Καλοκαιρινή αργία στο σπίτι

Γράφει ο Δημήτρης Αληθεινός

Βράδυ και στο Τρίτο Πρόγραμμα παίζει το Summertime, από το Porgy and Bess του Γκέρσουιν με τη Λεοντίν Πράις. Μελαγχολία και σκόρπιες σκέψεις επηρεασμένες από μια υπέροχη φωνή, με γεύση μαύρης, γλυκόπικρης σοκολάτας. Ο ρυθμός κυλάει αργός, οι νότες επιπλέουν στον χώρο σαν τούφες κάτασπρο βαμβάκι πάνω στη θολή επιφάνεια του Μισσισσιππή (έτσι το φαντάζομαι κι ας είναι ο Κανάουα το ποτάμι της υπόθεσης).

Ακούω το ίδιο κομμάτι απ’ τον καιρό της εφηβείας μου, δεκάδες φορές, σε διαφορετικές εκτελέσεις, και εξακολουθώ ακόμα και σήμερα να φτιάχνω εικόνες βγαλμένες απ’ τον αμερικανικό Νότο και τα μυθιστορήματα του Μαρκ Τουέιν: ο Τομ Σόγιερ, οι περιπέτειες του Χάκλμπερι Φιν, οι φυτείες, η Κου Κλουξ Κλαν, ο αγώνας των σκλάβων, η ελευθερία. Και φυσικά, η Μαρί Λαβό, μια από τις γυναίκες της ζωής μου.

Πολυβασανισμένος κι άλλο τόσο ερωτικός ο αμερικανικός Νότος. Δεν μοιάζει με τους άλλους τροπικούς, τους ήπιους, αυτός αποπνέει έναν σκληρό, βίαιο ερωτισμό, έντονα σαδομαζοχιστικό, θα έλεγα, με τη σαρκική αλλά και τη φιλοσοφική έννοια του όρου. Κάτι μυστήριο που ενώνει τον θύτη με το θύμα σε μια οντότητα. Κορμιά μαύρα και λευκά παγιδευμένα σε άγραφους νόμους και δεισιδαιμονίες, ψυχές ομόχρωμες βουτηγμένες σε μυρωδιά ιδρώτα και καχυποψίας, μίσος αμφίδρομο κι ο φόνος να ενεδρεύει ύπουλα στην όχθη του ποταμού σαν κροκόδειλος ή στη μέση της φυτείας σαν δηλητηριώδες φίδι ή στον ερημικό τηλεφωνικό θάλαμο σαν άδικη σφαίρα: έζησα τη δολοφονία ενός νεαρού φοιτητή που ενώ τηλεφωνούσε αμέριμνος από τη Νέα Ορλεάνη στην Κίνα πυροβολήθηκε στο κεφάλι από άγνωστο περαστικό. Η Αστυνομία, μετά από έρευνες, αποφάνθηκε ότι επρόκειτο για τελετή μύησης σε συμμορία.

Καλοκαίρι / και η ζωή είναι εύκολη / τα ψάρια πηδάνε χαρούμενα / και το βαμβάκι είναι αψηλό / ο πατέρας σου είναι πλούσιος και η μαμά σου όμορφη / γι’ αυτό σώπασε μωρό μου, μην κλαις

Η μουσική του Τζορτζ Γκέρσουιν συμπλέει με τους στίχους του αδελφού του Άιρα, αποπνέοντας νοσταλγία κι έντονο συναίσθημα πατρίδας. Αυτή η αίσθηση, αυτή η αγάπη, αυτή η μυρωδιά πατρίδας που εκπέμπουν ορισμένα έργα είναι που με απασχολούν, που με πονάνε υποσυνείδητα.

Σκέφτομαι πόσο δύσκολο είναι να αισθάνεσαι άπατρις. Να είσαι ποιητής (όχι ως τίτλος ή ως επιπόλαιο εύρημα όπως το χρησιμοποιούν μερικοί, αλλά ουσιαστικά) και να μην έχεις μια πατρίδα που να σε αγκαλιάζει στοργικά και να την αγαπάς με πάθος, όπως ο Ματίς τη Γαλλία και η Γαλλία τον Ματίς, ο Πικάσο την Ισπανία και η Ισπανία τον Πικάσο, ο Στραβίνσκι τη Ρωσία και η Ρωσία τον Στραβίνσκι, ο Σμέτανα την Τσεχία και η Τσεχία τον Σμέτανα, ο Γκέρσουιν την Αμερική και πάει λέγοντας.

Πού είναι το δικό μας χρώμα πατρίδας; Εννοώ της σύγχρονης Ελλάδας και Κύπρου του 21ου αιώνα;

Σίγουρα δεν είναι στις αρχαίες κολόνες, ούτε στον Καραγκιόζη, ούτε στα αλώνια με τα γαϊδουράκια, ούτε στο Βυζάντιο, όπως δεν είναι στις καλοσχεδιασμένες φόρμες της Ζάχα Χαντίντ και των υπολοίπων που παρεμβάλλονται βίαια στο πολιτισμικό τοπίο, αδιαφορώντας για την ιστορική συνέχεια του τόπου.

Αναρωτιέμαι, “τι το δικό μας θα παραλάβουν οι επερχόμενοι;”. Πώς θα τους δείξουμε ότι μελετήσαμε με σοβαρότητα το παρελθόν και φτιάξαμε το δικό μας σήμερα οραματιζόμενοι το μέλλον; Πώς θα αντιληφθούν ότι δεν παραδοθήκαμε αμαχητί στον φορμαλισμό και τη μόδα, αλλά απαιτήσαμε κάθε καινούργιο έργο να αποπνέει πατρίδα;

Ξέρω (υποθέτω με σιγουριά) ότι οι αντιρρήσεις είναι πολλές, όμως τα υποκατάστατα της αμερικανοευρωπαϊκής παραγωγής των πέντε-δέκα “μαϊντανών” του συστήματος θα σταθούν ικανά να δικαιώσουν ιστορικά το σήμερα στο μέλλον;

Όχι μόνο στην αρχιτεκτονική, αλλά σε όλες τις τέχνες.

Η καραμέλα της ομογενοποιημένης παραγωγής θα λιώσει σύντομα, αφήνοντας πικρή γεύση σε όσους την πιπιλίσανε. Η αρχιτεκτονική των Εμιράτων (από εκεί ξεκίνησε το πείραμα), η αρχιτεκτονική της φόρμας και του ντιζάιν, όσο εντυπωσιακή κι αν φαντάζει στις τεχνητές οάσεις της ερήμου, δεν μπορεί να μεταφέρεται ατόφια σε τόπους που έχουν Ιστορία. Τα έργα αυτά -οι πύργοι της Λεμεσού, οι διαμορφώσεις της Λευκωσίας- είναι ξένα και θα παραμείνουν για πάντα ξένα, διότι δεν συνομιλούν με τον τόπο, δεν τον ενεργοποιούν όπως κάνει κάθε έργο που αποπνέει πατρίδα, αλλά τον αδρανοποιούν (για να μην πω τον σκοτώνουν).

“Αρχή άνδρα δείκνυσι”, τόνισε πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια ο Βίας ο Πριηνεύς, όχι τόσο για να προϊδεάσει τους εξουσιαζόμενους, όσο για να προειδοποιήσει τους ηγέτες -πολιτικούς, οικονομικούς, θρησκευτικούς- ότι δεν πρέπει να γυρίσουν την πλάτη στη σύγχρονη Ιστορία του τόπου τους. Η τέχνη είναι ο καθρέφτης της εποχής της, το βιογραφικό σημείωμα κάθε γενιάς. Οι έμποροι και οι μεταπράτες “δικαιούνται” (χωρίς όμως να συγχωρούνται) να σπεκουλάρουν σε ό,τι τους φέρνει κέρδος ή μάταιη δόξα.

Οι εκλεγμένοι όχι.
………..

Το τραγούδι τελείωσε. Δεν θέλω να ακούσω κάτι άλλο. Κλείνω το ραδιόφωνο, σβήνω τα φώτα και βγαίνω στον κήπο. Μυρίζει γιασεμί και νυχτολούλουδο. Του χρόνου θα πρέπει να φυτέψω κι ένα αγιόκλημα, λέω στον εαυτό μου. Κάποτε οι δρόμοι της Αθήνας ευωδιάζανε από γαζίες κι αγιόκλημα, τώρα γεμίζουν σκουπίδια και λακκούβες, ενώ στη Λευκωσία τους ντύνουν με γκρίζους θλιβερούς κύβους γρανίτη, ποτισμένους λάδια αυτοκινήτων. Η παλιά πόλη μεταμορφώνεται σε σκηνικό, η περιοχή γύρω από το καινούργιο Δημαρχείο έγινε κρανίου τόπος, δίχως αρχοντιά, δίχως ανθρωπιά. Κάψα το καλοκαίρι, παγωμάρα τον χειμώνα. Και το ερώτημα που ακολουθεί αυθόρμητα είναι: γιατί πρέπει να τα δεχόμαστε όλα;

Αν και δεν είναι της μόδας ως δέντρο, πρέπει να φυτέψω και μια τζιτζιφιά, να μοσχοβολάει κάθε άνοιξη σε όλη τη γειτονιά. Αυτός ο κήπος, όσο υπάρχω, είναι δικός μου, με έχει ανάγκη. Αν δεν τον ποτίσω θα ξεραθεί.

ΛΕΖΑΝΤΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ
Ριχάρδος Μούτεσης “Η Φάρα των Ζώων” 2012
(Από την έκθεσή του στο Οπλοστάσιο Τέχνης το 2014).

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Περί γλώσσας

Γράφει ο Δημήτρης Αλειθινός Στον ακονιστή Σάββα Παύλου Αν δεν ήμουνα ζωγράφος, θα ήμουν ...

Καλή Χρονιά στον πολιτισμό

Γράφει ο Δημήτρης Αληθεινός Ένα κομμάτι βασιλόπιτα στον πολιτισμό της Κύπρου για την απόκτηση ...

Έφη Στρούζα: Ένα Νέο Ταξίδι

Φεύγει φευ ο χρόνος, φθίνει φευ η ύλη, φθείρονται οι φθόγγοι. Φαιοκόκκινα φύλλα, οι ...

Νεπάλ [μέρος πρώτο]

Όταν ήμουν μαθητής του δημοτικού, τα ψιλικατζίδικα της γειτονιάς πουλούσαν “λοταρίες”, κάτι κλειστά πολύχρωμα ...

Ένα μικρό διαμάντι

Γράφει ο Δημήτρης Αληθεινός Επίσκεψη στη –λαμπερή σαν διαμάντι– έκθεση «Κρήτη. Αναδυόμενες Πόλεις: Άπτερα, ...

Ο Μάρτης της Ελληνικής Επανάστασης

Γράφει ο Δημήτρης Αληθεινός Μπήκαμε στον Μάρτιο, τον μήνα που εορτάζεται η αρχή της ...

X