Η σκληρή μοίρα ενός Βενετού βάιλου

Όπως είχαμε αναφέρει και σε παλαιότερο δημοσίευμά μας, η παρουσία των Βενετών στην Κύπρο μαρτυρείται ήδη από τον 12ο αιώνα, αφού ήδη ο Βυζαντινός αυτοκράτορας το 1147 τους είχε παραχωρήσει προνόμια, τα οποία τους επέτρεπαν να επεκτείνουν τις εμπορικές τους δραστηριότητες στην Κρήτη αλλά και στην Κύπρο. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι στη μεγαλόνησο υπήρχε από τότε μια παροικία Βενετών εμπόρων. Οι πηγές, άλλωστε, μαρτυρούν ότι σχεδόν σε όλες τότε τις πόλεις της Κύπρου υπήρχαν εγκατεστημένοι Βενετοί, όπως στη Λευκωσία, την Αμμόχωστο, τη Λεμεσό και την Πάφο. Η σημασία άλλωστε της Κύπρου ως κομβικού σημείου εμπορίου, ιδιαίτερα μετά την πτώση της Άκρας στο λατινικό βασίλειο της Ιερουσαλήμ, ήταν και ο ουσιαστικός λόγος για τον οποίο η Γαληνοτάτη επιθυμούσε να προστατεύσει τους υπηκόους της που ήταν εγκατεστημένοι στην Κύπρο. Έτσι οι Βενετοί είχαν έρθει σε διαβουλεύσεις με τους Φράγκους βασιλείς της Κύπρου για παραχώρηση προνομίων στους υπηκόους τους, πράγμα το οποίο και πέτυχαν. Επόμενο βήμα ήταν να αρχίσει η Γαληνοτάτη να διορίζει εκπροσώπους της, δηλαδή προξένους, για να μεριμνούν για τα συμφέροντα τόσο της ίδιας όσο και των υπηκόων της. Ο πρόξενος της Βενετίας στην Κύπρο έφερε τον τίτλο του βα?λου, όπως ακριβώς και ο εκπρόσωπος που απέστελλε στην Κωνσταντινούπολη. Αντίθετα, οι εκπρόσωποι της Δημοκρατίας της Βενετίας στην Αλεξάνδρεια και τη Δαμασκό έφεραν τον τίτλο του προξένου. Ο βάιλος στην Κύπρο διέθετε ως βοηθό έναν καγκελάριο καθώς και άλλο προσωπικό για εξυπηρέτησή του. Επίσης ο Βενετός βάιλος συνοδευόταν από τρεις σωματοφύλακες, τους αποκαλούμενους ραβδούχους (bastonieri). Η θητεία του Βενετού βα?λου στην Κύπρο ήταν διετής, όπως και των άλλων Βενετών αξιωματούχων μετέπειτα, όταν πλέον η μεγαλόνησος πέρασε στην εξουσία τους. Το πλούσιο υλικό το οποίο αναφέρεται στους Βενετούς βα?λους της Κύπρου δεν έχει επαρκώς μελετηθεί, ούτε γενικά ο ρόλος τους ως εκπροσώπων της Γαληνοτάτης και προασπιστών των εμπορικών και άλλων συμφερόντων των Βενετών εμπόρων που ήταν εγκατεστημένοι στην Κύπρο. Το αξίωμα του Βενετού βα?λου καταργήθηκε ασφαλώς μετά το 1489, όταν πλέον η Κύπρος πέρασε στη βενετική επικράτεια. Τέλος, ο κατάλογος με τα ονόματα των Βενετών βα?λων που υπηρέτησαν στην Κύπρο και ο οποίος δημοσιεύθηκε τον 19ο αιώνα φαίνεται να μην είναι πλήρης, εφόσον σε αρχειακό υλικό συναντούμε άγνωστα ονόματα βα?λων, τα οποία δεν απαντούν στον εν λόγω κατάλογο.

Παύλος Erizzo: Βενετός βάιλος στην Κύπρο

Ένας διάσημος Βενετός που υπηρέτησε ως βάιλος στην Κύπρο κατά τον 15ο αιώνα και το όνομά του συνδέθηκε με μύθους και θρύλους υπήρξε αναμφισβήτητα ο Παύλος Erizzo. Η μοίρα επεφύλαξε στον ίδιο ένα φρικτότατο μαρτύριο και γι’ αυτό κατατάχθηκε στο πάνθεο των ηρωομαρτύρων. Επιπρόσθετα, το τραγικό τέλος τόσο του ιδίου όσο και της πανέμορφης θυγατέρας του ενέπνευσε στους μετέπειτα αιώνες πληθώρα συγγραφέων και κυρίως καλλιτεχνών, οι οποίοι απεικόνισαν τον μαρτυρικό τους θάνατο. Αλλά ποιος ήταν, αλήθεια, ο Παύλος Erizzo; Καταγόταν από επιφανή βενετική οικογένεια και γεννήθηκε το 1411 στο μέγαρο, που είχε τη μορφή πύργου, της οικογένειάς του στη Βενετία. Σε αντίθεση με τους αδελφούς του, ο Παύλος Erizzo δεν ασχολήθηκε με το εμπόριο, αλλά με την πολιτική. Κατά τη διάρκεια της διαμάχης μεταξύ της νόμιμης βασίλισσας Καρλόττας της Κύπρου και του ετεροθαλούς αδελφού της, η Δημοκρατία της Βενετίας θεώρησε σώφρον να διορίσει στην Κύπρο ως βάιλο έναν ικανό Βενετό, τον Παύλο Erizzo.

Στις 28 Φεβρουαρίου του έτους 1563, ο Παύλος Erizzo διορίστηκε με διετή θητεία βάιλος στην Κύπρο. Στη διαθήκη του Ούγου Ποδοκάθαρου, μέλους της σπουδαίας κυπριακής οικογένειας των Ποδοκάθαρων, που εκπροσωπούσε στις αυλές της Δύσης ως ένας υπουργός Εξωτερικών, θα μπορούσαμε να πούμε, τον βασιλιά Ιωάννη Β’ Lusignan, υπάρχει και η υπογραφή του Βενετού βα?λου Παύλου Erizzo. H διαθήκη είχε συνταχθεί το 1452, αλλά είχε επικυρωθεί στις 20 Αυγούστου του 1463. Οι υπηρεσίες τις οποίες προσέφερε ο Erizzo στην Κύπρο εκτιμήθηκαν από τη Δημοκρατία της Βενετίας και έτσι λίγα χρόνια μετά διορίστηκε, στις 30 Νοεμβρίου 1468, βάιλος της Βενετίας στη Χαλκίδα. Η Χαλκίδα ήταν εξίσου σημαντική αποικία των Βενετών στο Αιγαίο, όπως η Κύπρος στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Χαλκίδα την ίδια εποχή αναφέρεται στις πηγές ως Νεγρεπόντε (negrο + ponte= μαύρη γέφυρα) από το χρώμα της ξύλινης γέφυρας που συνέδεε τη Χαλκίδα με τη Στερεά Ελλάδα. Ο Erizzo με τον διορισμό του φρόντισε για τη στρατιωτική ενίσχυση της Χαλκίδας, οχυρώνοντας και εξοπλίζοντάς την καθώς είχε αντιληφθεί τις βλέψεις των Οθωμανών. Οι Βενετοί κατείχαν τη Χαλκίδα από το 1204, αλλά τελικά το 1470 οι Οθωμανοί την απέσπασαν βίαια από την εξουσία τους. Εκατό χρόνια αργότερα, τo 1570, οι Οθωμανοί και πάλι κατά τη διάρκεια του θέρους εκστρατεύσαν κατά της Κύπρου και μέσα σε σαράντα ημέρες κατέκτησαν τη Λευκωσία και σε λιγότερο από ένα έτος ολόκληρη τη μεγαλόνησο.

Ο φιλόδοξος Μωάμεθ Β’, ο επονομαζόμενος από τους Βενετούς καταστροφέας και από τους Βυζαντινούς πορθητής, είκοσι πέντε μόνο χρόνια μετά την πτώση της πόλης των πόλεων στην εξουσία του, θέλησε να κατακτήσει και τη Χαλκίδα που είχε αναπτυχθεί ως εμπορικό κέντρο και εξακολουθούσε να ανήκει στη βενετική επικράτεια. Φρόντισε μάλιστα με ύπουλο πρόσχημα να επισκεφθεί τη Χαλκίδα, μετά από συνεννόηση με τη Γαληνοτάτη, και να διασχίσει τους δρόμους της με το μαύρο αραβικό άλογό του και τη συνοδεία του, με μόνο σκοπό να κατοπτεύσει την πόλη εναντίον της οποίας θα εξαπέλυε σύντομα επίθεση. Την άνοιξη του 1470 η οθωμανική αρμάδα ξεκίνησε από την Κωνσταντινούπολη και έπλευσε κατά της Χαλκίδας, όπου έφθασε στις 3 Ιουνίου 1470. Ο Βενετός ναύαρχος Νικόλαος da Canal δυστυχώς δεν θέλησε να αντιμετωπίσει τον οθωμανικό στόλο και αναχώρησε για την Κρήτη, αλλά και όταν αργότερα έκανε την εμφάνισή του στα νερά της Χαλκίδας και το ηθικό των πολιορκημένων αναπτερώθηκε, και πάλι αποχώρησε με τα καράβια του.
Οι Οθωμανοί στις 25 Ιουνίου έκαναν την πρώτη επίθεση κατά της πόλης και στις 30 Ιουνίου ακολούθησε η δεύτερη. Άλλες δύο επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν στις 5 και 6 Ιουλίου και, τέλος, παρά την αντίσταση των κατοίκων, τόσο των Βενετών όσο και των Ελλήνων, η Χαλκίδα πέρασε στην εξουσία των Οθωμανών.

Η κάτοικοι της Χαλκίδας σφαγιάστηκαν ανηλεώς, κυρίως μάλιστα οι Βενετοί, και όσοι Έλληνες γλύτωσαν μεταφέρθηκαν ως σκλάβοι στην Κωνσταντινούπολη. Τα μικρά αγόρια και οι έφηβες νέες παραδόθηκαν ως δώρο στους αξιωματικούς του πορθητή για τα χαρέμια τους. Ο Μωάμεθ επεφύλαξε τον πιο μαρτυρικό θάνατο στον Παύλο Erizzo, Βενετό βάιλο της Χαλκίδας και πάλαι ποτέ βάιλο της Κύπρου. Σύμφωνα με αυτόπτη μάρτυρα, έδωσε εντολή να τον δέσουν σε ένα σανίδι και να τον διχοτομήσουν από τη μέση διά πριονισμού. Ο μαρτυρικός του θάνατος ανακαλεί στη μνήμη το φρικτό μαρτύριο δι’ εκδοράς του Μαρκαντώνιου Bragadin, Βενετού υπερασπιστή της Αμμοχώστου το 1571, και πάλι από τους Οθωμανούς. Όσο για τη θυγατέρα του Erizzo, την εκπάγλου καλλονής Άννα, που δεν θέλησε να παραδοθεί στις ορέξεις του πορθητή, δόθηκε εντολή και τεμαχίστηκε.

Η ηρωική αντίσταση του Παύλου Erizzo και ο μαρτυρικός θάνατος του ιδίου και της θυγατέρας του πέρασαν στους μύθους και τους θρύλους, αλλά και ενέπνευσαν γραφίδες και χρωστήρες. Συνέβη τότε ό,τι ακριβώς είχε συμβεί εκατό χρόνια μετά τόσο με το μαρτύριο του Bragadin όσο και με την ηρωική πράξη, σύμφωνα με τον θρύλο, της Κυπρίας Μαρίας Συγκλητικής…

You May Also Like

Ένας εξόριστος Βενετός στην Αμμόχωστο

Η Αμμόχωστος, όπως πληροφορούμαστε από τις πηγές, αναφέρεται κατά τη Βενετοκρατία και ως τόπος ...

Ταπεινές γυναίκες στην υπηρεσία Κυπρίων αρχόντων

Γράφει η Νάσα Παταπίου | npatapiou@moec.gov.cy Φτωχές κοπέλες από πολύ ενωρίς και μέχρι τον ...

Η έκθεση και οι εισηγήσεις του Ιωάννη Τζαμπερλάνου για το πρακτικό στα χωριά του Δημοσίου

Μια εντολή του Βενετού γενικού προνοητή και σύνδικου Κύπρου, το 1558, μας αποκαλύπτει άγνωστα ...

Κορμακίτης, Λιμνίτης και Άγιος Ηλίας Καρπασίας | Σελίδες από την ιστορία των χωριών μας

Γράφει η Νάσα Παταπίου Το σημερινό μας δημοσίευμα βασίζεται σε μια ανέκδοτη πηγή, η ...

Πέτρος Γαβρίλης: Αρχηγός των τουρκοπούλων και αρκεβουζιοφόρων

Γράφει η Νάσα Παταπίου Αυτή είναι η ιστορία του Πέτρου Γαβρίλη, ο οποίος υπηρέτησε ...

Το χωριό Μαρί ή Marin (Marini)

Ένα έγγραφο του 1487 φέρνει στο φως νέα στοιχεία για το χωριό Μαρί και ...

X