus] συνήθιζε να λέει ότι η μελέτη του μουσικού οργάνου είναι σαν την προσωπική υγιεινή: Πρέπει να γίνεται κάθε μέρα! Ωστόσο, ακόμα και η πιο καλή προετοιμασία δεν σου προσφέρει απόλυτη ασφάλεια τη στιγμή της ερμηνείας.

Πώς προσεγγίζεις την κλασική μουσική; Εννοώ ως ακαδημαϊκή -σοβαρή – εντός εισαγωγικών – κλασική μουσική ή θα δεχόσουν και πάντρεμά της με άλλα είδη [ροκ, τζαζ, λαϊκή];

Για μένα η κλασική μουσική είναι κλασική, με την έννοια του αξεπέραστου. Οπότε μάλλον την προσεγγίζω ως «σοβαρή» – ακαδημαϊκή. Είναι καλοδεχούμενη, ωστόσο, οποιαδήποτε απόπειρα διασκευής ή παντρέματος , η οποία γίνεται με σεβασμό και μια αίσθηση ταπεινότητας και ίσως αγνότητας. Υπάρχουν άλλωστε αρκετές διασκευές τις οποίες βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρουσες.

Ταξιδεύεις στην Ευρώπη. Η παγκόσμια κρίση που υπάρχει έχει επηρεάσει και εκεί τη μουσική;

Η οικονομική κρίση δεν θα μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστη τη μουσική καθώς έχει δημιουργήσει μια κουλτούρα η οποία βασίζεται στο ορθολογικό πρόσταγμα: να κόψουμε από παντού χρήματα. Από φίλους στη Γαλλία μαθαίνω ότι, ακόμα κι εκεί, έχουν μειωθεί οι δαπάνες για τη μουσική τόσο στην Παιδεία [στα κονσερβατόρια π.χ] όσο και για τις διάφορες εκδηλώσεις και φεστιβάλ. Αυτό μπορεί βραχυπρόθεσμα να εξοικονομήσει κάποια χρήματα αλλά μακροπρόθεσμα μόνο προβλήματα μπορεί να επιφέρει.

Υπάρχουν κάποιοι σήμερα που θεωρούν ότι σε δύσκολους καιρούς η τέχνη είναι πολυτέλεια.
Σε περιόδους δυσπραγίας θεωρώ ότι η ενασχόληση με τις τέχνες αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία και σημασία και σίγουρα περισσότερο νόημα. Είναι πιθανόν η δυσκολία των καιρών να επιφέρει αλλαγές στα εκφραστικά μέσα, τα υλικά, τους χώρους, τις παραγωγές, τις τιμές των εισιτηρίων. Αλίμονο όμως εάν εξαφανίσει την τέχνη.

Ταλαιπωρήθηκες στην αρχή της καριέρας σου εδώ στην Κύπρο;

Είναι σύνηθες φαινόμενο όχι μόνο για μένα, αλλά για πολλούς νέους οι οποίοι σπούδασαν και έζησαν στο εξωτερικό, να βιώνουν με μια δόση απογοήτευσης την αρχή της καριέρας τους στην Κύπρο. Το σημαντικότερο πρόβλημα, εντοπίζω, στη δυσκολία εξεύρεσης πόρων αλλά και γενικά υποστήριξης, στα καινούρια πράγματα που θέλεις να δείξεις και να δοκιμάσεις. Όταν υπάρχει πραγματική θέληση όμως και αν φανείς αρκετά τυχερός να συναντήσεις άτομα τα οποία έχουν τις ίδιες αγωνίες με σένα [βλέπε Κέντρο Τεχνών Κίμωνος για μένα], με λίγη υπομονή, μπορείς να δεις τους κόπους σου να ευοδώνονται.

Πώς βλέπεις να προχωρά το Πάφος 2017;

Το Πάφος 2017 έδωσε μια τεράστια ώθηση στην πόλη της Πάφου, ώθηση την οποία είχε στερηθεί για δεκαετίες. Η ανάπλαση του ιστορικού κέντρου, η οποία πραγματοποιήθηκε, αφήνει στην πόλη σημαντικούς χώρους πολιτισμού και πολιτισμικής έκφρασης, με έναν από αυτούς να είναι και το Χάνι. Αυτό που περιμένουμε πιστεύω όλοι, με μεγάλη αγωνία, είναι τη συνέχεια: να δούμε την ώθηση αυτή να μετατρέπεται σε κίνηση, αέναη αν γίνεται.

Τα επόμενα καλλιτεχνικά σου σχέδια ποια είναι;

Αφού τελειώσει το Janus και επέλθει ξανά η ηρεμία, θα ήθελα πολύ -κάποια στιγμή- να δημιουργήσω, πάντα με την πολύτιμη βοήθεια των φίλων και συνεργατών μου, ένα μουσικό παραμύθι για μικρά και πιο μεγάλα παιδιά.

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Κυκλοφόρησε το “Αγκάθθιν”

Μετά την παγκόσμια επιτυχημένη πορεία των δύο προηγούμενων του δίσκων, το κυπριακό σχήμα Monsieur ...

Οι μουσικές αναφορές στον «Αργό Σίδηρο» του Σωφρόνη Σωφρονίου

Τις μουσικές αναφορές που υπάρχουν στο μυθιστόρημα του Σωφρόνη Σωφρονίου «Αργός Σίδηρος», το οποίο ...

Make Music Nicosia| Ανοικτό κάλεσμα

Την Παρασκευή 21 Ιουνίου 2019, Παγκόσμια Μέρα Μουσικής, το πρώτο φεστιβάλ Make Music Nicosia, ...

Φεστιβάλ Εκκλησιαστικού Οργάνου Κύπρου

Το Ίδρυμα Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου και το Φεστιβάλ Εκκλησιαστικού Οργάνου Terra Sancta παρουσιάζουν το Φεστιβάλ ...

«Εστι-ά-ζω»: ένα παζλ από εικόνες και ήχους

Συνέντευξη στην Κατερίνα Μιχάηλου Η Χριστίνα Παπακυριακού, φιλοξενείται στο φετινό πρόγραμμα theYard.Residency, στην κατηγορία ...

Kαλοκαιρινή τζαζ βραδιά με τους Mood Indigo

Ένα μακρινό μουσικό ταξίδι στις παλιές ωραίες εποχές, του κλασικού swing, θα απολαύσει το ...

X