Αρχειακό υλικό περί Κυπρίων ιατρών

Στη φιλότεχνη ιατρό και φίλη Νίνα Παστίδου

Κατά καιρούς στη διάρκεια των ερευνών μας, μεταξύ άλλων εντοπίζουμε συχνά ενδιαφέρουσες πληροφορίες για ιατρούς με καταγωγή από την Κύπρο κατά τη Λατινοκρατία αλλά και μεταγενέστερα. Αναφερόμαστε στα χρόνια μετά την οθωμανική κατάκτηση της Κύπρου, όταν κάποιοι Κύπριοι διέπρεψαν ως ιατροί, είτε στην ίδια την Κύπρο είτε στη Βενετία. Όπως παρατηρούμε σε αρχειακό υλικό σχετικό με το κληροδότημα του Πέτρου Cafrano, παραχωρούνταν υποτροφίες σε Κύπριους νέους για να σπουδάσουν Ιατρική ώστε μετά το πέρας των σπουδών τους να προσφέρουν υπηρεσίες στην πατρίδα τους.

Συγκεκριμένα αναφέρουμε ότι κατά την 1η Μαρτίου του έτους 1460 είχε επιλεγεί από την επιτροπή για τις εν λόγω υποτροφίες, η οποία απαρτιζόταν από τους Αντώνιο Sulluani, βικάριο της Εκκλησίας της Κύπρου, τον πατέρα Ιλαρίωνα, εκπρόσωπο των Καρμηλιτών, τον Galterio Sanson και τον Ιωάννη Δενόρες, ο Νικολίνος Ρωμάνος του Θωμά ως υπότροφος για να σπουδάσει Ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας.

Μία άλλη είδηση μαρτυρεί ότι στην Κύπρο δεν υπήρχαν ιατροί με επαρκείς γνώσεις όπως στη Βενετία. Για παράδειγμα, ο Βενετός Γάσπαρης Spinelli, o οποίος υπηρετούσε ως καγκελλάριος στην Κύπρο, όταν είχε ασθενήσει χρειάστηκε να μεταβεί στη Βενετία για θεραπεία. Μετά από σχετικό αίτημα εξασφάλισε άδεια με ημερομηνία 30 Οκτωβρίου 1535, για να αναχωρήσει γι’ αυτό τον σκοπό στη Βενετία, αφήνοντας ως αντικαταστάτη στη θέση του τον αδελφό του Baldisera. Μια άλλη παρόμοια περίπτωση αποτελεί η σχετική με έναν άλλο Βενετό αξιωματούχο στην Κύπρο. Πρόκειται για τον μεγάλο γραμματέα (gran cancelliere) Πέτρο Albin, στον οποίο, μετά από σχετικό αίτημά του, δόθηκε άδεια να μεταβεί στη Βενετία για θεραπεία. Ο Πέτρος Albin είχε ασθενήσει και υπήρχε κίνδυνος να μείνει ανάπηρος, γι’ αυτό εγκρίθηκε το αίτημά του. Ως αντικαταστάτη στη θέση του ο μέγας γραμματέας Πέτρος Albin άφησε τον αδελφό του Ιωάννη Βαπτιστή Albin.

Ένας σπουδαίος Κύπριος ιατρός ήταν μέλος της οικογένειας Αλεμάνη (Alemani). Η οικογένεια αυτή μαρτυρείται στην Κύπρο από τις αρχές του 15ου αιώνα. Η σύζυγος ενός Κύπριου εμπόρου, του Φλώριου Audeth, ο οποίος διενεργούσε εμπόριο μεταξύ Βενετίας και Κύπρου, ήταν η Μαριέττα Αλεμάνη της εν λόγω οικογένειας και ήταν εξαδέλφη του Κύπριου διερμηνέα της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, Μιχαήλ Μεμπρέ. Ένας Αντωνέλλος Αλεμάνη ήταν υπεύθυνος της σιταποθήκης της Λευκωσίας, θέση την οποία είχε ο ίδιος αγοράσει ισοβίως. Μάλλον ο ιατρός Εμμανουήλ Αλεμάνης του αείμνηστου Αντώνιου θα ήταν γιος του υπεύθυνου της σιταποθήκης στη Λευκωσία. O Εμμανουήλ Αλεμάνης είχε συντάξει τη διαθήκη του το 1563 όπου αναφέρεται η ιδιότητά του ότι ήταν γιατρός. Είναι βέβαιο ότι ήταν ορθόδοξος το θρήσκευμα, εάν κρίνουμε από το ετήσιο κληροδότημά το οποίο άφηνε με τη διαθήκη του για την οικοδόμηση της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων στη Βενετία.

Ένας άλλος σημαντικός Κύπριος ιατρός ήταν ο Βαρθολομαίος Παττίχας (Pattica). Η οικογένεια Παττίχα είχε συγγενικούς δεσμούς με την οικογένεια Μεμπρέ. Το γεγονός αυτό μαρτυρείται και στη διαθήκη του διερμηνέα της Γαληνοτάτης, Μιχαήλ Μεμπρέ, της 28ης Οκτωβρίου 1594, όπως ήδη αναφέρθηκε, όπου αναφέρει ρητώς ότι η Κατερίνα Παττίχα ήταν εξαδέλφη του και ήταν υπεύθυνη στην κατοικία του. Επίσης ήταν υπεύθυνη για την εξοχική του κατοικία που είχε στο Piove de Sacho. Συγγενική σχέση είχε η οικογένεια Παττίχα και με την οικογένεια Μέξια. Η Κύπρια Μαργαρίτα Μέξια, που είχε καταφύγει στη Βενετία μετά την πτώση της Κύπρου στην εξουσία των Οθωμανών, αναφέρεται στη δεύτερη διαθήκη της στην Κατερίνα Παττίχα. To επίθετό της ωστόσο στη διαθήκη της Μέξια σημειώνεται με το επίθετο της μητέρας της ως Κατελού Μεμπρέ και επίσης φέρεται ως σύζυγος του Ιάκωβου de Sur. Όπως συνάγεται από τις πηγές, η Κατερίνα ήταν θυγατέρα του διάσημου ιατρού Βαρθολομαίου Παττίχα. Ο γιατρός αυτός είχε προσφέρει τις υπηρεσίες του στο Δημόσιο ως ιατρός διορισμένος από τη βενετική διοίκηση της Κύπρου. Εργάστηκε από το 1540 έως το 1569 προσφέροντας τις υπηρεσίες του ως ιατρός στην πρωτεύουσα Λευκωσία. Φαίνεται να είχε πεθάνει πριν την κατάκτηση της Κύπρου από τους Οθωμανούς. Γιος του ιατρού Βαρθολομαίου Παττίχα και αδελφός της Κατερίνας ή Κατελούς Παττίχα (ή Μεμπρέ ή de Sur ) ήταν ο έμπορος Πέτρος Μεμπρέ. Πολλά βενετικά έγγραφα μαρτυρούν την εμπορική δραστηριότητα του γιου του ιατρού Παττίχα, ιδίως μεταξύ Βενετίας και Σμύρνης.

H οικογένεια Μπούκαρη της Κύπρου, η οποία ευεργετήθηκε με αξιώματα και φέουδα από τη θρυλική βασίλισσα Αικατερίνη Κορνάρο, έδωσε δύο διακεκριμένους ιατρούς. Πρόκειται για τον Ζένιο Μπούκαρη, που έζησε και εργάστηκε στην Κύπρο στα μέσα του 16ου αιώνα. Στη Βενετία κατά τον 16ο αιώνα γνωστός ιατρός με πανεπιστημιακές σπουδές και όχι πρακτικός γιατρός ήταν, επίσης, ο Κύπριος Αντώνιος Μπούκαρης. Φοίτησε στο Ελληνικό Κολέγιο του Αγίου Αθανασίου (1588) και αργότερα στην Ιατροφιλοσοφική Σχολή της Πάδοβας. Δεν γνωρίζουμε ωστόσο ποια ακριβώς συγγένεια υπήρχε μεταξύ των δύο ιατρών Ζένιου και Αντώνιου Μπούκαρη.

Μπενεντέτος Φλαγγίνης και Ιωάννης Σωζόμενος

Μεταξύ των σημαντικών ιατρών της Βενετίας ήταν και ένας άλλος ιατρός με κυπριακή καταγωγή. Πρόκειται για τον Μπενεντέτο Φλαγγίνη της μεγάλης κυπριακής οικογένειας Φλαγγή/Φλαγγίνη, της οποίας μέλη υπήρξαν ιεράρχες στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου κατά τον 16ο αιώνα. Μέλη της ίδιας οικογένειας που κατέφυγαν στη Βενετία ή εγκαταστάθηκαν μετά την οθωμανική κατάκτηση της Κύπρου στην πόλη των Τεναγών διέπρεψαν ως έμποροι, νομικοί, στρατιωτικοί και ιατροί. Πιο διάσημος βέβαια υπήρξε ο δικηγόρος και έμπορος Θωμάς Φλαγγίνης, ο οποίος ευεργέτησε πολλαπλώς το υπόδουλο γένος και πρωτίστως με την ίδρυση του Φλαγγινιανού Φροντιστηρίου για να σπουδάζουν οι νέοι, τόσο από την Ελλάδα όσο και από την Κύπρο. Ο Μπενεντέτος Φλαγγίνης, υιός του εμπόρου Εμμανουήλ Φλαγγίνη του αείμνηστου Μπενεντέτο, ήταν πρώτος εξάδελφος της μητέρας του εθνικού ευεργέτη Θωμά Φλαγγίνη. Είχε σπουδάσει ιατρός (medico- fisico) στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, αναφέρεται ως Λατίνος το δόγμα και νυμφεύθηκε σε πρώτο γάμο τη θυγατέρα ενός διάσημου ιατρού της Βενετίας, την Κίνθια Belliboni. Επίσης, η θυγατέρα του Λουκία παντρεύτηκε έναν Βενετό ιατρό, τον Ιερώνυμο Fracanzani. O κυπριακής καταγωγής ιατρός στη Βενετία, Μπενεντέτος Φλαγγίνης, πέθανε στις 23 Δεκεμβρίου 1614.

Στη Βενετία εξάσκησε το επάγγελμα του ιατρού γύρω στα 1600 και ο Κύπριος Ιωάννης Σωζόμενος, της γνωστής κυπριακής οικογένειας των Σωζομένων. ΄Ηταν γιος του Βερνάρδου Σωζόμενου που είχε πέσει το 1570 κατά την πολιορκία της Λευκωσίας από τους Οθωμανούς. Ο Ιωάννης Σωζόμενος είχε γεννηθεί στην Κύπρο το 1562 και το 1578 τον συναντούμε ως μαθητή στο Ελληνικό Κολέγιο της Ρώμης. Εκεί σπούδασε για μια δεκαετία Φιλοσοφία και Θεολογία και είχε διδάξει επίσης για τέσσερα χρόνια σε μικρότερους συμμαθητές το μάθημα των αρχαίων ελληνικών. Αργότερα σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας και εγκαταστάθηκε στη Βενετία εξασκώντας το ιατρικό επάγγελμα. Η παρουσία του στη Βενετία απαντά στις πηγές από το 1594 έως το 1606. Ο Ιωάννης Σωζόμενος συνδεόταν με εξ αγχιστείας συγγενικούς δεσμούς με τον συνάδελφό του Μπενεντέτο Φλαγγίνη. Είχε νυμφευθεί την αδελφή της δεύτερης συζύγου του Φλαγγίνη, Βεατρίκη, θυγατέρα του Βενετού Βασίλειου Cessana. Ο ιατρός Ιωάννης Σωζόμενος του Μπερνάρδου χαρακτηρίζεται ως εξής από τον Κύπριο Νεόφυτο Ροδινό: ” …εστάθηκεν άριστος ιατρός, ένας από τους ονομαστούς ιατρούς της θεοσώστου πόλεως Βενετίας”. Στις πηγές χαρακτηρίζεται ως “ιατρός ” για να ξεχωρίζει από τον πρώτο εξάδελφό του, τον αποκαλούμενο “νομομαθή”. Πρόκειται για τον γιο του Βαλλιάνου Σωζόμενου, ο οποίος επίσης είχε φονευθεί το 1570 στην πολιορκία και πτώση της Λευκωσίας, και της Λάουρας Δενόρες.

Θα μπορούσαμε ακόμη να σημειώσουμε, μεταξύ άλλων, τον ιατρό Ιωάννη Χρυσαφίδα του ποτέ Παύλου. Θα πρόκειται μάλλον για ανιψιό του Πέτρου Χρυσαφίδα, ο οποίος μαρτυρείται ως έμπορος, δωρητής και είχε διατελέσει τρεις φορές πρόεδρος της Ελληνικής Αδελφότητας της Βενετίας. Ο Ιωάννης Χρυσαφίδας σπούδασε στο Ελληνικό Κολέγιο της Ρώμης και αργότερα σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας Ιατρική. Είχε ασκήσει, σύμφωνα με τις πηγές, το επάγγελμα του ιατρού στη Βενετία από το 1670 έως το 1679.

Ο κατάλογος ωστόσο με τα ονόματα των Κυπρίων ιατρών ή και με κυπριακή καταγωγή, που μας γνωστοποιούνται στις πηγές κατά τα τα χρόνια της βενετικής κυριαρχίας στην Κύπρο και μετά την οθωμανική κατάκτηση είναι μακρύς και, εύλογα, δεν θα μπορούσαν όλοι να αναφερθούν ή να σχολιαστούν σε ένα μικρής έκτασης δημοσίευμα.

You May Also Like

Οι κομητείες Ιόππης και Καρπασίας

Δύο από τις κομητείες του βασιλείου της Κύπρου ήταν η κομητεία Ιόππης που κατά ...

Σελίδες από τη ζωή της αρχοντοπούλας Φιορέντζας

Γράφει η Νάσα Παταπίου Η αρχοντοπούλα Φιορέντζα είχε γεννηθεί στη Λευκωσία, περίπου το 1554, ...

Άγνωστα στοιχεία μέσω μιας δικαστικής υπόθεσης

Γράφει η Νάσα Παταπίου Μια δικαστική υπόθεση για τη διεκδίκηση τριών χωριών της Κύπρου ...

Ιστορίες Κυπρίων μετά τον πόλεμο 1570-1571

Γράφει η Νάσα Παταπίου Οι πληγές του πολέμου της Κύπρου 1570-1571 αποτυπώνονται σε ανέκδοτα ...

Υπερασπιστές της Λευκωσίας το 1570 στην άμυνα του προμαχώνα Φλάτρο

Γράφει η Νάσα Παταπίου Ο προμαχώνας Φλάτρο προς τα βορειοανατολικά της Λευκωσίας είχε οικοδομηθεί ...

Οι πέντε Αγίοι και το αλώνιν των Σκλαπουντάρων

Γράφει η Νάσα Παταπίου Η μνήμη επιστρέφει μονίμως στον γενέθλιο τόπο και μας ξεναγεί ...

X