Ηλίας Βενέζης και Μικρασιατική Καταστροφή

Πολλοί λογοτέχνες παρουσίασαν στα έργα τους τη Μικρασιατική Καταστροφή και τις συνέπειές της. Όμως, το έργο του Ηλία Βενέζη -ο οποίος πέθανε στις 3 Αυγούστου 1973- αναφέρεται συχνά στο θλιβερό για τον ελληνισμό αυτό γεγονός. Εξάλλου, ο Βενέζης γεννήθηκε στο Αϊβαλί της Μικράς Ασίας και έζησε όλο το δράμα της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Ένα σημείο άξιο αναφοράς στο μυθιστόρημά του με τίτλο “Το νούμερο 31328” (1931) είναι οι δραματικές περιπέτειες των αιχμαλώτων στα Τάγματα Εργασίας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Εντύπωση δεν δημιουργούν τόσο αυτές οι δυσκολίες, γιατί λίγο-πολύ είναι αναμενόμενες, αλλά το γεγονός ότι μαζί με τη φρίκη και την καταδίκη της ανθρώπινης αγριότητας περιγράφονται και εικόνες ανθρωπιάς, συμπαράστασης και αλληλεγγύης. Πιο συγκεκριμένα, οι Έλληνες αιχμάλωτοι αισθάνονται μίσος για τους Τούρκους, εφόσον τους έχουν φέρει σε μια τόσο δεινή θέση. Ωστόσο, όταν στα Τάγματα Εργασίας έρχονται σε επαφή με τους μαφαζάδες, δηλαδή τους Τούρκους σκοπούς, αναπτύσσουν μαζί τους σχέσεις φιλίας. Και τούτο γιατί τόσο οι αιχμάλωτοι όσο και οι μαφαζάδες ζουν κάτω από άθλιες συνθήκες. Έτσι, οι Τούρκοι φύλακες παύουν να ταυτίζονται με τον απρόσωπο τουρκικό εχθρό και αποκτούν στα μάτια των Ελλήνων ανθρώπινη υπόσταση: “Σε τι λοιπόν ξεχωρίζανε αν ήταν Χριστιανοί για Τούρκοι; Σε τι ξεχωρίζανε; Εμείς ήμαστε γεσήρ, ήμαστε δεμένοι. Εμ αυτοί που ήταν λεύτεροι; Το αίμα αυλάκωσε και τα εννιά κορμιά – τι διαφορά είχε;”. Στη “Γαλήνη” (1939) αποτυπώνεται ο πόνος του ξεριζωμού των προσφύγων από τη Μικρά Ασία με την περιγραφή εικόνων που δείχνουν τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης και την προσπάθεια για επιβίωση, την έλλειψη βασικών αναγκών, όπως νερού, τροφής και στέγης κ.λπ., αλλά και τη νοσταλγία του αγαπημένου τόπου: “Η φωνή του τόπου, […] Στέκαν βουβοί, γυμνά δέντρα, γυμνές ρίζες που σαλεύουν στα τυφλά, μπλέκουν μες στον αγέρα τα πλοκάμια τους, τυραννισμένα και βίαια, γυρεύοντας, με το ένστιχτο των πραγμάτων, χώμα”. Επιπλέον, παρουσιάζονται ήρωες που αδυνατούν να συμβιβαστούν με τη νέα πραγματικότητα, αρνούνται συστηματικά να δεχτούν τη νέα ζωή και μένουν προσκολλημένοι στο παρελθόν και στα ευτυχισμένα χρόνια στη γενέθλια γη.

Στην ευτυχισμένη ζωή πριν από την καταστροφή αναφέρεται και η “Αιολική γη” (1943): “Όλα λέγαν για το παιχνίδι της γραμμής του νησιού, για το παιχνίδι της αρμονίας και της σιωπής”. Η γοητευτική εικόνα της ζωής, που χάθηκε μια για πάντα από τον πόλεμο, δίνεται με την εικόνα των εργατικών και αγαθών χωρικών και ολοκληρώνεται με τις μορφές των κυνηγών και των ληστών και τα ηρωικά τους κατορθώματα.
 

  • Ζωή Χρυσάνθου

    Γεννήθηκε το 1979 στη Λάρνακα και ζει μόνιμα στη Λευκωσία. Είναι απόφοιτη της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος. Εργάζεται στη Μέση Εκπαίδευση ως φιλόλογος και είναι Υποψήφια Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κύπρου.

You May Also Like

Εργαστήρια για την Αφηγηματική Τέχνη στο “Πλουμιστό Ψωμί”

Το Κέντρο Λόγου και Τεχνών Τεχνοδρόμιο διοργανώνει σειρά εργαστηρίων με αντικείμενο την αφηγηματική τέχνη ...

6ο Διεθνές Φεστιβάλ Σαρδάμ: η λογοτεχνία αλλιώς

Το Φεστιβάλ Σαρδάμ επιστρέφει για έκτη χρονιά από τις 11 μέχρι τις 14 Οκτωβρίου 2018 ...

Περίπατος στις Πλάτρες «με τον Σεφέρη»

«Στα χνάρια του Γιώργου Σεφέρη» είναι ο τίτλος του πρώτου λογοτεχνικού περιπάτου που διοργανώνουν ...

Τρεις τελείες: ποιητική συλλογή από τον Χρήστο Α. Μιχαήλ

Κυκλοφόρησε πρόσφατα σε Κύπρο και Ελλάδα, από τις εκδόσεις Μελάνι, η ποιητική συλλογή του ...

Πέθανε ο κριτικός λογοτεχνίας Χάρολντ Μπλουμ

Ο Χάρολντ Μπλουμ, ίσως ο σημαντικότερος και πιο υποβλητικός κριτικός λογοτεχνίας των μεταπολεμικών χρόνων, ...

8ο Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Κύπρου: «Κινηματογραφικές Αναγνώσεις»

Στο πλαίσιο του 8ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Κύπρου διοργανώνεται η εκδήλωση «Κινηματογραφικές Αναγνώσεις», ...

X