Mila Turajlic: «Η ταινία ήταν μια κάθαρση για μένα και πολλούς ανθρώπους»

Με το ντοκιμαντέρ "The Other Side of Everything" κατέκτησε την τρίτη θέση στη φετινή διοργάνωση του κινηματογραφικού βραβείου LUX
  • Παρουσιάζοντας στο κοινό μια διαφορετική προσέγγιση των ιστορικών γεγονότων έτσι όπως εξελίχθησαν στη Σερβία, κυρίως από το 1989 κι έπειτα, το ντοκιμαντέρ “The Other Side of Everything” [Η άλλη πλευρά των πάντων] της Mila Turajlic, “ήρθε” για να κλείσει ένα μεγάλο κενό στις γνώσεις μας αναφορικά με την πρόσφατη πολιτική ιστορία της χώρας.

    Με πρωταγωνίστρια τη μητέρα της, Srbijanka Turajlic, η οποία δίνει τον δικό της αγώνα έναντι του εθνικιστικού καθεστώτος που ανήλθε στην εξουσία μέσω του ηγέτη Μιλόσεβιτς, η σκηνοθέτρια μας αφηγείται την ιστορία της οικογένειάς της, παρουσιάζοντας ταυτόχρονα τη γενικότερη εικόνα που επικρατούσε στη χώρα επί Μιλόσεβιτς. Ιδιωτικά βιώματα και πασίγνωστα γεγονότα της ιστορίας συνδυάζονται με τρόπο που η δημόσια ιστορία γίνεται προσωπική και αντιστρόφως. Η φετινή διοργάνωση του κινηματογραφικού βραβείου LUX 2018, το οποίο αποτελεί πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στάθηκε η αφορμή να συναντήσω τη σκηνοθέτρια του έργου, στο Στρασβούργο. Στη διάρκεια της κουβέντας μας αντιλήφθηκα ότι αυτό το ντοκιμαντέρ ήταν μια κάθαρση. Τόσο για την ίδια, όσο και για τη μητέρα της. Το ενδεχόμενο το έργο της να είναι ο νικητής φέτος -τελικά κατέκτησε την τρίτη θέση- ήταν το τελευταίο που την απασχολούσε. Αυτό που της έδινε τη μεγαλύτερη χαρά και ικανοποίηση ήταν ο ψυχικός αντίκτυπος που αυτό είχε στους θεατές. Είτε αυτοί κατάγονταν από τη Σερβία είτε όχι. Η ένταξη του συγκεκριμένου θέματος σε έναν ανοιχτό διάλογο ήταν το μεγαλύτερο βραβείο για την ίδια.

    Τι σας παρακίνησε να κάνετε αυτό το ντοκιμαντέρ;

    Περισσότερο το γεγονός ότι ποτέ δεν είχα δει την ιστορία έτσι όπως την έχω ζήσει. Αυτές οι δύο δεκαετίες της ιστορίας μας δεν έχουν μεταφερθεί ούτε από τα δυτικά μέσα αλλά ούτε από τη Σερβία. Υπάρχει βιωματική εμπειρία, που δεν αντικατοπτρίζεται σε καμία μορφή έκφρασης. Οπότε υπήρχε η ανάγκη να αφηγηθούμε την ιστορία από μια διαφορετική, πιο εσωτερική, προσέγγιση. Επίσης προσπαθήσαμε να μεταφέρουμε τον διάλογο, από την ιστορία και την πολιτική, στην ανάμνηση και τα προσωπικά βιώματα. Και ίσως χρησιμοποιώντας αυτού του είδους τη γλώσσα μπορούμε να πάμε παραπέρα, λέγοντας δηλαδή αυτή την ιστορία με έναν τρόπο που οι άνθρωποι πραγματικά θ’ ακούσουν. Οπότε είχα στο μυαλό μου αυτή την ιδέα: να προσπαθήσω να αλλάξω τη γλώσσα με την οποία συνηθίζουμε να εξιστορούμε τέτοιες ιστορίες.

    Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που είχατε να αντιμετωπίσετε κατά την προετοιμασία του έργου;

    Ήταν δύο οι προκλήσεις που είχα να αντιμετωπίσω. Η πρώτη ήταν η μητέρα μου. Είναι μια γυναίκα που ήταν συνηθισμένη στη διδασκαλία και στις δημόσιες ομιλίες, έτσι στην αρχή ο τρόπος με τον οποίο μου μιλούσε ήταν σαν να ήμουν δημοσιογράφος, σαν να μην είχε ιδέα τι έκανα πίσω από την κάμερα, κινηματογράφηση. Χρειάστηκε αρκετή δουλειά και χρόνος μέχρι να βρω τον τρόπο με τον οποίο η συζήτηση θα γίνει πιο άμεση. Η δεύτερη πρόκληση ήταν να βρω το αρχειακό υλικό, καθώς ο αγώνας αντίστασης στον Μιλόσεβιτς δεν κινηματογραφήθηκε από την κρατική τηλεόραση, και σώθηκαν μέχρι σήμερα μόνο επειδή ανεξάρτητοι ιδιώτες κατέγραψαν την αντίσταση οπτικά σε βιντεοκασέτες VHS που σαπίζουν, φυλαγμένες σε υπόγεια. Τότε, όταν συνειδητοποίησα την κατάσταση των πραγμάτων, αποφάσισα να συλλέγω ό,τι μπορούσα να βρω, διαδικασία που πήρε επίσης αρκετό χρόνο.

    Πόσο διήρκεσε η προετοιμασία του ντοκιμαντέρ;

    Πέρασαν πέντε χρόνια, ψάχνοντας το αρχείο, την ιστορία αλλά περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο θα την κινηματογραφούσα. Αρκετό χρόνο κατέθεσα επίσης και στο κομμάτι της εικονοληψίας, καθώς δεν είμαι επαγγελματίας κινηματογραφίστρια, ωστόσο έπρεπε να κάνω την εικονοληψία, οπότε έπρεπε να μάθω πώς να το κάνω αυτό, με τρόπο που να δίνω στην ταινία την οπτική αίσθηση που εγώ ήθελα να έχει.

    Τι κερδίσατε από αυτή την εμπειρία;

    Κέρδισα πολύ χρόνο με τη μητέρα μου. Αλλά αυτό που κέρδισα περισσότερο είναι οι απαντήσεις. Δουλεύοντας για την ιστορία της οικογένειάς μου, πήρα απαντήσεις σε ερωτήματα που βρίσκονταν στο πίσω μέρος του μυαλού μου. Κατόρθωσα να καλύψω το κενό, και να μειώσω την όποια απόσταση. Να αγαπήσω τον τόπο μου. Επίσης η δημιουργία αυτού του έργου, μου προσέφερε ένα αίσθημα ικανοποίησης. Λέγοντας αυτή την ιστορία, νιώσαμε όλοι ένα είδος κάθαρσης. Και η ιστορία επιτέλους έχει ειπωθεί. Ένα από τα πιο θετικά σχόλια που έλαβα για την ταινία ήταν από ένα Γάλλο σύζυγο, του οποίου η γυναίκα ήταν από τη Σερβία, που μου είπε: “ευχαριστώ γιατί επιτέλους, μέσω αυτής της ταινίας, κατάλαβα πολλά για τη γυναίκα μου”. Νιώθω λοιπόν μεγάλη ευγνωμοσύνη, γιατί αυτή η ταινία έχει αγγίξει όχι μόνο εμένα, αλλά και πολλούς άλλους ανθρώπους.

    Τι θέλατε να πετύχετε μέσω αυτού του ντοκιμαντέρ;

    Δεν ξέρω. Η ιδέα προέκυψε από μια πραγματικά μεγάλη ανάγκη να κάνω γνωστή αυτή την πτυχή της ιστορίας, αλλά όταν έκανα αυτή την ταινία δεν φανταζόμουν ότι θα “μιλούσε” σε οποιονδήποτε άλλον. Το ευχόμουν, και ήλπιζα ότι θα άγγιζε τους θεατές που προέρχονται από την περιοχή εκείνη. Ωστόσο δεν τολμούσα να σκεφτώ ότι αυτή η ταινία θα φτάσει σε αυτό το επίπεδο, να προσκαλεί τους ανθρώπους σε αυτό το διάλογο για τον ακτιβισμό.

    Σκηνοθετούσατε τη μητέρα σας. Πώς καταφέρατε να διαχωρίσετε τον ρόλο σας ως επαγγελματίας της σκηνοθεσίας;

    Προσέγγισα το θέμα μέσω των δικών μου προσωπικών ερωτήσεων. Το αποτέλεσμα της ταινίας είναι περισσότερο συναισθηματικό παρά πνευματικό. Αλλά από ένα σημείο κι έπειτα, από τη θέση του σκηνοθέτη σκεφτόμουν περισσότερο για τη δραματουργία. Πώς είναι η ιστορία, πώς θα την αφηγηθούμε, πώς θα δημιουργήσουμε αυτόν τον χαρακτήρα, τι θα πούμε πρώτα γι’ αυτή τη γυναίκα, τη μητέρα μου. Θα αποκαλύψουμε αρχικά ότι είναι ένα δημόσιο πρόσωπο, ή θα τη δούμε πρώτα ως μια γυναίκα που φροντίζει το σπίτι της και την οικογένειά της; Οπότε η δραματουργία απαιτούσε πολλή δουλειά, για το πώς θα παρουσιάσω αυτόν τον χαρακτήρα στο κοινό. Σε αυτό το σημείο κρατούσα μια πιο αφαιρετική στάση. Δεν ήταν η μητέρα μου πια. Ήταν η ταινία, η ιστορία και προσπαθούσα να βρω τον καλύτερο τρόπο να την αφηγηθώ.

    Ήταν εξαρχής θετική η μητέρα σας για το έργο;

    Η αλήθεια είναι ότι δεν είπε ποτέ ναι, γιατί ποτέ δεν τη ρώτησα. Γιατί στην αρχή δεν σκεφτόμουν ότι θα ήταν ο κεντρικός χαρακτήρας στην ταινία, ότι η ταινία θα ήταν γι’ αυτήν. Σκεφτόμουν ότι θα ήταν μία από τους ανθρώπους αυτού του τόπου, που μας λένε για την ιστορία. Στην επεξεργασία, αποφάσισα να της το πω, οπότε το συνειδητοποίησε μόνο μία βδομάδα πριν την πρεμιέρα, ότι θα είναι ο κύριος χαρακτήρας. Ήξερε ότι προσπαθούσα να χρησιμοποιήσω το διαμέρισμα της οικογένειας για να πω μια ιστορία για τη χώρα, αλλά δεν ήξερε ότι θα έλεγα τη δικιά της ιστορία. Με χαρά μού είπε για την ιστορία του διαμερίσματος, αλλά δεν συνειδητοποίησε ότι επικεντρώθηκα στην ιστορία της ζωής της. Και όταν είδε ότι η ταινία έχει κοινό, εκτίμησε το γεγονός ότι κατάφερε να ανοίξει έναν μεγάλο διάλογο σχετικά με αυτό το κομμάτι της Ιστορίας. Από τότε κι έπειτα, ήταν πολύ χαρούμενη που ήταν μέρος αυτού του ντοκιμαντέρ. Αλλά κανένας δεν θέλει να βλέπει τον εαυτό του στην οθόνη, ένιωθε πραγματικά άβολα την πρώτη φορά που είδε την ταινία. Ωστόσο η ταινία είναι πραγματικά κοντά στην αλήθεια, ακριβώς επειδή η ίδια δεν συνειδητοποίησε τι ακριβώς συνέβαινε. Το γεγονός ότι δεν ήταν ενήμερη ήταν καλό τόσο για την ίδια όσο και για την ταινία.

    Μπορεί ο ακτιβισμός να είναι αποτελεσματικός στις μέρες μας; Με ποιο τρόπο;

    Δεν γνωρίζω. Δεν είμαι το κατάλληλο άτομο για να απαντήσει αυτή την ερώτηση, καθώς ακούω για πολιτικά και φεύγω μακριά. Η δική μου εκδοχή ακτιβισμού είναι η τέχνη, και η γλώσσα επικοινωνίας μου είναι ο κινηματογράφος. Δεν είμαι σίγουρη εάν αυτή είναι η πιο αποτελεσματική εκδοχή του ακτιβισμού, αλλά σε αυτήν πιστεύω. Πραγματικά δεν γνωρίζω. Ελπίζω μόνο ότι οι νέοι θα βρουν το είδος του ακτιβισμού που δεν θα μπορεί να σβήσει. Κάποιες μορφές ακτιβισμού σβήνουν, επειδή μπορεί να πιστεύουμε ότι δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο να κάνουμε, ή πιστεύουμε ότι δεν υπάρχει νόημα ούτως ή άλλως, τίποτα δεν θα αλλάξει.

    You May Also Like

    Ολοκληρώθηκαν οι ανασκαφές στη Γερόνησο

    Μετά από πέντε εβδομάδες εργασιών, το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης ολοκλήρωσε τις φετινές ανασκαφές ...

    Ο Αλεξίς Ζενί ο νικητής του λογοτεχνικού Γκονκούρ

    Σε έναν πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα, τον 48χρονο καθηγητή βιολογίας Αλεξίς Ζενί δόθηκε το βραβείο της ...

    Στην Κύπρο ο συγγραφέας Αρης Μαραγκόπουλος

    «Η ουτοπία σήμερα: Δείγμα γραφής» είναι ο τίτλος εκδήλωσης στο Εγκώμιο Πολιτιστικό Κέντρο, στην ...

    Χρόνια πολλά Bauhaus

    Εκατό χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τη λειτουργία της Σχολής Καλών Τεχνών Μπάουχαους που, παρά ...

    Συν_Κίνηση | Περφόρμανς στη Λευκωσία

    Πέντε διεθνώς καταξιωμένοι καλλιτέχνες, ανάμεσά τους ο Κύπριος PASHIAS, θα παρουσιάσουν τη δουλειά τους ...

    8ο Διεθνές Φεστιβάλ Σύγχρονης Μουσικής Φάρος

    Με ένα μνημειώδες έργο το οποίο καθόρισε οριστικά την πορεία της μουσικής εξέλιξης, το ...

    X