«Να βρεθούμε στην πινακίδα Ειρήνη, τέρμα Λήδρας», έγραψε στο email. Έβρεχε εκείνη τη μέρα. Ελάτε κάτω απ’ την ομπρέλα, του λέω αλλά «όχι, μ’ αρέσει η βροχή. Μ’ αρέσει πολύ. Σε αντίθεση με τους Κύπριους που όλο παραπονιούνται για τη βροχή. Κι όταν έχει ήλιο, παραπονιούνται για τον ήλιο». Κοινοποιώντας, εν τέλει, τη διαπίστωσή του ότι το παράπονο είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά όλων των Κυπρίων, ο Γκιουργκέντς Κορκμαζέλ περπάτησε στη βροχή χωρίς να ξέρει πως η πρώτη μου ερώτηση ήταν για το ποίημά του «Όχι ποίηση, νερό».

«Τόση ποίηση για ένα τόσο μικρό νησί
μη γράφετε άλλο πια
φυτέψτε δέντρα
ή νερό!»
Θα μπορούσε να είναι οι διασημότεροι στίχοι στην ποίησή σας.
Είναι η κυπριακή πραγματικότητα. Έχουμε ήδη κάμποση ποίηση, κάθε γενιά έχει δώσει το μερίδιό της. Το νερό όμως είναι απαραίτητο. Δεν συγκρίνονται τα δύο. Πρώτα έρχεται το νερό, μετά η ποίηση.

Τι εννοούσατε γράφοντας αυτό το ποίημα;
Το αφιέρωσα σε όλους τους Κύπριους ποιητές. Είναι σαρκαστικό. Λέω ότι προτού γράψουμε ποίηση, είναι πολλά άλλα που χρειάζεται να κάνουμε. Ζούμε σε ένα απογυμνωμένο νησί. Δεν έχουμε αρκετό πράσινο, δεν έχουμε αρκετό νερό. Και αν δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι για το νερό, μπορούμε οπωσδήποτε να φυτέψουμε περισσότερα δέντρα που εν τέλει θα οδηγήσουν σε περισσότερο νερό.
Έχω φυτέψει χιλιάδες δέντρα μέχρι σήμερα, στην Τουρκία, στην Αγγλία και εδώ. Και θέλω να φυτέψω ακόμη περισσότερα. Γιατί για μένα, αυτό είναι πάνω από την ποίηση. Όπως επίσης η αγάπη και η ερωτική πράξη. Είναι λοιπόν βασικά ζητήματα που χρειάζεται να επιλύσουμε πρώτα, προτού γράψουμε ποίηση.
Η φύση, άλλωστε, είναι στοιχείο της ποίησής μου, αναφέρομαι πάντα σ’ αυτήν.

Και πώς πήραν την παρότρυνσή σας οι άλλοι ποιητές;
Κάποιοι συμφωνούν μ’ αυτό που λέω, άλλοι όχι. Δεν τους αρέσει η φύση. Κι όμως, γράφουν ποίηση. Δεν το καταλαβαίνω αυτό. Αν δεν αγαπάς τη φύση ή δεν έχεις δυνατή σχέση με τη φύση, πώς γίνεται να γράφεις ποίηση; Ναι, χρειάζεται και το δέσιμο με τους ανθρώπους αλλά για μένα προηγείται η φύση. Σε άλλες χώρες υπάρχει έντονη κατάθλιψη. Κι αυτό γιατί οι άνθρωποι έχασαν την επαφή τους με τη φύση.
Προσωπικά είμαι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος σ’ αυτό το νησί. Ένας από τους λόγους είναι το ότι κάθε μέρα βγαίνω έξω κι αγγίζω το χώμα, τους κορμούς των δέντρων και τα φύλλα τους. Παίρνω όλη αυτή τη θετική ενέργεια που δεν παίρνει κανείς πάντα από τους ανθρώπους. Η φύση είναι εκεί και λειτουργεί καθαρτικά.

Πέρα από τη φύση, τι σας κινεί να γράψετε ποίηση;
Η αγάπη. Η διάδοση της αγάπης και η κατανόηση της δικής μου αγάπης απέναντι σε άλλους ανθρώπους. Έλεγα πάντα πως η αγάπη είναι ο κύριος λόγος για να γράψει κανείς ποίηση. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια ανακάλυψα κάτι πολύ πιο δυνατό από την αγάπη. Τον θάνατο.
Όλα σχετίζονται με τον θάνατο. Ως ποιητής, γράφοντας για πράγματα, στην πραγματικότητα γράφω για τον χρόνο, γενικά αλλά και τον χρόνο που βιώνω προσωπικά. Και αυτό οδηγεί στον θάνατο. Δεν αναφέρομαι σ’ αυτόν αρνητικά. Είναι μέρος της ζωής μας. Όλοι και όλα γεννιούνται, αναπτύσσονται και πεθαίνουν τελικά. Όταν είσαι κοντά στη φύση, ο θάνατος είναι μια κανονικότητα. Δεν είναι κάτι υπερβολικό.

Έλεγα πάντα πως η αγάπη είναι ο κύριος λόγος για να γράψει κανείς ποίηση. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια ανακάλυψα κάτι πολύ πιο δυνατό από την αγάπη. Τον θάνατο

Στην ποίησή σας υπάρχει πολύς θάνατος από το παρελθόν της κυπριακής ιστορίας.
Η ιστορία είναι γεμάτη φόνους, είναι αιματηρή. Και νομίζουμε πως έχουμε εκπολιτιστεί πια, ότι έχουμε προχωρήσει. Κοιτάξτε όμως τι γίνεται σε όλο τον κόσμο και τι κάναμε εμείς πριν από μόλις 40 χρόνια. Η γενιά των γονιών και των παππούδων μας… ήταν εξαιρετικά βλάκες. Το γνωρίζουμε πια. Κάποιοι θα τους αποκαλέσουν ήρωες αλλά για μένα ήταν βλάκες. Μας έφεραν σε αυτή την κατάσταση, σκοτώθηκαν αθώοι άνθρωποι, από βρέφη έξι μηνών μέχρι ηλικιωμένοι άνθρωποι 80 ετών. Δεν με νοιάζει αν αλληλοσκοτώνονται στον πόλεμο. Εδώ σκοτώθηκαν άμαχοι, αθώοι άνθρωποι.
Διαβάζω ιστορία και αρχαία ιστορία, είναι σημαντικό να διαβάζουμε για να μαθαίνουμε τα λάθη μας.
Η δική μας γενιά δεν είναι εξαιρετικά βλακώδης αλλά παραμένει βλακώδης.

Γιατί το λέτε αυτό;
Το πρόβλημα της Κύπρου δεν είναι αυτό κι εκείνο. Είναι το ότι έχουμε πολλούς στενόμυαλους ανθρώπους. Νομίζουμε ότι οι Κύπριοι είναι μοντέρνοι και προοδευτικοί και ανοιχτόμυαλοι αλλά δεν είμαστε. Τουλάχιστον η μεγάλη πλειοψηφία. Γι’ αυτό και δεν καταφέραμε να λύσουμε το πρόβλημά μας. Αν η πλειοψηφία ήταν ανοιχτόμυαλη, θα επιλύαμε το πρόβλημα. Όλα λοιπόν εξαρτώνται από το πώς αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα. Οι περισσότεροι δεν έχουν δική τους αντίληψη, δανείζονται τις αντιλήψεις του πολιτικού τους ηγέτη ή Προέδρου ή δεν ξέρω κι εγώ ποιου. Δεν αναπτύσσουν όμως τη δική τους αντίληψη για να δουν την αλήθεια. Οφείλουμε να δούμε την αλήθεια, κι αυτό μπορεί να γίνει μόνο όταν είναι κανείς ανοιχτόμυαλος. Ξέρετε, μιλούσαμε μια μέρα με τη Σεβγκιούλ Ουλουντάγ για ένα χωριό, και μου έλεγε πόσοι άνθρωποι σκοτώθηκαν σ’ αυτό. Λοιπόν η σχέση μου με αυτό το χωριό άλλαξε απ’ εκείνη τη μέρα, όταν έμαθα την αλήθεια του.
Ακόμα κι αν μας αναστατώνει, οφείλουμε να γνωρίζουμε την αλήθεια, γιατί μας οδηγεί από το σκοτάδι στο φως. Ειδάλλως θα παραμένουμε στο σκοτάδι. Κι αυτός είναι ο ευκολότερος τρόπος να ρίχνουμε την ευθύνη αλλού.

Λιγότερο συναίσθημα, περισσότερη λογική

Είστε αισιόδοξος σχετικά με την επίλυση του Κυπριακού;
Φυσικά.

Και ο λόγος περί οριστικής διχοτόμησης;
Ξέρετε, πρέπει να δούμε την ευρύτερη Ιστορία. Πόσοι πολιτισμοί πέρασαν από την Κύπρο; Οι καταστάσεις πάντα αλλάζουν. Θα αλλάξει κι αυτή. Αλλά οι Κύπριοι είμαστε τόσο αργόσχολοι, γι’ αυτό σταδιακά θα έρθει η αλλαγή. Βλέπουμε ότι ο περισσότερος κόσμος δεν είναι έτοιμος για κάτι τέτοιο. Το ξέρουμε. Το δοκιμάσαμε με το σχέδιο Ανάν. Η πλειοψηφία του κόσμου δεν είναι έτοιμοι. Φοβούνται, δεν έχουν εμπιστοσύνη. Θα πρέπει να περιμένουμε αυτή την πλειοψηφία. Βεβαίως χρειάζεται και προοδευτική ηγεσία.

Κι αν μας προλάβει η διχοτόμηση;
Διχασμένοι είμαστε και τώρα. Αυτό όμως θα αλλάξει. Κι αν δεν το αλλάξουμε εμείς, θα το αλλάξει η φύση. Η δύναμη της φύσης. Κάποια μέρα θα έχουμε έναν μεγάλο σεισμό και όλα θα αλλάξουν. Πιστεύω όμως ότι θα αλλάξουμε εμείς την κατάσταση πριν τον σεισμό. Οι Κύπριοι γίνονται… υβρίδια, αναμειγνύονται. Κι αυτό είναι υγιές για το μέλλον. Ίσως να προσεγγίζουν με λιγότερο συναίσθημα την Κύπρο και το παρελθόν της αλλά θα έχουν πιο λογική προσέγγιση στην επίλυση του προβλήματος. Γιατί το συναίσθημα δεν μας οδήγησε πουθενά. Γι’ αυτό ίσως χρειάζεται να κινηθούμε προς τη λογική. Και η επόμενη γενιά θα είναι πιο λογική και τεχνική επί του θέματος. Στο μεταξύ, όμως, οφείλουμε να εργαζόμαστε προς την επίλυση, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή.

Όχι ελπίδα, περιέργεια

«Κάποτε χρησιμοποιούσα τη λέξη ‘ελπίδα’ αλλά πια νομίζω πως μας χρειάζεται η ‘περιέργεια’: ποια είναι η λογοτεχνία της κάθε κοινότητας, πώς είναι ο κόσμος της, η καθημερινότητά της, τα έθιμά της; Δεν ξέρουμε. Πέρυσι ή πριν από δύο χρόνια πραγματοποιήθηκε μια ευρωπαϊκή έρευνα και η Κύπρος ήταν τελευταία στη λίστα: δεν έχει περιέργεια για τις άλλες κουλτούρες στον υπόλοιπο κόσμο. Το βλέπω αυτό καθημερινά. Πάω στα σχολεία σε όλη την Κύπρο και μιλώ σε μαθητές και φοιτητές. Δεν είναι περίεργοι. Μα η περιέργεια είναι μια δύναμη που σε ωθεί προς το μέλλον. Εγώ είμαι συνεχώς περίεργος για οτιδήποτε νέο. Για ένα νέο νησί στο οποίο δεν έχω ξαναπάει, για νέους πολιτισμούς, για ένα ποίημα, αυτή είναι η κινητήρια δύναμή μου, όχι η ελπίδα. Την ελπίδα μου την έχασα γιατί ξέρω πια πως το κακό είναι πιο δυνατό από το καλό. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως θα σταματήσω να ζω. Το Κυπριακό είναι το μεγαλύτερό μου πρόβλημα αλλά δεν με εμποδίζει να απολαμβάνω τη ζωή μου.»

Κριτική, όχι απάθεια

«Δεν έχουν κριτική σκέψη ούτε οι μαθητές ούτε οι φοιτητές, ούτε στον βορρά, ούτε στον νότο. Κι εγώ τους λέω ‘ό,τι σας σερβίρουν οι δάσκαλοί σας, να το κρίνετε. Ό,τι σας σερβίρουν οι γονείς σας, να το κρίνετε. Μην πιστεύετε ό,τι σας λένε. Διαβάστε βιβλία, ποίηση, φιλοσοφία, ιστορία, λογοτεχνία. Οι νέοι δεν θέτουν ερωτήματα πια. Αν θέλουν να μάθουν κάτι, το γκουγκλάρουν έτσι κι αλλιώς. Πολιτικά μιλώντας, όμως, χρειάζεται να θέτουμε τα σωστά ερωτήματα. Και, όπως και για τα παιδιά μου, θέλω οι νέοι να έχουν κριτική σκέψη. Να θέτουν ερωτήματα, να ασκούν κριτική. Χρειαζόμαστε και αυτοκριτική, φυσικά.
Για παράδειγμα, έχουμε πολλούς ποιητές που γράφουν για την ειρήνη αλλά κανέναν που να ασκεί έντονη κριτική μέσα από την ποίησή του. Ξέρω μόνο έναν Ελληνοκύπριο ποιητή, τον Παντελή Μηχανικό. Χρειαζόμαστε περισσότερους.
Ούτε οι Τουρκοκύπριοι γράφουν. Μόνο ένα δικό μου ποίημα είναι κριτικό [σ.σ. Η κατάρα της λεηλασίας]. Και όταν το ακούσουν ρωτάνε ‘μα, δεν έχεις πρόβλημα στον βορρά όταν το απαγγέλλεις;’. Πολλοί το χρησιμοποιούν για προπαγάνδα λέγοντας ότι ακόμη κι εμείς οι ίδιοι παραδεχόμαστε όσα κάναμε. Όμως εγώ κάνω την αυτοκριτική μου. Αυτοί; Καμία απάντηση.»

Η κατάρα της λεηλασίας
Διαγουμίσαμε τα μαγαζιά τους.
Τ’ αγάλματά τους καταστρέψαμε.
Λογχίσαμε τα γουρούνια τους και τα κάψαμε μαζί με τις παιδικές τους φωτογραφίες.
Καλύψαμε τα χαντάκια τους.
Με μπουλντόζες ισοπεδώσαμε και πάνω στα μνήματά τους χτίσαμε γήπεδα ποδοσφαίρου.
Γκρεμίσαμε πλίθινους τοίχους μες στις αναμνήσεις τους.
Κόψαμε τα δέντρα τους.
Σκοτώσαμε και τη σκιά τους ακόμα.
Νομίσαμε πως ποτέ δεν θα γυρίσουν
Αλλά ήρθαν. Με τα κλειδιά της πόρτας μας στα χέρια τους…

+ Ο Γκιουργκέντς Κορκμαζέλ θα διαβάσει ποιήματά του με άλλους τέσσερις ποιητές σε μια εκδήλωση στο Ινστιτούτο Γκαίτε στις 14 Φεβρουαρίου. Είσοδος ελεύθερη.
Η ανθολογία ποιημάτων του στην ελληνική γλώσσα με τίτλο «Η τελευταία μέρα του Αρθούρου Ρεμπώ στο νησί» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν.

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Δημήτρης Κουρούμπαλης: Romeos Ioulietta Panta

Συνέντευξη στην Κατερίνα Μιχάηλου Μας συστήθηκε το 2000 με την τηλεοπτική σειρά «10 Λεπτά ...

Είναι αυτό φωτογραφική τέχνη;

Γράφει η Ελένη Παπαδοπούλου Δύο διαφορετικές νοοτροπίες συναντήθηκαν στη Φωτοδό τον περασμένο μήνα και ...

Μάθημα αρχιτεκτονικής Ιστορίας

Από τον μάστρε Γιακουμή στον πρώτο σπουδασμένο αρχιτέκτονα στην Κύπρο, τον Θεόδωρο Φωτιάδη, και ...

Μουσικό Φεστιβάλ Φέγγαρος

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως | Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου Στις 31 Ιουλίου σηκώνει αυλαία το ...

«Η αλήθεια της Φρίντα Κάλο λέει πολλά στο σύγχρονο κόσμο»

Πρεμιέρα έκανε στις 30 Δεκεμβρίου 2018, η νέα παραγωγή της θεατρικής ομάδας Persona, σε ...

ΦΟΙΒΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗΣ : Η γλώσσα της αποδοχής, της επικοινωνίας και του διχασμού

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως | Φωτογραφία ©Ελένη Παπαδοπούλου Ο γλωσσολόγος Φοίβος Παναγιωτίδης, καθηγητής στο ...

X