Το χωριό Επιχώ και οι φεουδάρχες του

Η αρχειακή έρευνα παραμένει πάντα μια υπόθεση σαγήνης, αφού αυτή μας οδηγεί σε ταξίδια στο παρελθόν. Και είναι περισσότερο σαγηνευτικό αυτό το ταξίδι όταν μέσα από το ίδιο, δηλαδή μέσα από την “πλοήγηση” κυρίως ανέκδοτων πηγών, ανακαλύπτουμε στοιχεία για το παρελθόν της πολύπαθης μικρής πατρίδας μας. Τότε νέοι ορίζοντες ανοίγονται μπροστά μας και μας γνωστοποιούνται άγνωστα μέχρι πρότινος στοιχεία και για αυτά ακόμη τα χωριά μας που μας παραδόθηκαν ως αμιγή τουρκοκυπριακά ή ακόμη και ως χωριά που δημιουργήθηκαν μετά την οθωμανική κατάκτηση της Κύπρου. Το δημοσίευμά μας σήμερα αναφέρεται στο χωριό Επιχώ, του οποίου οι κάτοικοι μετά την οθωμανική κατάκτηση φαίνεται ότι εξισλαμίστηκαν.

Ο Φλώριος Βουστρώνιος αναφερόμενος σε εύφορα χωριά με πλούσια νερά μνημονεύει, μεταξύ άλλων, το Παλαίκυθρο, το Έξω Μετόχι και επίσης το χωριό Επιχώ. Ακόμη, ο Φλώριος Βουστρώνιος μας πληροφορεί ότι το 1474, μετά τον σφετερισμό του στέμματος της Κύπρου από τον Ιάκωβο Β Lusignan, μεταξύ άλλων έχρισε ιππότη τον Καταλανό Αντώνιο Perez και του παραχώρησε το εύφορο χωριό Επιχώ. Την ίδια είδηση μας παρέχει και ο χρονικογράφος Γεώργιος Βουστρώνιος, ο οποίος ωστόσο τον Καταλανό Αντώνιο Perez τον αναφέρει ως ” μάστρ’ Αντώνη ράφτην τον Καρτζίαν”. Αργότερα, περί το 1520, επί Βενετοκρατίας, τα χωριά της Μεσαορίας Επιχώ, Μελούσια και Άσσια αποτελούσαν φέουδα του κόμη της Τρίπολης. Η Επιχώ αναφέρεται και σε έγγραφο προερχόμενο από τα Αρχεία του Βατικανού του έτους 1468, το οποίο αποτελεί εντολή του βασιλιά Ιακώβου Β? Lusignan, με την οποία απάλλασσε από τον φόρο του άλατος (la mete dou sel) έναν αριθμό φραγκομάτων από διάφορα χωριά, οι οποίοι τον υπηρετούσαν όταν εξορμούσε για κυνήγι στις περιοχές των χωριών τους. Ένας από αυτούς με το επίθετο Ποτρίτης καταγόταν από την Επιχώ. Ας αναφερθεί, τέλος, ότι η Επιχώ σημειώνεται και στον περίφημο χάρτη του Κύπριου μηχανικού Λεωνίδα Αττάρ του έτους 1542.

Αργότερα βέβαια, όπως μαρτυρεί ένα έγγραφο κατά τη Βενετοκρατία, το χωριό Επιχώ πωλήθηκε και στις 6 Νοεμβρίου 1529, μετά από απόφαση του Συμβουλίου των Δέκα, πέρασε στην εξουσία του Ρομπέρτου Μαρτίνη. Ποιος ήταν, αλήθεια, ο Ρομπέρτος Μαρτίνη; Η οικογένεια Μαρτίνη, με καταγωγή βενετική, είχε από πολύ ενωρίς εγκατασταθεί στην Κύπρο και ίσως ο Ιωάννης Μαρτίνη στα μέσα του 15ου αιώνα να ήταν ο γενάρχης της οικογένειας Μαρτίνη στην Κύπρο. Ο Βενετός αυτός μας είναι γνωστός από τις πηγές ως μεγαλέμπορος ζάχαρης, την οποία αγόραζε από τους Ιωαννίτες Ιππότες που ασχολούνταν με την καλλιέργεια ζαχαροκαλάμου και την εξήγαγε στη Βενετία. Ένας Φραγκίσκος Μαρτίνη αναφέρεται επί βασίλισσας Αικατερίνης Κορνάρο ως σωματοφύλακας.

Ο Ρομπέρτος Μαρτίνη, εκτός από φεουδάρχης της Επιχώ, ασχολείτο και με το εμπόριο. Το ίδιο έτος κατά το οποίο απέκτησε ως φέουδο την Επιχώ ζήτησε με αίτημά του προς τις βενετικές αρχές να του παραχωρήσουν άδεια να οικοδομήσει ένα χανούτιο (κατάστημα) έξω από τα τείχη της μεσαιωνικής Λευκωσίας. Σημειώνουμε ότι τα χανούτια της μεσαιωνικής Λευκωσίας ήταν έξω από τα τείχη της πόλης προς τα ανατολικά, στην Κάτω Πύλη, όπως ονομαζόταν ή Πόρτα του Φόρου και κοντά στην Κάτω Πλατεία. Η πλατεία αυτή και η πύλη βρίσκονταν προς την κατεύθυνση της γνωστής σήμερα ως Πύλης Αμμοχώστου. Τα χανούτια βρίσκονταν προς τα ανατολικά της πόλης γιατί εκεί έφθαναν τα προϊόντα από το λιμάνι της Αμμοχώστου ή από τα χωριά της πεδιάδας της Μεσαορίας. Ο φεουδάρχης και έμπορος Ρομπέρτος Μαρτίνη, σύμφωνα με το αίτημά του, ζητούσε να του δοθεί άδεια να οικοδομήσει ένα χανούτιο για να πωλεί ψωμί, κρασί και άλλα είδη διατροφής. Τα χανούτια αυτά έξω από τα τείχη στα ανατολικά της Λευκωσίας είχαν κατεδαφιστεί το 1567 εξαιτίας της νέας οχύρωσης της πόλης με προμαχώνες.

Στην έκθεση περί Κύπρου του Βενετού τοποτηρητή στο νησί Φραγκίσκου Bragadin του έτους 1531 πληροφορούμαστε ότι το όνομα του Ρομπέρτου Μαρτίνη αναφέρεται μεταξύ άλλων ονομάτων Κυπρίων φεουδαρχών που όφειλαν χρήματα στο Δημόσιο. Ο φεουδάρχης της Επιχούς από το έτος 1529 που είχε αγοράσει το χωριό εξακολουθούσε να το κατέχει έως το 1557 και φαίνεται ότι μάλλον συνέχισε να το κατέχει έως το τέλος της βενετικής κυριαρχίας. Η Επιχώ επί Βενετοκρατίας ανήκε στο διαμέρισμα της υποκομητείας (viscontado), δηλαδή της Λευκωσίας και της γύρω περιοχής. Κατά την απογραφή του πληθυσμού που είχαν διενεργήσει οι Βενετοί το 1565, το χωριό είχε εβδομήντα πέντε φραγκομάτους, δηλαδή ελεύθερους καλλιεργητές, αρσενικού γένους, και στην απογραφή του 1881 επί Αγγλοκρατίας τριακόσιους κατοίκους.

You May Also Like

Εκδήλωση μνήμης, τιμής και αγώνα για τους αγνοουμένους

Ο Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων κ.Δημήτρης Συλλούρης προσκαλεί το κοινό σε εκδήλωση μνήμης, ...

Κατάρριψη τουρκικού αεροπλάνου

Η Τουρκία δεν αποκάλυψε ποτέ τον ακριβή αριθμό των απωλειών της, τόσο σε έμψυχο ...

Στην αμμουδιά της Αμμοχώστου

Καλοκαίρι και θάλασσα. Η φωτογραφία αυτή είχε παρθεί στην εξαίρετη παραλία της Αμμοχώστου, άγνωστο ...

“Ηρόδοτος: Ο Πατέρας της Ιστορίας” [Ι]

Στην όμορφη Καβάλα πραγματοποιήθηκε φέτος το 44ο ετήσιο συνέδριο της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων, το ...

Ο Νεχρού στην Κύπρο, 1963

Από την ανακήρυξη της Κύπρου σε ανεξάρτητο κράτος, το 1960, μέχρι και μετά την ...

X