Το «σύνδρομο της λυγερής»

Τον Οκτώβριο του 1922 ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, ένας από τους τρεις μεγάλους εκπροσώπους της ηθογραφίας (Παπαδιαμάντης, Βιζυηνός) και ο κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος του νατουραλισμού στη νεοελληνική λογοτεχνία, πεθαίνει από φυματίωση. Το έργο του Καρκαβίτσα περιλαμβάνει πολλά λογοτεχνικά είδη (π.χ. διηγήματα, μυθιστορήματα, ποίηση, χρονογραφήματα). Το πρώτο εκτενές πεζογράφημά του υπήρξε Η Λυγερή (1896), έργο το οποίο διαπραγματεύεται τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία και την αλλαγή στην οικονομική διαστρωμάτωση.

Η «λυγερή» είναι ένας όρος που προσδιορίζει μια όμορφη και αγνή κοπέλα, κυρίως του χωριού. Ο όρος αυτός προέρχεται από την καθημερινή ομιλία και απαντά συχνά στα δημοτικά τραγούδια. Στη λαϊκή παράδοση η «λυγερή» δεν εξατομικεύεται. Στο κείμενο του Καρκαβίτσα, όμως, συγκεκριμενοποιείται, γίνεται ο τίτλος του έργου και, σύμφωνα με τις συμβάσεις του μύθου και της πλοκής, αφορά ένα συγκεκριμένο άτομο, την Ανθή.

Η Ανθή είναι ερωτευμένη με τον νέο και όμορφο Γιώργη Βρανά. Ο πατέρας της, όμως, την υποχρεώνει να παντρευτεί έναν μεσόκοπο και άσχημο άνδρα. Ο Βρανάς προτείνει στην αγαπημένη του να την απαγάγει, αλλά εκείνη αρνείται, για να μην πάει κόντρα στη θέληση του πατέρα της. Ο πρώτος χρόνος του γάμου της υπήρξε πολύ πικρός και η Ανθή ζούσε με την ανάμνηση του Βρανά.

Όταν, όμως, αυτός παντρεύεται μια άλλη κοπέλα του χωριού και η Ανθή φέρνει στον κόσμο το πρώτο της παιδί, επέρχεται νομοτελειακά η «αφομοίωσις», δηλαδή η ηρωίδα εξιδανικεύει και ταυτίζεται με το άσχημο, το απεχθές, το αδιάφορο. Η λυγερή, όπως όλες «αι λυγεραί των χωρίων», υποτάσσεται χωρίς αντιρρήσεις στη μοίρα της, δεν αντιδρά και δεν απαλλάσσεται από αυτό. Τελικά, το συμφέρον επικρατεί του συναισθήματος.

Η κοινωνία μας πάσχει από το «σύνδρομο της λυγερής», επειδή άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο υποτάσσεται και ταυτίζεται με το αποκρουστικό πρόσωπο των χειραγωγών του (βλ. ΜΜΕ, πολιτική, οικονομικά συμφέροντα, ξενομανία κ.ο.κ.). Για την οικοδόμηση μιας ανεξάρτητης και προοδευτικής κοινωνίας πρέπει όλοι μας να προτάσσουμε και να αγωνιζόμαστε για τα δικά μας «θέλω», ώστε να απαλλαγούμε από το «σύνδρομο της λυγερής».

Η Λυγερή είναι ένα έργο εθνικό, διότι απλούστατα είναι έργο ωραίο. Σύμφωνα με τον Κωστή Παλαμά: «Ως δίπτυχος γραφή εξελίσσεται η Λυγερή. Η μία πτυχή πάμφωτος, ατίθασος, θριαμβευτική, ύμνος προς την ωραιότητα και την νεότητα […], η δευτέρα πτυχή, υπό σκιάν πένθους, άχαρις εγκαρτέρησις, μαρτύριον […]. Εις το πρώτον μέρος μειδιά η Κύπρις. εις το δεύτερον εκτείνει την χείρα της η Μήτηρ των τεθλιμμένων. Και εις το τέλος αι δύο γραφαί συναλείφονται εις μίαν, η οποία […] διαχύνει γλυκύπικρον λυκόφως».

  • Ζωή Χρυσάνθου

    Γεννήθηκε το 1979 στη Λάρνακα και ζει μόνιμα στη Λευκωσία. Είναι απόφοιτη της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος. Εργάζεται στη Μέση Εκπαίδευση ως φιλόλογος και είναι Υποψήφια Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κύπρου.

You May Also Like

Γιάννης Καλπούζος: «Κάθε βιβλίο είναι κι ένας άλλος κόσμος»

Μια μίνι περιοδεία στην Κύπρο ξεκίνησε τη Δευτέρα 7 Μαΐου ο Γιάννης Καλπούζος, για ...

Διήμερο ποίησης και λογοτεχνίας

Στο πλαίσιο του φετινού theYard.Residency, ενός προγράμματος φιλοξενίας τεχνών του Κέντρου Παραστατικών Τεχνών Μίτος, ...

Ένα βιβλίο για το συλημένο Κοιμητήριο του Νέου Χωρίου Κυθρέας

Μια έκδοση για το Κοιμητήριο του Νέου Χωρίου Κυθρέας κυκλοφόρησε και παρουσιάζεται το Σάββατο ...

7η Ημερίδα Παιδικής Λογοτεχνίας με θέμα «Ιστορίες να ονειρεύεσαι…!»

Στη δημιουργική αξιοποίηση λογοτεχνικών βιβλίων στο σχολείο αφιερώθηκε η 7η Ημερίδα Παιδικής Λογοτεχνίας με ...

Για τον «Αργό Σίδηρο» του Σωφρόνη Σωφρονίου

Γράφει ο Φοίβος Παναγιωτίδης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου* Δεν νομίζω ότι έχει γραφτεί στα ...

«Έπεα πτερόεντα: Ρίμες σε πεζό ρυθμό» από τη Στεφανία Σάββα

Η Στεφανία Σάββα παρουσιάζει την πρώτη της ποιητική συλλογή με τίτλο «Έπεα Πτερόεντα: Ρίμες ...

X