Το «σύνδρομο της λυγερής»

Τον Οκτώβριο του 1922 ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, ένας από τους τρεις μεγάλους εκπροσώπους της ηθογραφίας (Παπαδιαμάντης, Βιζυηνός) και ο κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος του νατουραλισμού στη νεοελληνική λογοτεχνία, πεθαίνει από φυματίωση. Το έργο του Καρκαβίτσα περιλαμβάνει πολλά λογοτεχνικά είδη (π.χ. διηγήματα, μυθιστορήματα, ποίηση, χρονογραφήματα). Το πρώτο εκτενές πεζογράφημά του υπήρξε Η Λυγερή (1896), έργο το οποίο διαπραγματεύεται τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία και την αλλαγή στην οικονομική διαστρωμάτωση.

Η «λυγερή» είναι ένας όρος που προσδιορίζει μια όμορφη και αγνή κοπέλα, κυρίως του χωριού. Ο όρος αυτός προέρχεται από την καθημερινή ομιλία και απαντά συχνά στα δημοτικά τραγούδια. Στη λαϊκή παράδοση η «λυγερή» δεν εξατομικεύεται. Στο κείμενο του Καρκαβίτσα, όμως, συγκεκριμενοποιείται, γίνεται ο τίτλος του έργου και, σύμφωνα με τις συμβάσεις του μύθου και της πλοκής, αφορά ένα συγκεκριμένο άτομο, την Ανθή.

Η Ανθή είναι ερωτευμένη με τον νέο και όμορφο Γιώργη Βρανά. Ο πατέρας της, όμως, την υποχρεώνει να παντρευτεί έναν μεσόκοπο και άσχημο άνδρα. Ο Βρανάς προτείνει στην αγαπημένη του να την απαγάγει, αλλά εκείνη αρνείται, για να μην πάει κόντρα στη θέληση του πατέρα της. Ο πρώτος χρόνος του γάμου της υπήρξε πολύ πικρός και η Ανθή ζούσε με την ανάμνηση του Βρανά.

Όταν, όμως, αυτός παντρεύεται μια άλλη κοπέλα του χωριού και η Ανθή φέρνει στον κόσμο το πρώτο της παιδί, επέρχεται νομοτελειακά η «αφομοίωσις», δηλαδή η ηρωίδα εξιδανικεύει και ταυτίζεται με το άσχημο, το απεχθές, το αδιάφορο. Η λυγερή, όπως όλες «αι λυγεραί των χωρίων», υποτάσσεται χωρίς αντιρρήσεις στη μοίρα της, δεν αντιδρά και δεν απαλλάσσεται από αυτό. Τελικά, το συμφέρον επικρατεί του συναισθήματος.

Η κοινωνία μας πάσχει από το «σύνδρομο της λυγερής», επειδή άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο υποτάσσεται και ταυτίζεται με το αποκρουστικό πρόσωπο των χειραγωγών του (βλ. ΜΜΕ, πολιτική, οικονομικά συμφέροντα, ξενομανία κ.ο.κ.). Για την οικοδόμηση μιας ανεξάρτητης και προοδευτικής κοινωνίας πρέπει όλοι μας να προτάσσουμε και να αγωνιζόμαστε για τα δικά μας «θέλω», ώστε να απαλλαγούμε από το «σύνδρομο της λυγερής».

Η Λυγερή είναι ένα έργο εθνικό, διότι απλούστατα είναι έργο ωραίο. Σύμφωνα με τον Κωστή Παλαμά: «Ως δίπτυχος γραφή εξελίσσεται η Λυγερή. Η μία πτυχή πάμφωτος, ατίθασος, θριαμβευτική, ύμνος προς την ωραιότητα και την νεότητα […], η δευτέρα πτυχή, υπό σκιάν πένθους, άχαρις εγκαρτέρησις, μαρτύριον […]. Εις το πρώτον μέρος μειδιά η Κύπρις. εις το δεύτερον εκτείνει την χείρα της η Μήτηρ των τεθλιμμένων. Και εις το τέλος αι δύο γραφαί συναλείφονται εις μίαν, η οποία […] διαχύνει γλυκύπικρον λυκόφως».

  • Ζωή Χρυσάνθου

    Γεννήθηκε το 1979 στη Λάρνακα και ζει μόνιμα στη Λευκωσία. Είναι απόφοιτη της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος. Εργάζεται στη Μέση Εκπαίδευση ως φιλόλογος και είναι Υποψήφια Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κύπρου.

You May Also Like

Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου 2018

Στο Μουσείο της Ακρόπολης θα πραγματοποιηθεί η τελετή έναρξης του θεσμού της Παγκόσμιας Πρωτεύουσας ...

Η Σάρα Τζέσικα Πάρκερ γίνεται εκδότρια βιβλίων

Η Σάρα Τζέσικα Πάρκερ(Sarah Jessica Parker), γνωστή από τον ρόλο της Κάρι Μπράντσο στο ...

Παρουσιάστηκε στην “Καστελιώτισσα” η Ιλιάδα του Άκη Σπανούδη

Παρουσιάστηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2017 το βιβλίο “Ομήρου Ιλιάς, έμμετρη ποιητική απόδοση στην κυπριακή ...

Δικοινοτικός διαγωνισμός διηγήματος για νέους

Η Ένωση Λογοτεχνών Κύπρου και η Ένωση Τουρκοκυπρίων Συγγραφέων και Καλλιτεχνών προκηρύσσουν διαγωνισμό συγγραφής διηγήματος ...

Πέθανε ο Ούγγρος συγγραφέας Γκιόργκι Κόνραντ, άλλοτε ηγετική μορφή των αντιφρονούντων

Ο Γκιόργκι Κόνραντ, γνωστός ούγγρος συγγραφέας – περισσότερο στο εξωτερικό- και εξέχουσα μορφή στις ...

«H εξαφάνιση της Κ. Παπαδάκου και τι έγινε εκείνο το καλοκαίρι»

Της Άννας Κουππάνου Εκδόσεις Πατάκη  «Αυτό το βιβλίο γράφτηκε με έναν περίεργο τρόπο. Ξεκίνησε ...

X