Το Αλεθρικό και οι φεουδάρχες του (15ος-16ος αι.)

Στο σημερινό μας δημοσίευμα θα αναφερθούμε στα έργα και τις ημέρες των φεουδαρχών του χωριού Αλεθρικό και των απογόνων τους 

Οι ιστορικές ειδήσεις που αφορούν το χωριό Αλεθρικό κατά τη Λατινοκρατία, είναι ο πληθυσμός του σε φραγκομάτους που μας παρέχεται από την απογραφή του 1565 και οι αναφορές που απαντούν στους βενετικούς καταλόγους με τα χωριά της Κύπρου. Πρόκειται για ελάχιστα στοιχεία τα οποία αφορούν το Αλεθρικό, ωστόσο οι πηγές είναι πλούσιες για το ζεύγος των φεουδαρχών του, γιατί και οι δύο ανήκαν σε δυο πολύ σπουδαίες οικογένειες της εποχής, που διέπρεψαν σε πολλούς τομείς. Στο σημερινό μας δημοσίευμα εκτός από τα ελάχιστα στοιχεία για το χωριό Αλεθρικό, θα ασχοληθούμε περισσότερο με τα έργα και τις ημέρες των φεουδαρχών του και των απογόνων τους.

Το χωριό Αλεθρικό κατά τη Λατινοκρατία υπήρξε σημαντικό φέουδο, εάν λάβουμε υπόψη σε ποιο πρόσωπο είχε παραχωρηθεί ως φέουδο, από τον βασιλιά Ιάκωβο Β? Lusignan. Το χωριό, όπως συνάγεται από την ίδια τη βασιλική παραχώρηση, πρέπει να αποτελούσε αρχικά βασιλική ιδιοκτησία. Όπως θα αναφέρουμε στη συνέχεια ο φεουδάρχης ο οποίος κατείχε το χωριό ήταν μια σπουδαία προσωπικότητα με σημαντικό ρόλο στο βασίλειο της Κύπρου. Σημαντικό ρόλο σε πολλούς τομείς είχαν διαδραματίσει τα παιδιά και τα εγγόνια του φεουδάρχη του Αλεθρικού, τόσο στην περιοχή της Βενετίας όσο και στην Κύπρο, καθώς και στην υπεράσπιση της Κύπρου κατά τον πόλεμο 1570-1571. Το όνομα του χωριού στους βενετικούς καταλόγους με τα χωριά της Κύπρου απαντά ως Lethrico, Letrico, Alathrikon και Lethricon. Στην απογραφή του 1565 είχε σαράντα οκτώ ελεύθερους καλλιεργητές αρσενικού γένους. Το Αλεθρικό κατά τη Βενετοκρατία αλλά και κατά τη Φραγκοκρατία ανήκε στο διαμέρισμα του Μαζωτού. Ως γνωστό οι Βενετοί κράτησαν τους θεσμούς αλλά και τα ίδια διοικητικά διαμερίσματα της Κύπρου όπως ακριβώς ήταν και κατά τη Φραγκοκρατία. Ο πληθυσμός του Αλεθρικού ήταν περίπου ο ίδιος κατά το 1565 όπως και άλλων τριών χωριών του διαμερίσματος Μαζωτού. Σημειώνουμε ότι η Σκαρίνου κατά το ίδιο έτος είχε σαράντα επτά φραγκομάτους, ο Κάτω Δρυς σαράντα εννέα και τα Κλαυδιά σαράντα τέσσερις.

Ο φεουδάρχης του Αλεθρικού

Το χωριό Αλεθρικό μαζί με άλλα χωριά αλλά και χρηματικά ποσά, τα οποία προέρχονταν από εισοδήματα ενός μεγάλου χωριού των Πελενδρίων, είχαν παραχωρηθεί στον Tutio Costanzo, οπαδό του βασιλιά και ευνοούμενό του, τον οποίο προσέλαβε στην υπηρεσία του όταν έφθασε στην Κύπρο. Φρόντισε στη συνέχεια να τον νυμφεύσει με μια νεαρή αρχοντοπούλα, γόνο μιας παλαιάς κυπριακής οικογένειας ευγενών. Επρόκειτο για την Έλενα Ποδοκάθαρου, θυγατέρα του Ούγου Ποδοκάθαρου, φεουδάρχη αλλά και στενού συνεργάτη του βασιλιά, τον οποίο εκπροσωπούσε τόσο στον Πάπα όσο και σε αυλές ηγεμόνων της Δύσης ως ένας υπουργός εξωτερικών της εποχής.

Με τον γάμο του ζεύγους ο βασιλιάς τούς παραχώρησε τα χωριά Αγρίδι και Κρηνί, στο διαμέρισμα της Κερύνειας και το Αλεθρικό στο διαμέρισμα του Μαζωτού. Επιπρόσθετα όρισε να παραχωρούνται ετησίως από τα εισοδήματα του χωριού Πελένδρια στο ζεύγος χίλια πεντακόσια βυζάντια. Ποιος ήταν όμως ο Tutio Costanzo, από πού καταγόταν και πώς έφθασε στην Κύπρο και κατέληξε να γίνει ένας στενός συνεργάτης του βασιλιά; Μυθιστορηματική θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι η ιστορία της οικογένειας αυτής, η σχέση της με την Κύπρο και γενικά τα έργα και οι ημέρες των μελών της στη συνέχεια.

O Tutio Costanzo καταγόταν από μια πολύκλαδη οικογένεια της Νεάπολης με απώτερη καταγωγή από τη Γερμανία. To πρώτο μέλος που είχε εγκατασταθεί στην Κύπρο, δηλαδή ο γενάρχης του κλάδου των Costanzo, ήταν ο Mutio, ο οποίος είχε φθάσει το 1461 στην Πάφο με την ιδιόκτητη γαλέρα του και ο βασιλιάς της Κύπρου τον προσέλαβε στην υπηρεσία του. Ο βασιλιάς τότε όχι μόνο τον διόρισε ναύαρχο του βασιλείου, αλλά του παραχώρησε και πολλά χωριά ως φέουδα και τον νύμφευσε με τη θυγατέρα του φεουδάρχη Θωμά Verny. Γιος του Mutio ήταν ο φεουδάρχης του Αλεθρικού Tutio, ο οποίος νυμφεύθηκε, όπως θα σχολιάσουμε στη συνέχεια, δύο φορές με Κύπριες αρχόντισσες. Σε πρώτο γάμο, όπως ήδη αναφέρθηκε, νυμφεύθηκε την Έλενα Ποδοκάθαρου, θυγατέρα του Ούγου Ποδοκάθαρου, φεουδάρχη, που είχε σπουδάσει στην Πάδοβα και ήταν στενός συνεργάτης του βασιλιά και τον εκπροσωπούσε στον Πάπα και σε επίσημες αποστολές στη Δύση.

Η μητέρα της Έλενας έφερε το όνομα της νεράιδας η οποία, σύμφωνα με τους θρύλους, υπήρξε η γενάρχης των Lusignan, αφού ονομαζόταν Μελουζίνη, ωστόσο οι πηγές δεν μας διαφωτίζουν από ποια οικογένεια καταγόταν. Η Έλενα είχε και μία άλλη αδελφή με το όνομα Μήδεια, η οποία παντρεύτηκε ένα μέλος του φραγκικού βασιλικού οίκου της Κύπρου, με το όνομα Pons Lusignan. Mια άλλη αδελφή της Έλενας ήταν η Ιζαμπέττα, η οποία όχι μόνο απαντά στη διαθήκη του πατέρα τους Ούγου, αλλά μνημονεύεται και ως κληρονόμος. Η Ιζαμπέττα αν και νόθα έλαβε σχετικό κληροδότημα από τον πατέρα της, για να τελέσει στη συνέχεια έναν καλό γάμο. Άλλωστε η αναγνώριση νόθων παιδιών και η ενίσχυσή τους οικονομικά ήταν σύνηθες φαινόμενο, όπως προκύπτει κυρίως μέσα από διαθήκες των αρχόντων και φεουδαρχών της εν λόγω εποχής. Η Έλενα Ποδοκάθαρου είχε και δύο αδελφούς, τους Ιωάννη και Ιανό (Ζένιο ή Ευγένιο), που ήταν και οι δύο γνωστοί ως φεουδάρχες. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Έλενα Ποδοκάθαρου γεννήθηκε και μεγάλωσε στο μέγαρο των Ποδοκάθαρων, που δεν είναι άλλο από τη γνωστή σήμερα ως οικία ή κονάκι του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου, αφού αποτελούσε ιδιοκτησία του πατέρα της. Η μεσαιωνική ονομασία της ενορίας της Λευκωσίας, στην οποία ήταν οικοδομημένο το μέγαρο ήταν τότε γνωστή ως ενορία του Αγίου Αυγουστίνου, αφού εκεί δέσποζε η μονή της Αγίας Μαρίας του Τάγματος του Αγίου Αυγουστίνου, γνωστή σήμερα ως Ομεριέ τζαμί. Το μέγαρο αυτό, σύμφωνα με τη διαθήκη του Ούγου, πέρασε στην ιδιοκτησία του Ιανού κα μετέπειτα στη θυγατέρα του Καικιλία, που πέθανε στη Βενετία χωρίς απογόνους. Με τη διαθήκη της η Καικιλία κληροδότησε το μεγάλο μέγαρο, για άγνωστους λόγους, σε έναν δεύτερο εξάδελφό της και όχι σε πιο στενό συγγενή της. Επρόκειτο για τον ιερωμένο Αμβρόσιο Ποδοκάθαρο και εκπρόσωπο στην Κύπρο του Λατίνου Αρχιεπισκόπου Λευκωσίας και εξαδέλφου του ουμανιστή και φιλότεχνου Λίβιου Ποδοκάθαρου. Ακολούθως το μέγαρο αυτό των Ποδοκάθαρων θα περάσει στην ιδιοκτησία του ανεψιού του Αμβρόσιου, Λίβιου Ποδοκάθαρου, ο οποίος και θα οικοδομήσει το 1567 ιδίοις εξόδοις τον ομώνυμο προμαχώνα, στην ενορία όπου ήταν οικοδομημένη η κατοικία του.

Ο Tutio Costanzo με την τέλεση του γάμου του με την Έλενα έλαβε ως προίκα από τη σύζυγό του τα τρία χωριά, τα οποία αναφέραμε πιο πάνω και τα οποία αποτελούσαν βασιλική παραχώρηση. Το ζεύγος απέκτησε μία θυγατέρα, τη Λουίζα, αλλά πολύ σύντομα η Έλενα Ποδοκάθαρου, αν και νέα, έφυγε από τη ζωή. Ο Tutio τέλεσε δεύτερο γάμο και αυτή τη φορά νυμφεύθηκε την αδελφή της μητριάς του, Ισαβέλλα Verny. Μετά την παράδοση του βασιλείου από τη βασίλισσα Αικατερίνη στη Γαληνοτάτη και την αναχώρησή της πίσω στη Βενετία, ο Tutio Costanzo ως οπαδός της βασίλισσας την ακολούθησε με την οικογένειά του και εγκαταστάθηκε στο Castelfranco. Την ανατροφή της μικρής Λουίζας είχαν αναλάβει οι συγγενείς της μητέρας της και συγκεκριμένα οι θείοι της. Ακολούθησαν δικαστικοί αγώνες μεταξύ της οικογένειας Costanzo και Ποδοκάθαρου, γιατί ο Tutio θέλησε να παραχωρήσει δύο από τα τρία χωριά, που ήταν προίκα της πρώτης συζύγου του, στον πρωτότοκο γιο που απέκτησε με τη δεύτερη σύζυγό του. To 1485 o Tutio υπέβαλε ένα αίτημα στις βενετικές αρχές, με το οποίο ζητούσε οι συγγενείς της πρώτης συζύγου του να αφήσουν τη θυγατέρα του να μεταβεί κοντά του στη Βενετία.

Την είχε αφήσει μικρή αλλά τώρα ήταν ώριμη για γάμο και επιθυμούσε να αποφασίσει ο ίδιος ως πατέρας για τον γάμο της. Ανησυχούσε μήπως την υποχρέωναν οι συγγενείς της να παντρευτεί κάποιον της επιλογής τους. Φαίνεται ότι τελικά ο Tutio τα κατάφερε αφού η θυγατέρα του, όπως μαρτυρείται σε βενετικό έγγραφο, παντρεύτηκε έναν ευγενή από τη Βενετία της οικογένειας da Unigo ή Vonigo.

Η Λουίζα Ποδοκάθαρου Costanzo υπήρξε ανάμεσα στις τρεις ή τέσσερις γυναίκες φεουδάρχισσες της Κύπρου του 16ου αιώνα, και όπως συνάγεται διατήρησε η ίδια τα φέουδά της, δηλαδή τα τρία χωριά μεταξύ αυτών και το Αλεθρικό, τα οποία ήταν προίκα της μητέρας της. Η Λουίζα ή Λουδοβίκα, ως κατέχουσα φέουδα στην Κύπρο όφειλε υπηρεσία στο φεουδαρχικό ιππικό. Το 1560 μάλλον θα είχε ήδη πεθάνει γι’ αυτό στη γενική επιθεώρηση του φεουδαρχικού ιππικού, που είχε πραγματοποιήσει ο Βενετός γενικός προνοητής και σύνδικος Κύπρου, Ανδρέας Duodo, αναφέρονται ως φεουδάρχες οι κληρονόμοι της (heredi de Madonna da Unigo). Εκ μέρους τους τότε είχε παρουσιαστεί στη γενική επιθεώρηση ένας ιππέας με θώρακα (corsaleto).

Η Λουδοβίκα και οι απόγονοί της συνέχισαν μάλλον να κατέχουν το Αλεθρικό έως το τέλος της βενετικής κυριαρχίας. Τούτο συνάγεται από το γεγονός ότι δεν έχουμε ακόμη ανακαλύψει κάποια άλλη πηγή, στην οποία να αναφέρεται ότι το Αλεθρικό πωλήθηκε ή εκμισθώθηκε σε άλλον φεουδάρχη, από τους απογόνους της Λουίζας ή Λουδοβίκας, που ζούσαν στη Βενετία. Σκέφτομαι ότι κάποιοι απόγονοι της Λουίζας ακόμα πρέπει να ζουν σήμερα στη Βενετία ή κάπου στην Ιταλία. Οι απόγονοι αυτοί της Λουίζας τι γνωρίζουν άραγε για τη μακρινή Κύπρο και τα χωριά που κατείχαν πάλαι ποτέ ως φέουδα οι πρόγονοί τους;

You May Also Like

Ο στρατιωτικός Θωμάς Costanzo

Γράφει η Νάσα Παταπίου Ένας κλάδος της οικογένειας Costanzo συνδέθηκε με την Κύπρο τον ...

Τα δάση της Καρπασίας και ένας νόμος για εμπρησμό δασών τον 16ο αι.

Πλούσια ήταν τα δάση της χερσονήσου Καρπασίας ιδιαίτερα κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους, όπως μαρτυρούν ...

Ο ιστορικός Στέφανος Lusignan και η οικογένειά του

Ο ιστορικός Στέφανος Lusignan αν και έχει επικριθεί ότι στο έργο του υπάρχουν ανακρίβειες, ...

Η Μαρία Flatro και οι γαίες Mofesia

Γράφει η Νάσα Παταπίου Δεν είναι λίγο η ίδια η βασίλισσα Αικατερίνη Κορνάρο να ...

Η ιστορία ενός υπερασπιστή της Αμμοχώστου

Γράφει η Νάσα Παταπίου Ο Ναυπλιώτης Παύλος Κούτσης εγκαταστάθηκε στην Κύπρο με την οικογένειά ...

Τα χωριά Αγρίδια της Κύπρου

Στη σημερινή έκδοση παρουσιάζουμε στοιχεία από την πλούσια ως «ατρύγητο πέλαγος» ιστορία των χωριών ...

X