Γεγονότα, μόνο γεγονότα

Βομβαρδίζουν εμένα με τα θέματα παραπληροφόρησης, βομβαρδίζω κι εγώ εσάς. Το τελευταίο που έπεσε στα χέρια μου είναι μια μελέτη 158 σελίδων του Ευρωπαϊκού Οπτικοακουστικού Παρατηρητηρίου του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΕΟΠ) για την καταγραφή της ειδησεογραφίας και τις ψευδείς ειδήσεις, με τίτλο “Media reporting: facts nothing but facts”.

Όπως σημειώνεται, o διαχωρισμός των γεγονότων (facts) από τη μυθοπλασία (fiction) στα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης και το διαδίκτυο καθίσταται σταδιακά αδύνατος, στην εποχή των #fakenews, καθώς κάποιες φορές η μυθοπλασία φαίνεται πιθανότερη από την αλήθεια. Το ΕΟΠ εξετάζει τους κανόνες και τις πρωτοβουλίες στην Ευρώπη, προκειμένου να διασφαλιστούν η ακρίβεια και η αντικειμενικότητα της αναφοράς ειδήσεων, γεγονότων και επίκαιρων υποθέσεων. Η ανάλυση μελετά ευρωπαϊκές και εθνικές νομοθεσίες που στοχεύουν στην προστασία από αμφίβολες μεταφορές γεγονότων ή στην ύπαρξη κωδίκων δεοντολογίας.

Το πρώτο κεφάλαιο εξετάζει ορισμούς, όπως ακρίβεια (accuracy), αντικειμενικότητα (objectivity) και ακεραιότητα (fairness) στα μέσα ενημέρωσης, και το κατά πόσον εφαρμόζονται. Ο “ποιοτικός Τύπος” (quality press) δεχόταν πάντα την ακρίβεια ως βασικό ηθικό καθήκον κάθε δημοσιογράφου, στο όνομα του επαγγελματισμού και της αξιοπιστίας. Οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς εγγυώνται την ακρίβεια, την αντικειμενικότητα και την ακεραιότητα με στόχο να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των θεατών: η φήμη τους και το μέγεθος του ακροατηρίου τους εξαρτώνται από αυτές.

Στο δεύτερο κεφάλαιο (European law on accuracy and fairness in news and currents affairs reporting) εξετάζεται η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ακρίβεια και την ακεραιότητα στις ειδήσεις. Δεδομένου ότι η ΕΕ δεν έχει ουσιαστικά δεσμευτικά νομικά κείμενα για το θέμα αυτό, το Συμβούλιο της Ευρώπης και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ) έχουν κύριο ρόλο στον καθορισμό ορθών πρακτικών σε όλα τα μέσα ενημέρωσης, βάσει του άρθρου 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Το άρθρο 10 εγγυάται το δικαίωμα στην ελευθερία έκφρασης, έτσι ώστε τα κράτη μέλη να έχουν θετική υποχρέωση να “εξασφαλίζουν” ότι το κοινό “έχει πρόσβαση μέσω της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου σε αμερόληπτες και ακριβείς πληροφορίες, απόψεις και παρατηρήσεις”. Το τρίτο κεφάλαιο (European Standards and Policy) εξετάζει τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις πολιτικές, από όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης, καθώς και τα μέσα και τα εργαλεία που έχουν υιοθετηθεί από τα ΜΜΕ και τους ρυθμιστικούς φορείς. Υπάρχουν περισσότερες από 80 συστάσεις από την Επιτροπή Υπουργών και την Κοινοβουλευτική Συνέλευση του ΣτΕ σχετικά με τα μέσα ενημέρωσης από το 1970. Ορισμένα από τα βασικά ζητήματα που καλύπτονται στις συστάσεις αυτές αφορούν: ΜΜΕ και δημοσιογραφική δεοντολογία, οι υποχρεώσεις των δημόσιων ΜΜΕ, το δικαίωμα απάντησης και η δυσφήμηση. Εξετάζονται επίσης κώδικες δεοντολογίας που έχουν υιοθετηθεί από επαγγελματικές ομάδες, όπως η Διεθνής Ομοσπονδία Δημοσιογράφων (International Federation of Journalists) με τη Διακήρυξη Αρχών για τη Συμπεριφορά των Δημοσιογράφων, το Δίκτυο Ηθικής Δημοσιογραφίας, η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων και η Ευρωπαϊκή Ένωση Ανεξάρτητων Συμβουλίων Τύπου (Alliance of Independent Press Councils of Europe).

Η μελέτη παρουσιάζει επίσης παραδείγματα εθνικής νομοθεσίας και νομικών μέσων για την ακρίβεια και την αντικειμενικότητα στα ραδιοτηλεοπτικά, έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης σε έντεκα χώρες: Γερμανία, Ισπανία, Φινλανδία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Ιταλία, Ολλανδία, Πολωνία, Ρωσική Ομοσπονδία και Σλοβακία.

Η μελέτη καταλήγει υπογραμμίζοντας τον ρόλο των εθνικών ρυθμιστικών φορέων που “διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην προσφυγή, την προστασία και την αποκατάσταση των θεατών, των αναγνωστών και των συνδρομητών και διασφαλίζουν τη συνεχή εμπιστοσύνη του κοινού στη δημοσιογραφική ενημέρωση για την επικαιρότητα”.

Με τη μελέτη γίναμε λίγο σοφότεροι όσον αφορά το νομοθετικό πλαίσιο, αλλά δεν είμαι σίγουρη ότι εκεί χωλαίνουμε. Το θέμα της παραπληροφόρησης, ωστόσο, είναι τόσο ενδιαφέρον και γιατί έχει τόσες διαφορετικές πλευρές: πληροφορική, νομικά, κοινωνιολογία, ιστορία… Και έτοιμη λύση πάλι δεν υπάρχει.

You May Also Like

Ευρωεκλογές στο διαδίκτυο

@valia_kaimaki Στις προηγούμενες Ευρωεκλογές, το 2009, είχε γίνει μια μεγάλη προσπάθεια από το Ευρωκοινοβούλιο ...

Ποιος είναι το κορόιδο;

Δέκα ώρες κράτησε τελικά η “ανάκριση” του Μαρκ Ζούκερμπεργκ [και όλη η υφήλιος έμαθε ...

Σούπερ… οι υπολογιστές μας

Την περασμένη εβδομάδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την πρόθεσή της να επενδύσει από κοινού ...

#WMC17

Γράφει η Βάλια Καϊμάκη | valia@inrec.gr Τις τελευταίες μέρες του Φεβρουαρίου, η μεγάλη διοργάνωση ...

Γονείς στο δίκτυο

Γράφει η Βάλια Καϊμάκη | valia@inrec.gr Ένα από τα ζητήματα που δημιουργούν τα μέσα ...

Άνθρωπος εναντίον μηχανής

Γράφει η Βάλια Καϊμάκη | valia@inrec.gr Τη διετία 1995-96 όλος ο κόσμος της τεχνολογίας παρακολουθούσε ...

X