Η οικογένεια Κονταρίνη και τα φέουδά τους Ακαπνού και Ορά

Το σημερινό μας δημοσίευμα με βάση δύο έγγραφα προερχόμενα από ένα ιδιωτικό αρχείο, τα οποία ανάγονται στην τελευταία δεκαετία της βενετικής κυριαρχίας στην Κύπρο, μετά από αιώνες μας αποκαλύπτουν σελίδες από την ιστορία των χωριών μας. Αυτή τη φορά τα στοιχεία αναφέρονται στα δύο μικρά χωριά μας, την Ορά του διαμερίσματος Λάρνακας και το χωριό Ακαπνού του διαμερίσματος Λεμεσού. Ας ανατρέξουμε όμως πίσω στα χρόνια των Lusignan όταν τότε οι βασιλείς παραχωρούσαν ολόκληρα χωριά με τους κατοίκους τους σε οπαδούς, συγγενείς και ευνοούμενούς τους.

Ο τελευταίος Φράγκος βασιλιάς της Κύπρου Ιάκωβος Β? Lusignan, γνωστός και ως νόθος αφού ήταν όντως νόθο παιδί του βασιλιά Ιωάννη Β?, είχε πεθάνει το 1573 στην Αμμόχωστο ενώ ήταν νέος και υγιής. Σύμφωνα με τους Κύπριους χρονικογράφους και γενικά τις πηγές, o εν λόγω βασιλιάς σχετίστηκε και προσέλαβε στην υπηρεσία του ακόμη και τυχοδιώκτες ή και κουρσάρους που έφθαναν στην Κύπρο για να δημιουργήσει ισχυρούς οπαδούς. Ήταν και αυτός ένας τρόπος για να αντιμετωπίσει την ετεροθαλή αδελφή του και νόμιμη βασίλισσα από την οποία σφετερίστηκε το στέμμα. Η χήρα σύζυγός του, Αικατερίνη Κορνάρο, όταν ανέλαβε τα ηνία του βασιλείου βρέθηκε ουσιαστικά κάτω από την προστασία της Δημοκρατίας της Βενετίας η οποία επέβλεπε, καθοδηγούσε και ήλεγχε τη διακυβέρνησή της. Μια από τις πρώτες κινήσεις της βασίλισσας Αικατερίνης Κορνάρο ήταν να διορίσει σε σημαντικές θέσεις ανθρώπους τους οποίους εμπιστευόταν, να τους προσφέρει τιμές και επιπρόσθετα να τους παραχωρήσει ως φέουδα γαίες ή και χωριά.

Τότε, μεταξύ άλλων, η βασίλισσα είχε διορίσει ως κοντόσταβλο του βασιλείου τον Πέτρο Davilla και του παραχώρησε και κάποια χωριά. Τα χωριά αυτά τα κατείχε ένας οπαδός και συνεργάτης του βασιλιά, ο οποίος θεωρήθηκε εχθρός της Δημοκρατίας της Βενετίας, συνελήφθη και μεταφέρθηκε στη Βενετία και μετά από δίκη εξετελέσθη. Τα χωριά αυτά ήταν τα Γέναγρα και τα Στρέμματα και δύο πραστιά των Πελενδρίων. Επίσης παραχωρήθηκε στον Πέτρο Davilla μία κατοικία στην Αμμόχωστο καθώς και μία κατοικία που αποτελούσε ιδιοκτησία του Καταλανού Ιωάννη Saplana στη Λευκωσία. Όπως πληροφορούμαστε από τον ιστορικό Φλώριο Βουστρώνιο, η κατοικία αυτή ήταν απέναντι από το φρούριο και προηγουμένως ανήκε στον κόμη της Τρίπολης. Τέλος, παραχωρήθηκε επίσης στον κοντόσταυλο και ένας αμπελώνας στον Άγιο Δημήτριο.

Η βασίλισσα προχώρησε και στον διορισμό του καπιτάνου Αμμοχώστου επιλέγοντας τον Consalvo Perez στη θέση του κόμη της Τρίπολης. Έχρισε επίσης ιππότες τον Φίλιππο Δενόρες και τον Ιωάννη Αττάρ παραχωρώντας του τα τρία τέταρτα του χωριού Απαλαίστρα στη Μεσαορία και απαλλάσσοντάς τον από οποιαδήποτε καταβολή φόρου ή δασμού. Στον Αντώνιο Perez, που είχε ήδη ευεργετηθεί από τον βασιλιά, η βασίλισσα προσέφερε και τον τίτλο του ιππότη και του παραχώρησε δύο πραστιά στην Κυθρέα καθώς και τα καταστήματα για την πώληση των φρούτων. Η βασίλισσα επίσης ευεργέτησε μεταξύ άλλων και τον Στέφανο Κουδουνά, έναν από τους δύο δημογέροντες του λαού της Λευκωσίας. Στον ίδιο παραχώρησε μισθό ανερχόμενο στα χίλια βυζάντια, ποσό το οποίο προερχόταν από τα διαπύλια της Λευκωσίας, εκατό μόδια σιτάρι και εκατό metri κρασί ετησίως. Παρεμπιπτόντως αναφέρουμε ότι ένα metro κρασί ισοδυναμούσε περίπου με δεκαπέντε ή και είκοσι λίτρα. Διόρισε, επίσης, σινεσκάρδο της Ιερουσαλήμ, τον Ιωάννη Navaro παραχωρώντας του επίσης χωριά ως φέουδα.

Γεώργιος Κονταρίνη

Η βενετική οικογένεια Κονταρίνη ήταν ευγενούς καταγωγής και συνδεόταν και με άλλες σημαντικές οικογένειες της Βενετίας μεταξύ αυτών και με την οικογένεια Κορνάρο της βασίλισσας της Κύπρου. Πολλά μέλη της οικογένειας Κονταρίνη υπηρέτησαν σε υψηλές θέσεις στην Κύπρο κατά τα χρόνια της εδώ βενετικής κυριαρχίας. Ο Γεώργιος Κονταρίνη δεν ήταν μόνο ξάδελφος αλλά και σύμβουλος της Αικατερίνης Κορνάρο. Η βασίλισσα ωστόσο υπήρξε ιδιαίτερα γενναιόδωρη με τον εξάδελφό της Γεώργιο Κονταρίνη. Στον ίδιο δεν παραχώρησε μόνο χωριά αλλά του παραχώρησε και ένα αξίωμα στη μεγαλόνησο, αλλά και έναν επίζηλο τίτλο κομητείας. Τα χωριά τα οποία παραχώρησε η βασίλισσα στον Γεώργιο Κονταρίνη ανέρχονταν στα δώδεκα. Μεταξύ αυτών ήταν το Δάλι, η Καλοψίδα, ο Άγιος Σέργιος, η Τόχνη, η Βαβατσινιά, η Πλατανιστάσα και άλλα. Επίσης του παραχώρησε γαίες στα χωριά Σίντα, Ποταμιά, Περιστερώνα και αλλού. Ο τίτλος κομητείας τον οποίο παραχώρησε στον Γεώργιο Κονταρίνη ήταν αυτός της Ιόππης (Zaffo) και Ασκάλωνος. Στις 27 Ιανουαρίου 1574 σε μια τελετή που έλαβε χώρα στην Αμμόχωστο η Αικατερίνη Κορνάρο παραχώρησε τον τίτλο της κομητείας στον σύμβουλο και εξάδελφό της. Ο χρονικογράφος μας Γεώργιος Βουστρώνιος διηγείται σχετικά: “Και τη 27η Φεβρουαρίου η ρήγαινα εποίκεν καβαλλάρην τον μίσερ Τζώρτζου Κονταρή. Και εγίνην μεγάλη φέστα εις την Αμμόχουστον”. Το 1478 εκτός από σύμβουλος της βασίλισσας ο Γεώργιος Κονταρίνη διορίστηκε από την ίδια στη θέση του διοικητή (capitano) Αμμοχώστου. Ο Γεώργιος Κονταρίνη παρέμεινε στην Κύπρο και μετά την εκθρόνιση της βασίλισσας και την κατάληψη της Κύπρου από τη Δημοκρατία της Βενετίας. Τέλος, ο Γεώργιος Κονταρίνη πέθανε στην Κύπρο το 1510 και ενταφιάστηκε στο βασιλικό κοιμητήριο του Αγίου Δομινίκου στη Λευκωσία.

Ακαπνού και Ορά

Δύο έγγραφα από το ιδιωτικό αρχείο της οικογένειας Κονταρίνη μας αποκαλύπτουν στοιχεία για ακόμη δύο χωριά που είχαν παραχωρηθεί από τη βασίλισσα Αικατερίνη Κορνάρο στον Γεώργιο Κονταρίνη. Πρόκειται για τα χωριά Ορά και Ακαπνού. Και τα δύο χωριά κατά τη Βενετοκρατία ανήκαν στο διαμέρισμα του Μαζωτού. To χωριό Ακαπνού σήμερα ανήκει στην επαρχία Λεμεσού και το χωριό Ορά στο διαμέρισμα της Λάρνακας. Η Ακαπνού σύμφωνα με τη βενετική απογραφή των ελεύθερων καλλιεργητών σε κάθε χωριό, η οποία πραγματοποιήθηκε το 1565, είχε έξι άτομα της τάξης αυτής. Το χωριό Ορά όλως περιέργως αν και είναι μεσαιωνικό δεν απαντά σε κανέναν από τους βενετικούς καταλόγους. Απαντά ωστόσο στον χάρτη της Κύπρου του Jacomo Franco γύρω στα 1570. Παρουσιάζει, επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον ότι το μικρό αυτό χωριό της Ορεινής Λάρνακας αναφέρεται σε δύο έγγραφα, ένα του έτους 1562 και ένα του έτους 1563.

Τα φέουδα που παραχώρησε η βασίλισσα στον Γεώργιο Κονταρίνη γύρω στα 1474, σχεδόν εκατό χρόνια μετά, οι απόγονοί του άρχισαν να τα πωλούν για να επενδύσουν τα χρήματα από την πώλησή τους για αγορά περιουσιακών στοιχείων στη Βενετία και στη γύρω περιοχή. Επίσης είχαν αρχίσει την οικοδόμηση ενός μεγάρου στη Βενετία και χρειάζονταν χρήματα για την αποπεράτωσή του. Η οικογένεια Κονταρίνη είχε στην ιδιοκτησία της στην Κύπρο επίσης και δύο κατοικίες, μία στην Αμμόχωστο και μία στη Λευκωσία. Σε έγγραφο με ημερομηνία 17 Απριλίου 1563 είχε διαμοιραστεί στους γιους του Θωμά Κονταρίνη, γιου του Γεωργίου Κονταρίνη, ένα μέρος της περιουσίας του αποτελούμενο από τα δύο μικρά χωριά Ορά και Ακαπνού και από τις δύο κατοικίες του στη Λευκωσία και Αμμόχωστο. Ας σημειωθεί ότι ο Γεώργιος Κονταρίνη, εγγονός και ομώνυμος του πρώτου κόμη Ιόππης και Ασκάλωνος, το 1564 είχε πωλήσει το χωριό Δάλι, που είχε κληρονομήσει από τον παππού του στον φεουδάρχη Bernardo della Gridia.

Στις 21 Μαρτίου του 1566, τέσσερα δηλαδή χρόνια πριν την κατάληψη της Κύπρου από τους Οθωμανούς, ο κόμης Θωμάς Κονταρίνη μετά από σχετικό αίτημα που υπέβαλε στο Συμβούλιο των Δέκα έλαβε ικανοποιητική απάντηση. Το Συμβούλιο των Δέκα του είχε παραχωρήσει άδεια να οικοδομήσει ένα μέγαρο στην ενορία του Αγίου Αντωνίου, στη Βενετία, αξίας ύψους επτά χιλιάδων οκτακοσίων δουκάτων, τα οποία προέρχονταν από την πώληση τεσσάρων χωριών που κατείχε στην Κύπρο. Ένα άλλο έγγραφο με ημερομηνία 8 Ιουνίου 1563 αναφέρεται και πάλι στα δύο μικρά χωριά Ορά και Ακαπνού που ανήκαν στην οικογένεια Κονταρίνη. Στο έγγραφο αυτό αναφερόταν ότι από τα πολλά φέουδα και όλες τις ιδιοκτησίες του Γεώργιου Κονταρίνη δεν είχαν διαμοιραστεί στους απογόνους του τα δύο τελευταία μικρά χωριά Ακαπνού και Ορά. Οι αδελφοί Ιούλιος και Ιουστινιανός Κονταρίνη θέλησαν να εκφράσουν την αγάπη και τη γενναιοδωρία τους προς τον ανεψιό τους Παύλο Κονταρίνη, ο οποίος δεν είχε λάβει σχετικό μερίδιο από τις ιδιοκτησίες των προγόνων τους στην Κύπρο. Έτσι θέλησαν να παραχωρήσουν το μερίδιό τους, το οποίο ανερχόταν στα δύο τρίτα επί των χωριών Ακαπνού και Οράς στον ανεψιό τους Παύλο Κονταρίνη.

Οι πάροικοι λοιπόν της Κύπρου με τον ιδρώτα τους θεμελίωναν μέγαρα στην πόλη των τεναγών και τα χωριά τους διαμοιράζονταν ως κληροδοτήματα στους Βενετούς φεουδάρχες και στους απογόνους τους…

You May Also Like

Περιπέτειες των Κυπρίων εξαιτίας του πολέμου : Η περίπτωση της οικογένειας Μουσκόρνου

Γράφει η Νάσα Παταπίου Η οικογένεια Μουσκόρνου εμφανίζεται στις πηγές της Κύπρου κατά τα ...

Ιστορικές ειδήσεις για τον Στρόβολο

Στο σημερινό μας δημοσίευμα θα εξετάσουμε τόσο την ετυμολογία του τοπωνυμίου Στρόβολος όσο και ...

Κύπριες στις πηγές των χρόνων της βενετικής κυριαρχίας .

Γράφει η Νάσα Παταπίου Στις πηγές των χρόνων της βενετικής κυριαρχίας στην Κύπρο μεταξύ ...

Τα χωριά Αγρίδια της Κύπρου

Στη σημερινή έκδοση παρουσιάζουμε στοιχεία από την πλούσια ως «ατρύγητο πέλαγος» ιστορία των χωριών ...

Ένας πρόξενος για τις σφαγές της 9ης Ιουλίου 1821

Ταξίδευε με τις εμπνεύσεις του με του αλκοόλ τη δύναμη ταξίδευε. Ερωτομανής μη λησμονώντας ...

Οι γέφυρες του Πεδιαίου στη Λευκωσία

Πριν από μερικά χρόνια, κατά τη διάρκεια εργασιών σχετικών με το αποχετευτικό της πρωτεύουσάς ...

X