Έφη Στρούζα: Ένα Νέο Ταξίδι

Φεύγει φευ ο χρόνος, φθίνει φευ η ύλη, φθείρονται οι φθόγγοι. Φαιοκόκκινα φύλλα, οι φίλοι, αντιφεγγίζουν το φευγιό τους στο χθόνιο φεγγαρόφωτο. Ζέον Φαγιούμ το χθες, ζητάει από τη ζήση, όποιες χαρές δεν μπόρεσε να ζήσει.

Φρίξον ήλιε, στέναξον γη.

Τον Δεκέμβριο του 1983 η Βεατρίκη Σπηλιάδη έγραφε στην «Ελευθεροτυπία»: «Επτά Έλληνες καλλιτέχνες παρουσιάζουν αυτό τον καιρό τα έργα τους στην Πύλη της Αμμοχώστου, ένα μεσαιωνικό φρούριο λίγα μέτρα μακριά από την πράσινη γραμμή στη Λευκωσία. Η έκθεση που εγκαινιάστηκε την περασμένη εβδομάδα έχει πολύμορφο ενδιαφέρον […] Τη σύνθεση, την κριτική ανάλυση και τη γενική επιμέλεια της έκθεσης έχει αναλάβει η γνωστή ιστορικός και κριτικός τέχνης Έφη Στρούζα».

Μπορεί να φαίνεται παράξενο σήμερα, όμως το 1983, εννιά χρόνια και κάτι μήνες μετά την τουρκική εισβολή, εικαστικές παρουσιάσεις τέτοιας μορφής ήταν ανύπαρκτες στη διχοτομημένη Λευκωσία.

Η έκθεση «Εφτά Έλληνες καλλιτέχνες: Ένα Νέο Ταξίδι», που οραματίστηκε, οργάνωσε και επιμελήθηκε η Έφη Στρούζα με την υποστήριξη της Πινακοθήκης Δημήτρη Πιερίδη και του νεοσυσταθέντος ΔΕΣΤΕ του Δάκη Ιωάννου, ήταν ένα πολιτιστικό γεγονός του οποίου η δυναμική και η πολυμορφία προκάλεσαν το φιλότεχνο κοινό και, κατά κάποιον τρόπο, συνέβαλαν θετικά στην εξέλιξη αρκετών από τους σημαντικούς σήμερα Κύπριους καλλιτέχνες.

Στα χρόνια που ακολούθησαν την έκθεση η Έφη Στρούζα αγάπησε τον τόπο, τον έκανε κομμάτι της ζωής της. Προσκάλεσε Κύπριους καλλιτέχνες σε διεθνείς εκθέσεις, τους προλόγισε, τους υποστήριξε. Από το 1986, καλεσμένη του Diaspro Art Center, πραγματοποίησε μια σειρά από διαλέξεις και σεμινάρια για τη σύγχρονη τέχνη.

Και κύλησαν από τότε, σαν το νεράκι, τριάντα έξι χρόνια.

Πριν από λίγες μέρες η Έφη έφυγε για ένα διαφορετικό Νέο Ταξίδι. Μεγάλο; Μικρό; Δεν είμαι σε θέση να απαντήσω. Αυτό που ξέρω σίγουρα είναι ότι το σκαρί που γράφει το όνομά της στην πλώρη του διασχίζει τα κύματα του Αχανούς, φορτωμένο ένα κομμάτι ελληνικής και κυπριακής Ιστορίας της Σύγχρονης Τέχνης.

Το γράμμα που δημοσιεύω πιο κάτω δεν είναι επικήδειος, δεν είναι επίλογος, είναι φόρος τιμής στη συνοδοιπόρο, ένα γρήγορο σκιαγράφημα του χαρακτήρα και της προσωπικότητάς της.

 

Καλή μου φίλη Έφη,

Δέχτηκα να γράψω αυτές τις λίγες λέξεις, γιατί πιστεύω ότι θα έκανες κι εσύ το ίδιο αν ήσουν στη θέση μου.

Θεωρώ πως ζήσαμε στην πιο ευτυχισμένη περίοδο της σύγχρονης ελληνικής τέχνης, από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 έως τα τέλη του ‘80, παρέα με φίλους καλούς. Σ’ έναν μικρό, αλλά άκρως δυναμικό περίγυρο από καλλιτέχνες, γκαλερίστες, θεωρητικούς που πίστευαν, όπως κι εμείς, ότι η ιδέα της τέχνης συμπορεύεται με την κοινωνική αλλαγή και όχι με την προσωπική, ευκαιριακή επιτυχία.

Και κάτι που δεν επιδίωξες ποτέ, ώς το τέλος, ήταν η ευκαιριακή επιτυχία, το προσωπικό όφελος.

Ζεις όσο σε θυμούνται, επιμένουν με τον τρόπο τους οι στοχαστές, κι εγώ θυμάμαι.

Θυμάμαι την πρώτη μας συνάντηση στον Δεσμό, το 1972. Ζούσες στη Ρώμη τότε και -αν και νεότατη- σε εκτιμούσαν «ιερά τέρατα» της ευρωπαϊκής τέχνης, όπως ο Giulio Carlo Argan, ο Francesco Vincitorio, ο Pierre Restany, για να αναφέρω μερικούς, χωρίς να ξεχνάμε ότι πριν ήσουν για ένα διάστημα πλάι στη Μαρία Κάλλας.

Θυμάμαι τις συζητήσεις μας κάθε φορά που ερχόσουν στην Ελλάδα και αργότερα, όταν επέστρεψες μόνιμα. Από την Κυψέλη στο Μαρούσι, κι απ’ εκεί στην πλατεία Βικτωρίας. Ατελείωτες δημιουργικές συζητήσεις κατά τις οποίες ο ένας συμπλήρωνε τη σκέψη του άλλου διαμορφώνοντας και εξελίσσοντας την κοινή μας άποψη για την τέχνη. Την ελληνική και την ξένη. Όνειρα και αγώνας, ομηρικές συγκρούσεις, ερωτηματικά και ουτοπικές απαντήσεις, πότε κατ’ ιδίαν και πότε με τις διάφορες ομάδες που συγκροτούσες. Πάντα με βαθιά εκτίμηση. Οι μέτριοι -μακρινοί και κοντινοί- αδυνατούσαν να καταλάβουν την ταύτιση, ζήλευαν την ανιδιοτέλεια της σχέσης μας και προσπαθούσαν να τη φέρουν στα μέτρα τους δηλητηριάζοντάς την με κουτσομπολιά και ανυπόστατα ψέματα.

Ήσουν παθιασμένη με την τέχνη, γνώριζες από πρώτο χέρι το οργανωμένο ευρωπαϊκό σύστημα και αντιδρούσες κριτικά στο ανοργάνωτο ελληνικό. Θυμάμαι σε κάποια εγκαίνια της Bernier να υποστηρίζεις έντονα, με δυνατή φωνή και πάθος, ότι οι Έλληνες καλλιτέχνες δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από τους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς. Και όσο οι παρατρεχάμενοι σε κοιτούσαν έκπληκτοι διερωτώμενοι πώς τολμούσες να λες κάτι τέτοιο και μάλιστα δημόσια, τόσο εσύ επέμενες. Γιατί στη σκέψη και στην καρδιά σου έβραζε η αγάπη για τον τόπο. Και βέβαια αυτή δεν ήταν η μοναδική, αλλά μία από τις τόσες φορές που μπήκες μπροστά υποστηρίζοντας τους Έλληνες καλλιτέχνες.

Οι εκθέσεις που διοργάνωνες στην Ελλάδα και το εξωτερικό άφηναν πάντα το στίγμα της θεωρητικής σου πρότασης. Όπως εκείνη της Λευκωσίας που έδωσε ώθηση για ένα νέο ξεκίνημα στους Κύπριους καλλιτέχνες μετά την εισβολή.

Θυμάμαι να ξενυχτάς για να στήσεις το ΔΕΣΤΕ και να καμαρώνεις που στους σκοπούς του ιδρύματος συμπεριλαμβανόταν κυρίως η προβολή της ελληνικής σύγχρονης τέχνης.

Θυμάμαι πόσο μόνη σου ένιωσες όταν, αποδιωγμένη από το Dracos Art Center, σου γύρισαν την πλάτη σχεδόν όλοι όσοι σου όφειλαν, όσοι για χρόνια υποστήριζες.

Έκανες ό,τι μπορούσες, πάντα μόνη θα έλεγα, αποφεύγοντας να ενταχθείς σε οργανισμούς και κόμματα. Άλλωστε, ποιος οργανισμός, ποιο ίδρυμα ή ποιο κόμμα θα δεχόταν για πολύ ένα πνεύμα τόσο ανήσυχο, τόσο πιστό στις ιδέες του και τόσο ανεξάρτητο όπως εσύ;

Ο χώρος μέσα κι έξω στένεψε με το φευγιό σου, οι λέξεις, μία-μία, πεθαίνουν μαζί με τους ανθρώπους.

Καληνύχτα Έφη. Αυτός ο τόπος δεν θα αλλάξει ποτέ. Καληνύχτα.

ΥΓ. Το γράμμα στην Έφη Στρούζα δημοσιεύτηκε στα «Νέα της Τέχνης», Μάρτιος-Μάιος 2019.

ΛΕΖΑΝΤΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ: Η Έφη Στρούζα, 1985. Φωτογραφία: Δημήτρης Καλαποδάς.

  • ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΛΗΘΕΙΝΟΣ

    Ο Δημήτρης Αληθεινός γεννήθηκε το 1945 στην Αθήνα. Σπούδασε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Ρώμης και στην Εcole Speciale d’ Architecture στο Παρίσι. Θεωρείται από τους πιο σημαντικούς σύγχρονους Έλληνες ζωγράφους, με παρουσία στον διεθνή χώρο. Το 2015 βραβεύτηκε από την AICA Hellas για τη συμβολή του συνόλου του καλλιτεχνικού του έργου, στην ιστορία της ελληνικής τέχνης.

You May Also Like

Εικόνες από μια έκθεση

Στη Μίριαμ Λυσιώτη Στην καρδιά της νύχτας το όνειρο, υπαγορεύει αυτό που θα φτιάξουν ...

Το πέταγμα μιας μέλισσας

Πανέμορφος τόπος η Βραζιλία, θα μπορούσε να θεωρηθεί παράδεισος επί της γης, ωστόσο θεωρείται ...

Για πάντα

Γράφει ο Δημήτρης Αληθεινός Φτάνοντας από τη Λευκωσία στην Αθήνα μετά από σαράντα ημέρες ...

Ένα μικρό διαμάντι

Γράφει ο Δημήτρης Αληθεινός Επίσκεψη στη –λαμπερή σαν διαμάντι– έκθεση «Κρήτη. Αναδυόμενες Πόλεις: Άπτερα, ...

Αγιόκλημα και γιασεμιά

Εικόνα πρώτη Αθήνα, καλοκαίρι του 1955. Ένα παιδί κλοτσάει με δύναμη την μπάλα του ...

Νάγκι Γκούμπα* Μέρος Β’

Πρωί-πρωί φόρτωσα το έργο στο τζιπ και ξεκίνησα για το Νάγκι Γκούμπα με την ...

X