Ιστορικές ειδήσεις για το χωριό Πολιτικό Ορεινής

Το απλοϊκό, μικρό και όμορφο χωριό Πολιτικό, με την εκπληκτική θέα σε πεδιάδα, λόφους και βουνά, το οποίο συναντούμε πριν φθάσουμε στην Ιερά Μονή Αγίου Ηρακλειδίου, έχει μακρά και πλούσια ιστορία. Οι πηγές ενισχύουν την ιστορία του χωριού και την επεκτείνουν στους προφραγκικούς χρόνους. Πολύ πιθανόν η ύπαρξη του χωριού με το όνομα Πολιτικό να ανάγεται και στα αρχαία χρόνια, ωστόσο δεν διαθέτουμε πηγές της εν λόγω εποχής και με αναφορά στο ίδιο που να μαρτυρούν τέτοια στοιχεία. Πρόσφατα η προφορική παράδοση των κατοίκων της περιοχής επιβεβαίωσε γραπτή μαρτυρία για το χωριό Πολιτικό, η οποία ανάγεται στην τελευταία δεκαετία του 12ου αιώνα. To γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι το χωριό είναι όντως προφραγκικός οικισμός, δηλαδή βυζαντινός. Είναι βέβαιο ότι ο διάδοχος οικισμός της αρχαίας Ταμασού δεν είναι άλλος παρά το χωριό Πολιτικό. Την είδηση αυτή άλλωστε οφείλουμε και στον μεγάλο Κύπριο ιστορικό Φλώριο Βουστρώνιο, ο οποίος ρητώς αναφέρεται στην ιστορία του στα ανωτέρω.

Στα μέσα του 16ου αιώνα, όταν ο Φλώριος Βουστρώνιος συντάσσει την ιστορία του για την Κύπρο, αναφέρει τα ακόλουθα σχετικά με το χωριό Πολιτικό. “Η αρχαία πόλη Ταμασός ευρίσκετο στο διαμέρισμα το οποίο σήμερα (αναφέρεται στον 16ο αιώνα) φέρει το όνομα Ταμασία. Από την οποία πόλη δεν υφίστανται ίχνη εκτός από το χωριό το ονομαζόμενο Πολιτικό”. Το χωριό, γράφει ο Φλώριος Βουστρώνιος, βρίσκεται ανάμεσα σε οροσειρές και στη συνέχεια εξηγεί τι ακριβώς σημαίνει το όνομα του χωριού. Το όνομα “Πολιτικό”, σημειώνει, σημαίνει αστικός (civile). Όσο για το διαμέρισμα το ονομαζόμενο Ταμασία, στο οποίο αναφέρεται ο ιστορικός, έχει επαληθευθεί με δύο έγγραφα τα οποία έχουμε δημοσιεύσει πρόσφατα. Η περιοχή γύρω από την αρχαία Ταμασό, στην οποία περιλαμβάνονται αρκετά χωριά, όπως και το Πολιτικό, επί Βενετοκρατίας ονομαζόταν Ταμασία. Στην Ταμασία την ίδια εποχή διοριζόταν ένας διοικητής με τον τίτλο του τσιβιτάνου. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο υποστηρίζουμε ότι η Μητρόπολη Ταμασού και Ορεινής έπρεπε ορθά, και σύμφωνα με τις πηγές, να καλείται Μητρόπολη Ταμασίας και Ορεινής. Γιατί με το όνομα Ταμασός υπονοείται η αρχαία πόλη, ενώ με το τοπωνύμιο Ταμασία η περιοχή με τα γύρω χωριά.

Η παλαιότερη μνεία για το χωριό

Όπως τεκμηριώνεται, η παλαιότερη έως σήμερα μνεία για το χωριό Πολιτικό είναι η αναφερόμενη σε χειρόγραφο σημείωμα, με ημερομηνία 9 Ιανουαρίου 1193. Η είδηση σώζεται σε ένα από τα παλαιότερα χρονολογημένα χειρόγραφα της Κύπρου, στον κώδικα του Βερολίνου, όπως ονομάζεται, ο οποίος σήμερα βρίσκεται σε βιβλιοθήκη της Κρακοβίας. Στο χειρόγραφο σημείωμα ενός Ευαγγελίου αναφέρεται ότι το είχε συγγράψει κάποιος Θωμάς, διάκονος και προσμονάριος του Αγίου Ιωάννη του Ελεήμονος, που βρίσκεται στο χωρίο Τράχωνα του Πολιτικού Λευκωσίας. Το τοπωνύμιο Τράχωνας, περιοχή μάλλον στην οποία ήταν κάποτε οικοδομημένη η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Ελεήμονος, δεν κατορθώσαμε να το εντοπίσουμε. Ίσως να ξεχάστηκε με το πέρασμα των αιώνων ή η εν λόγω περιοχή -και συγκεκριμένα το έδαφος εκεί- να ήταν πετρώδης και άγονη. Η λέξη τράχωνας, άλλωστε, σημαίνει τόπος τραχύς. Το πιο πάνω σημείωμα στο παρελθόν δεν ερμηνεύθηκε σωστά, επειδή ακριβώς το τοπωνύμιο Τράχωνας ταυτίστηκε με το χωριό Τράχωνας της Λευκωσίας, το οποίο βέβαια δεν γειτνιάζει με το Πολιτικό. Η προφορική παράδοση, ωστόσο, πολλές φορές, εάν όχι πάντα, έρχεται να συνδράμει τις γραπτές μαρτυρίες. Στη συγκεκριμένη πηγή αναφέρεται ότι ο διάκονος Θωμάς είχε συγγράψει το Ευαγγέλιο στον ναό του Αγίου Ιωάννη του Ελεήμονος, στον Τράχωνα του χωριού Πολιτικό και το είχαν αγοράσει οι ιερείς του χωριού της Σίβουρης και το αφιέρωσαν στον ναό της Παναγίας της Σιβουριάτισσας. Παρεμπιπτόντως αναφέρουμε ότι η Σίγουρη ή Σίβουρη είναι ο πρόδρομος οικισμός του Πραστειού της Μεσαορίας ή Πραστειού της Σίγουρης. Στη Σίγουρη οι Φράγκοι είχαν οικοδομήσει φρούριο το 1391, αλλά σήμερα πλέον ούτε το χωριό υφίσταται ούτε το φρούριο. Με τη συνδρομή της προφορικής παράδοσης πληροφορηθήκαμε ότι όντως υπήρχε κοντά στο Πολιτικό και στο χωριό Φιλάνι ναός αφιερωμένος στον Ιωάννη τον Ελεήμονα και μέχρι πρότινος φαίνονταν ή ίσως ακόμη να υπάρχουν ίχνη ερειπίων από τον εν λόγω ναό. Με την πιο πάνω πηγή τεκμηριώνεται τελεσίδικα ότι το χωριό Πολιτικό είναι προφραγκικός οικισμός, δηλαδή βυζαντινός.

Στον ιστορικό Φλώριο Βουστρώνιο, όπως αναφέρθηκε, οφείλουμε και την είδηση της παραχώρησης του χωριού Πολιτικό από τον τελευταίο Φράγκο βασιλιά της Κύπρου Ιάκωβο Β’ Lusignan. Από το 1464 έως το 1468 ο βασιλιάς Ιάκωβος Β’, για να ισχυροποιήσει τη θέση του μετά τον σφετερισμό του στέμματος από τη νόμιμη βασίλισσα, διένεμε σε ευνοούμενούς του φέουδα, αξιώματα και προνόμια. Κατά την ίδια εποχή παραχώρησε στον καγκελάριό του Θωμά Φικάρδο τα χωριά Πιστάκι και Πολιτικό. Επίσης, του παραχώρησε εκατόν πενήντα metri (ένα metro ισοδυναμούσε με είκοσι λίτρες), κρασί και χίλια βυζάντια. Ας σημειωθεί ότι το χωριό Πιστάκι στη Μεσαορία με την πάροδο των αιώνων χάθηκε. Το Πιστάκι όπως και το χωριό Άγιος Μάμας Μεσαορίας εξέλιπαν και κοντά στον χώρο όπου ήταν οικοδομημένο το Πιστάκι δημιουργήθηκε το χωριό Κοντέα. Ο βασιλιάς με έγγραφο ημερομηνίας 14 Οκτωβρίου 1465 παραχώρησε τα δύο χωριά, το ένα στο διαμέρισμα της Ορεινής και το άλλο στη Μεσαορία, στον ευνοούμενό του Θωμά Φικάρδο.

Ποιος ήταν, αλήθεια, ο φεουδάρχης αυτός ο οποίος κατείχε αυτή τη σημαντική θέση κοντά στον βασιλιά και ευεργετήθηκε με φέουδα, μεταξύ αυτών, και με το χωριό Πολιτικό; Υπηρέτησε τον Φράγκο βασιλιά Ιάκωβο Β’ Lusignan ως γραμματέας του και μετά τον θάνατο του Ιακώβου Β’ συνέχισε να προσφέρει από την ίδια θέση τις υπηρεσίες του στη βασίλισσα Αικατερίνη Κορνάρο. Τον Φεβρουάριο του 1474 συνεργάστηκε με τον καπιτάνο της θάλασσας Πέτρο Μοτσενίγο, που είχε σταλεί ειδικά από τη Βενετία για να στηρίξει τη βασίλισσα. Ο Θωμάς Φικάρδος είχε μεταβεί ως εκπρόσωπος της βασίλισσας δύο φορές στον σουλτάνο της Αιγύπτου, το 1476 και το 1483. Αν και ήταν έμπιστος της βασίλισσας, θεωρήθηκε κάποια δεδομένη στιγμή ότι έτρεφε αντιβενετικά αισθήματα και γι’ αυτό κατ’ εντολήν του Συμβουλίου των Δέκα συνελήφθη, στις 18 Αυγούστου 1479, και εστάλη στη Βενετία. Αφέθη ελεύθερος και επέστρεψε το επόμενο έτος, μετά από σχετικές ανακρίσεις και διαδικασίες. Ο Θωμάς Φικάρδος ήταν παρών μαζί με άλλους αξιωματούχους κοντά στον βασιλιά λίγο προτού πεθάνει και ο ίδιος συνέταξε καθ’ υπαγόρευσή του τη διαθήκη του.

Σε ανέκδοτο κατάλογο οικονομικού περιεχομένου, του έτους 1557, σημειώνονται κάποια ποσά, τα οποία είχαν καταβάλει για τα φέουδά τους Κύπριοι φεουδάρχες. Μεταξύ άλλων αναφέρεται μια αρχόντισσα Prudentia, Σωφρονία, δηλαδή, εάν θα δοκιμάζαμε να μεταφράσουμε το όνομά της στα ελληνικά, η οποία είχε καταβάλει κάποιο ποσό για το χωριό Πολιτικό. Το γεγονός αυτό μαρτυρεί ότι κατείχε ως φέουδο ή τουλάχιστον εκμίσθωνε το Πολιτικό. Στην ίδια προαναφερθείσα ανέκδοτη βενετική πηγή γίνεται λόγος για μια αρχόντισσα Prudentia Bembo, και τα στοιχεία αυτά μας επιτρέπουν άνετα να ταυτίσουμε την αρχόντισσα Bembo με την Prudentia Bembo. Είναι βέβαιο ότι η Prudentia την ίδια εποχή κατείχε ως φέουδο το Πολιτικό. Η βενετικής καταγωγής οικογένεια Bembo είχε εγκατασταθεί στην Κύπρο ήδη από το 1469, όταν ο γιος του Φραγκίσκου Bembo, Βενετού προξένου στην Εγγύς Ανατολή, είχε νυμφευθεί την Κύπρια Βέρα Tziblet. H ίδια οικογένεια συνδέθηκε αργότερα με επιγαμίες με τις κυπριακές οικογένειες Ζαχαρία, Beltran κ.ά.

Τέλος, η απογραφή την οποία πραγματοποίησαν οι Βενετοί το 1565, πέντε χρόνια πριν απολέσουν την Κύπρο από την εξουσία τους, μας επιτρέπει να γνωρίζουμε τον πληθυσμό τον οποίο είχε το Πολιτικό. Το 1565 το Πολιτικό είχε έξι μόνο ελεύθερους καλλιεργητές (francomati), αρσενικού γένους. Θα είχε οπωσδήποτε περισσότερους κατοίκους, αλλά θα ανήκαν στην τάξη των παροίκων, οι οποίοι ωστόσο δεν περιλαμβάνονταν στις βενετικές απογραφές…

You May Also Like

Iουλία Παλαιολόγου Φικάρδου: Η μοίρα μιας ευγενούς δέσποινας

Η διαδρομή μιας από τις θυγατέρες του φεουδάρχη ιππότη Ματθαίου Παλαιολόγου, η οποία έχασε ...

Οι περιπέτειες των Κυπρίων μετά τον πόλεμο (1570-1571): Η περίπτωση του Ανδρέα Κατάσαρκα

Γράφει η Νάσα Παταπίου Η οικοδόμηση της νέας οχύρωσης της Λευκωσίας το 1567 είχε ...

Η Αμμοχωστιανή Σαλαμίνα και η οικογένειά της [16ος αι.]

Γράφει η Νάσα Παταπίου Στον κύριο Βάσο Καραγιώργη για τη δική του Σαλαμίνα! Κατά ...

Νέα στοιχεία για τοπωνύμια και χωριά της Κύπρου

Γράφει η Νάσα Παταπίου Τα Ημερολόγια του Marino Sanuto, το μνημειώδες αυτό έργο σε ...

Ιάκωβος Β´ Lusignan:Ο τελευταίος Φράγκος βασιλιάς της Κύπρου

Ο Φράγκος βασιλιάς της Κύπρου Ιωάννης Β’ Lusignan χαρακτηρίζεται στις πηγές αδύναμος και έρμαιο ...

Οι αδελφές του κόμη της Τρίπολης

Γράφει η Νάσα Παταπίου Το 1593, τρεις Κύπριες αρχοντοπούλες, θυγατέρες ενός κόμη, ζούσαν μαζί στη ...

X