Μνείες Κυπρίων γυναικών σε βενετικά έγγραφα

  • Αναφορά σε Κύπριες γυναίκες τα ονόματα των οποίων απαντούν σε βενετικά έγγραφα και το περιεχόμενό τους σχετίζεται είτε με την προίκα τους είτε με κάποια παραχώρηση για υπηρεσίες που προσέφεραν οι δικοί τους στο Δημόσιο 

    Σε δημοσίευμά μας πριν από αρκετό καιρό είχαμε αναφερθεί σε Κύπριες γυναίκες που έτυχε να κατέχουν φέουδα και ήταν υποχρεωμένες να προσφέρουν, σύμφωνα με τη συνήθεια της εποχής, υπηρεσία στο φεουδαρχικό ιππικό. Η υπηρεσία αυτή ως συνήθως προσφερόταν με κάποιο αντιπρόσωπο των γυναικών αυτών που κατείχαν φέουδα.

    Από τις πηγές οι οποίες αναφέρονται στις γενικές επιθεωρήσεις του φεουδαρχικού ιππικού μάς έγιναν γνωστά τα ονόματα της Μαργαρίτας Clini, που δεν κατορθώσαμε να ταυτίσουμε από ποια οικογένεια καταγόταν γιατί το επίθετο Clini μας παραδόθηκε μάλλον παρεφθαρμένο, της Λουδοβίκας da Unigo καθώς και της Αγνής de Negron. H Λουδοβίκα ήταν γόνος των Ποδοκάθαρων από την πλευρά της μητέρας της και από την πλευρά του πατέρα της καταγόταν από τους Costanzo και το επίθετο da Unigo ήταν του συζύγου της. Η Αγνή de Negron θα ήταν μάλλον εγγονή του μεγαλοφεουδάρχη και πλοιοκτήτη Ιακώβου Negron, φεουδάρχη της Πέτρας. Στις πηγές ακόμη απαντούν γυναίκες δυναμικές που μπορεί να μην κατείχαν φέουδα, αλλά εκμίσθωναν φέουδα ή ολόκληρα συμπλέγματα χωριών, τα αποκαλούμενα bailazzi. Αναφέρουμε ενδεικτικά τη δυναμική σινιόρα Ανδριάνα από την οικογένεια των Δενόρες και την πεθερά της Λουκία, χήρα του Alvise Κορνάρο της Επισκοπής, που και οι δύο εκμίσθωναν τη Λεύκα και τα γύρω χωριά.

    Στο σημερινό μας δημοσίευμα θα αναφερθούμε σε Κύπριες γυναίκες τα ονόματα των οποίων απαντούν σε βενετικά έγγραφα και το περιεχόμενό τους σχετίζεται είτε με την προίκα τους είτε με κάποια παραχώρηση για υπηρεσίες που προσέφεραν οι δικοί τους στο Δημόσιο, καθώς επίσης και για διάφορους άλλους λόγους.

    Μήδεια Συγκλητικού: Παντελώς άγνωστη μέχρι πρότινος, η Μήδεια Συγκλητικού με τον αδελφό της Ιωάννη Ανδρέα Συγκλητικό κατείχαν ως φέουδο το χωριό Άγιος Θωμάς της Σκαρίνου που έχει ερημωθεί, αλλά στην περιοχή σώζεται έως σήμερα μικρός μεσαιωνικός ναός αφιερωμένος στον άγιο Θωμά

    Κατερίνα Σαπλάνα και Μαργαρίτα Χαρέρη

    Με απόφαση του Συμβουλίου των Δέκα, ημερομηνίας 18 Αυγούστου 1498, είχαν ικανοποιηθεί στα όσα ζητούσαν μετά από σχετικό αίτημά τους η Κατερίνα Σαπλάνα και η Μαργαρίτα Χαρέρη. Ποια ήταν όμως η Κατερίνα Σαπλάνα και τι ακριβώς ζητούσε; Ο πατέρας της Ιωάννης Σαπλάνας ήταν διάσημος Καταλανός κουρσάρος ο οποίος είχε συλληφθεί από τον βάιλο της Καρπασίας και στη συνέχεια εισήλθε στην υπηρεσία του τελευταίου Φράγκου βασιλιά της Κύπρου Ιακώβου Β’ Lusignan. Οι υπηρεσίες τις οποίες ο Ιωάννης Σαπλάνας προσέφερε στον σφετεριστή βασιλιά ήταν τέτοιες, που αποζημιώθηκε με την παραχώρηση σπουδαίων φέουδων. Σύμφωνα με τον Φλώριο Βουστρώνιο, είχαν παραχωρηθεί τότε στον Σαπλάνα από τον βασιλιά τα χωριά Αγρίνου, χωριό στην περιοχή της Λάρνακας που χάθηκε, η Τόχνη, το χωριό Vuda, γνωστό σήμερα ως Καλό Χωριό της Λάρνακας, το Μαρώνι, τα Άρδανα και άλλα. Επίσης ο Ιωάννης Σαπλάνας είχε διαδραματίσει κορυφαίο ρόλο από την υψηλή θέση του κοντοστάβλη της Κύπρου μετά από τον θάνατο του βασιλιά Ιακώβου Β’ Lusignan.

    Η Μαργαρίτα Χαρέρη ήταν θυγατέρα του Θωμά Χαρέρη, ο οποίος αρχικά ήταν με το μέρος της νόμιμης βασίλισσας Καρλόττας Lusignan και αργότερα δήλωσε υποταγή και υπηρέτησε τον Ιάκωβο Β’ Lusignan. Τόσο η Κατερίνα Σαπλάνα όταν έχασε τον πατέρα της όσο και η Μαργαρίτα Χαρέρη όταν ορφάνεψε από πατέρα ζήτησαν με αίτημά τους να λάβουν την προίκα που είχαν οι μητέρες τους. Το αίτημά τους φαίνεται να ικανοποιήθηκε. Επιπρόσθετα, όπως αναφέρεται στην ίδια πηγή, από ένα φέουδο που ονομαζόταν Στρέμματα παραχωρήθηκε στην Κατερίνα Σαπλάνα ένα ετήσιο εισόδημα. Ας σημειωθεί ότι το χωριό Στρέμματα ανήκε στο διαμέρισμα Λεμεσού και στην απογραφή του 1565 είχε δεκαεπτά κατοίκους αρσενικού γένους, ελεύθερους καλλιεργητές. Το χωριό Στρέμματα ήταν οικοδομημένο κοντά στην Κυπερούντα και αναφέρεται στις πηγές από το1464 έως το 1565 και πρέπει να ερημώθηκε περί το 1825. Μια ενδιαφέρουσα πληροφορία για το ίδιο χωριό που εξέλιπε είναι η εξής: Το 1492 η ηγουμένη Αθανασία της ορθόδοξης μονής των Αγίων Πάντων στη Λευκωσία είχε ελευθερώσει μια δουλοπάροικη από τα Στρέμματα. Για την εν λόγω μονή, που χάθηκε στο πέρασμα των αιώνων, ελάχιστες ειδήσεις έχουμε. Ο Φλώριος Βουστρώνιος, τέλος, αναφέρει επίσης ότι το χωριό Στρέμματα είχε παραχωρηθεί από τον βασιλιά Ιάκωβο Β’ στον ευνοούμενό του Rizzo Marino.

    To 1512 η Δημοκρατία της Βενετίας αναγνώρισε και εκτέλεσε απόφαση της βασίλισσας Αικατερίνης Κορνάρο, αν και η ίδια είχε ήδη εγκαταλείψει το βασίλειο από το 1489 και επιπρόσθετα είχε φύγει τότε πρόσφατα από τη ζωή. Η βασίλισσα με τοποθέτηση χρημάτων παραχωρούσε ένα εσαεί επίδομα από τα εισοδήματα του χωριού Λακατάμια αλλά και του χωριού Samaritana, το οποίο παρεμπιπτόντως δεν μπορέσαμε να ταυτίσουμε, στη σύζυγο και στους απογόνους ενός συνεργάτη της. Επρόκειτο για τη γυναίκα του Συμεών Bagatello, της οποίας ο σύζυγος χρημάτισε γραμματέας της βασίλισσας. Ακόμη, ο ίδιος ο Συμεών προσέφερε υπηρεσίες με μεγάλη επιτυχία στη βασίλισσα, εκπροσωπώντας την επάξια ως πρέσβης της σε διάφορες αποστολές.

    Γυναίκες με καταγωγή από την οικογένεια Bandes

    Ο γνωστός Καταλανός Ιωάννης Περέζ Φαβρίκιος (Jean Perez Fabrices), που διέσχιζε τη Μεσόγειο ως έμπορος με μία νάβα, όταν το 1561 έφθασε στις Αλυκές, έμελλε να αναπτύξει σχέσεις με τον βασιλιά Ιάκωβο B’ Lusignan. Η φιλία αυτή του προσέφερε φέουδα, τον τίτλο της κομητείας της Ιόππης και στη συνέχεια αυτήν της Καρπασίας, τη διοίκηση των γαλερών της Κύπρου και άλλων. Ο Ιωάννης Περέζ Φαβρίκιος νυμφεύθηκε την Απολλωνία της Πεντάγυιας (Pollonia di Bandes) και απέκτησε τα εξής τέσσερα παιδιά: την Καρλόττα που παντρεύτηκε τον Νικόλαο Ιουστινιάνη, την Ισαβέλλα, σύζυγο του Φίλιππου Lusignan, την Ούρσουλα, σύζυγο του Ιωάννη Ποδοκάθαρου, και έναν γιο, τον Alvise. Ας σημειωθεί ωστόσο ότι ο Φαβρίκιος είχε και μία θυγατέρα εκτός γάμου, τη Λουκρητία, πριν τελέσει γάμο στην Κύπρο. Η νόθος αυτή θυγατέρα του Φαβρικίου είχε παντρευτεί τον Κύπριο ευγενή Νικόλαο Στράμπαλη.

    Το 1499, στις 11 Σεπτεμβρίου, μια απόφαση του Συμβουλίου των Δέκα φέρνει στο φως στοιχεία για κάποια Χριστίνα Bandes και τη θυγατέρα της Λουκρητία, η οποία ίσως να μπορούσε να ταυτιστεί με τη νόθο θυγατέρα του Ιωάννη Φαβρικίου. Το Συμβούλιο των Δέκα, μετά ασφαλώς από σχετικό αίτημα των δύο γυναικών, έδινε εντολή στους ρέκτορες της Κύπρου για οικονομική ενίσχυση της Χριστίνας Bandes και της θυγατέρας της Λουκρητίας. Η ετήσια παραχώρηση ανερχόταν στα χίλια βυζάντια, που αφορούσαν τόσο χρήματα όσο και άλλα αναγκαία είδη. Προβλεπόταν επίσης με την ίδια απόφαση ότι όταν θα πέθαινε η μία από τις δύο γυναίκες αυτή που θα βρισκόταν εν ζωή θα λάμβανε το μισό ποσό από το ετήσιο εισόδημα, δηλαδή πεντακόσια βυζάντια. Επιπρόσθετα, όταν και εάν τελούσε γάμο, θα της παραχωρούσαν και κάποια προίκα. Αυτές ήταν οι έξι γυναίκες με καταγωγή από την κυπριακή οικογένεια Bandes ή της Πεντάγυιας.

    Ανέκδοτη επίσης βενετική πηγή έφερε στο φως το όνομα μιας άλλης γυναίκας, άγνωστης μέχρι πρότινος παντελώς, με καταγωγή από μια σπουδαία κυπριακή οικογένεια και ότι κατείχε ως φέουδο ένα χωριό, που χάθηκε με την πάροδο των αιώνων. Πρόκειται για τη Μήδεια Συγκλητικού, η οποία μαζί με τον αδελφό της Ιωάννη Ανδρέα Συγκλητικό κατείχαν ως φέουδο το χωριό Άγιος Θωμάς της Σκαρίνου. Το χωριό αυτό ήδη από τα χρόνια της βενετικής κυριαρχίας είχε ερημωθεί, ωστόσο στην περιοχή που ήταν οικοδομημένο σώζεται έως σήμερα μικρός μεσαιωνικός ναός αφιερωμένος στον άγιο Θωμά.

    Σημαντική φεουδάρχης ήταν και η Μαριέττα Μοράμπιτο, σύζυγος του Πέτρου Κορνάρου. Η Μαριέττα ήταν απόγονος του βισκούντη Λευκωσίας Νικόλαου Μοράμπιτο, στον οποίο ο βασιλιάς Ιάκωβος Β? Lusignan, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Γεώργιου Βουστρώνιου, χάρισε τη Νήσου με τα πραστεία της. Ας σημειωθεί ότι το περγαμηνό έγγραφο παραχώρησης, με το οποίο ο βασιλιάς παραχωρούσε τη Νήσου και τα γύρω χωριά, το ανακαλύψαμε στη δημοτική βιβλιοθήκη μιας πόλης στη Βόρειο Ιταλία. Η Μαριέττα, θυγατέρα του Baldissera Μοράμπιτο και της Λουκρητίας Δενόρες, ήταν κληρονόμος των φέουδων αυτών, γι’ αυτό κλήθηκε το 1567 να συνεισφέρει ως φεουδάρχης στη νέα οχύρωση της Λευκωσίας. Η απάντησή της προς τις βενετικές αρχές, όταν της είχαν απευθύνει επιστολή να συνεισφέρει ως φεουδάρχης για την οχύρωση της Λευκωσίας, έφερε στο φως άγνωστα στοιχεία γι’ αυτή τη γυναικεία προσωπικότητα. Μετά τον θάνατο, το 1561, του συζύγου της Πέτρου Κορνάρο, όπως ανέφερε σε επιστολή της η Μαρία Μοράμπιτο, μαζί με την πολυμελή οικογένειά της εγκαταστάθηκε στη Βενετία. Όταν έλαβε επιστολή το 1567 με την οποία της ζητούσαν οι βενετικές αρχές να συνεισφέρει για την οχύρωση της Λευκωσίας, εξηγούσε ότι λίγους μήνες προηγουμένως είχε παντρέψει τη θυγατέρα της και είχε ξοδέψει αρκετά χρήματα. Υποσχόταν, ωστόσο, ότι σε δύο χρόνια θα κατέβαλλε χίλια δουκάτα για τη νέα οχύρωση.
    Η Κατερίνα Σαπλάνα, η Μαργαρίτα Χαρέρη, η χήρα του Συμεών Pagatello, γραμματέα της βασίλισσας, οι γυναίκες με καταγωγή από την οικογένεια Bandes ή Πεντάγυιας, Απολλωνία, Καρλόττα, Ισαβέλλα, Χριστίνα και Λουκρητία, η Μήδεια Συγκλητικού και η Μαριέττα Μοράμπιτο, είναι μερικά από τα πολλά ονόματα γένους θηλυκού που για τον έναν ή τον άλλον λόγο, αλλά κυρίως λόγω της καταγωγής τους, “μνημειώθηκαν” στις βενετικές πηγές…

    Στη φωτογραφία: Έργο του Gabriele Bella που απεικονίζει την αίθουσα συνεδριάσεων του Συμβουλίου των Δέκα, το οποίο αξιολογούσε και αποφάσιζε για τα αιτήματα πολλών από τις Κύπριες γυναίκες για τις οποίες γίνεται λόγος στα βενετικά έγγραφα.

    You May Also Like

    Ιστορικές ειδήσεις για την Κατωκοπιά

    Σύμφωνα με τις βενετικές πηγές, το όνομα του χωριού πολύ πιθανόν αρχικά να ήταν ...

    Η γυναικεία μονή των Αγίων Πάντων στη Λευκωσία – Άγνωστα στοιχεία

    Γράφει η Νάσα Παταπίου Μια από τις πέντε γυναικείες ορθόδοξες μονές της Λευκωσίας κατά ...

    Ριζοκαρπασίτικος γαστρονομικός πολιτισμός

    Της Αίγλης και του Παναγιώτη Αθανασιάδη για τις ολοζώντανες μνήμες του Ριζοκαρπάσου Όπως και άλλοτε ...

    Τα παραδοσιακά αρτοσκευάσματα Ριζοκαρπάσου

    Στη μνήμη του αδικοχαμένου επισμηναγού Πάρη Αθανασιάδη  Πρόσφατα ζήσαμε μια ανεπανάληπτη εμπειρία. Ζήσαμε από ...

    Οι γέφυρες του Πεδιαίου στη Λευκωσία

    Πριν από μερικά χρόνια, κατά τη διάρκεια εργασιών σχετικών με το αποχετευτικό της πρωτεύουσάς ...

    Κορμακίτης, Λιμνίτης και Άγιος Ηλίας Καρπασίας | Σελίδες από την ιστορία των χωριών μας

    Γράφει η Νάσα Παταπίου Το σημερινό μας δημοσίευμα βασίζεται σε μια ανέκδοτη πηγή, η ...

    X