Όταν η ψυχική ασχήμια σκεπάζεται από την ανθρώπινη μορφή

“Ο κάλλιστος και δοκιμώτατος των συγχρόνων Ελλήνων λογογράφων” χαρακτηρίζεται ο Εμμανουήλ Ροΐδης σε δημοσίευμα της “Εικονογραφημένης Εστίας” (16/4/1895, αρ. 16). Πράγματι, ο Ροΐδης (γέννηση: 28 Ιουλίου 1836) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους και τους πιο πνευματώδεις συγγραφείς των ελληνικών γραμμάτων. Και τούτο γιατί καθιέρωσε ένα προσωπικό ύφος στη νεοελληνική λογοτεχνία, με βασικότερα χαρακτηριστικά το χιούμορ και την ειρωνεία. Ο ίδιος παρομοίασε το ύφος του με τη μέθοδο της “κολοκυνθοπληγίας”, δηλαδή σαν χτύπημα στο κεφάλι με μια ξερή κολοκύθα. Αυτό ήταν το “φάρμακο” για να “ξυπνήσει” τον αναγνώστη, δηλαδή να κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του και εκείνον σε εγρήγορση.

Το έξυπνο χιούμορ του Ροΐδη, που συχνά καυτηρίαζε κοινωνικά γεγονότα, φαίνεται έντονα σε πολλά χρονογραφήματά του. Για παράδειγμα, στον “Μονόλογο Ευαισθήτου” σκιαγραφεί το προφίλ ενός ευαίσθητου ανθρώπου: “…μ’ έκαμεν ο Θεός παραπολύ ευαίσθητον. Δεν ημπορώ να ιδώ άνθρωπον να πάσχει και να κλαίει χωρίς να γίνουν τα νεύρα μου άνω κάτω… […] Μεγάλη πρέπει να είναι η αναισθησία και εκείνων όπου δανείζουν εις τους φίλους των χρήματα… […] Άλλη σκληρότης και κουταμάρα είναι εκείνων όπου δίδουν ελεημοσύνην εις τους πτωχούς… […] Τρανή απόδειξις της υπερβολικής μου ευαισθησίας είναι και ο τρόπος όπου υπανδρεύθην… […] Ως απόδειξιν της αγάπης μου αρκεί ν’ αναφέρω πως, όταν έτυχε πέρυσι ν’ αρρωστήσει, δεν κατώρθωσα ποτέ να την βλέπω να υποφέρει…”. Είναι προφανές ότι ο τύπος που παρουσιάζεται στο κείμενο δεν είναι ο ευαίσθητος, αλλά ο αναίσθητος και ο αδιάφορος, καθώς δεν μπορεί να παραστεί σε κηδείες και μονομαχίες, να δανείζει χρήματα σε φίλους του ή να βοηθά τους άπορους και να συμπαρασταθεί στην άρρωστη γυναίκα του. Στην ουσία, ο συγγραφέας καυτηριάζει την υποκρισία κάποιων ανθρώπων που καμώνονται πως είναι ειλικρινείς, αλλά δεν νοιάζονται για τους άλλους γύρω τους. Είναι άνθρωποι της καλοπέρασης, που για να μην στενοχωρηθούν οι ίδιοι, δεν συμμετέχουν στον πόνο των άλλων.

Αντιθέτως, ο Ανδρέας Λασκαράτος στο κείμενό του “Ιδού ο άνθρωπος” σκιαγραφεί τον πραγματικό τύπο του ασυνείδητου ανθρώπου, ο οποίος “… Αναισθητεί στις δυστυχίες των άλλων… […] Του είναι αδιάφορο το καλό ή το κακό των άλλων, όταν δεν συνδέεται με το εδικό του συμφέρον”. Ο ασυνείδητος του Λασκαράτου αδιαφορεί για τις δυστυχίες των άλλων και αντιμετωπίζει τους άλλους αφ’ υψηλού.
Με όποιον τρόπο κι αν σκιαγραφούνται, τέτοιοι τύποι καλό θα ήταν να εκλείψουν από την κοινωνία μας, διότι “είναι χτήνοι των οποίων η ψυχική ασχήμια σκεπάζεται από τη μορφή την ανθρώπινη”.

*Φιλολόγου

  • Ζωή Χρυσάνθου

    Γεννήθηκε το 1979 στη Λάρνακα και ζει μόνιμα στη Λευκωσία. Είναι απόφοιτη της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος. Εργάζεται στη Μέση Εκπαίδευση ως φιλόλογος και είναι Υποψήφια Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κύπρου.

You May Also Like

Οι πρώτες ποιητικές συλλογές του Μόντη [ΙΙΙ]

Σε διάστημα μόλις οκτώ χρόνων, ο Μόντης χάνει τους κοντινούς του ανθρώπους και, σύμφωνα ...

Κυκλοφόρησε το νέο βίβλίο του Πέτρου Παπαπολυβίου

Κυκλοφόρησε πρόσφατα το νέο βιβλίο του Πέτρου Παπαπολυβίου, με τίτλο «Η κυπριακή παρουσία στην ...

Τα κακομαθημένα παιδιά της Ιστορίας

Η διαμόρφωση του Νεοελληνικού Κράτους 18ος-21ος αιώνας [Νέα συμπληρωμένη έκδοση 2018] Κώστας Κωστής Εκδόσεις ...

To Bραβείο Λογοτεχνίας του Ισραήλ απονέμεται σε υπέρμαχο ίδρυσης Παλαιστινιακού κράτους

Στον Νταβίτ Γκρόσμαν, 64 χρόνων, απονεμήθηκε το βραβείο Λογοτεχνίας του Ισραήλ, ένα από τα ...

«Τη μέρα που πάγωσε ο ποταμός» του Σταύρου Χριστοδούλου

Οι Εκδόσεις Καστανιώτη σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου μυθιστορήματος του Σταύρου Χριστοδούλου «Τη ...

Πολιτιστική βραδιά με τη συγγραφέα Δάφνη Σουμάν

Το Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών σας προσκαλεί στην πολιτιστική βραδιά με τη συγγραφέα ...

X