Εμείς κι εμείς: Mερικές σκέψεις για το “Us” του Jordan Peele

  • Γράφει η Λίνα Πρωτοπαπά

    *Προσοχή: Περιέχει spoilers*

    “What are you people?” ρωτάει o Gabe την οικογένεια που βίαια εισέβαλε στο εξοχικό τους. “We are Americans,” απαντά η γυναίκα που στέκεται απέναντί του και που μοιάζει καταπληκτικά στη γυναίκα του, την Adelaide. Είναι μια απάντηση απρόσμενη και αφοπλιστική. Ο μικρός γιος της Adelaide και του Gabe, ο Jason, προσφέρει μια ακόμα πιο αναπάντεχη, πιο αληθινή και πιο τρομακτική απάντηση στην ερώτηση του πατέρα του: “It’s us.” Είναι ίσως η πιο δυνατή σκηνή της ταινίας.

    To “Us” είναι η τελευταία ταινία τρόμου του Jordan Peele. Ο Peele, που ήταν γνωστός μέχρι πριν από μερικά χρόνια ως κωμικός, έκανε το κινηματογραφικό του ντεμπούτο το 2017 με το συγκλονιστικό “Get Out”, το οποίο σημείωσε τεράστια επιτυχία (μεταξύ των πολλών βραβείων που εισέπραξε ήταν και το Όσκαρ στον ίδιο τον Peele για Καλύτερο Πρωτότυπο Σενάριο). Ο Peele είναι επίσης παραγωγός μιας από τις καλύτερες ταινίες της περσινής χρονιάς, του BlacKkKlansman του Spike Lee (που κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου). Το πολυαναμενόμενο “Us” είχε ήδη εισπράξει 70,3 εκατομμύρια δολάρια μόλις στο πρώτο Σαββατοκύριακο της κυκλοφορίας του.

    Πίσω όμως στην ταινία. Όπως η οικογένεια Wilson, έτσι και οι ακάλεστοι επισκέπτες τους είναι όντως Americans, ίδιοι και μαζί διαφορετικοί από τους Wilsons, τους οποίους αιφνιδιάζουν μπουκάροντας στο όμορφο εξοχικό τους με άσχημες προθέσεις. Αν και βασίζεται σε μια υπερφυσική προϋπόθεση, το “Us” είναι ουσιαστικά η ιστορία μιας εξέγερσης. Γινόμαστε μάρτυρες της στιγμής που ο τροχός γυρίζει, η μοίρα αλλάζει και τα πάνω έρχονται κάτω κυριολεκτικά. Το “Us” (ο τίτλος είναι αμφίσημος αφού έχει τη διπλή έννοια του “εμείς” και των “Ηνωμένων Πολιτειών”) βασίζεται στο εξής υπερφυσικό στοιχείο: οι Αμερικανοί γεννιούνται “δεμένοι” με τα χθόνια doppelgangers τους. Ένα αόρατο σχοινί ενώνει τον καθένα με έναν παράλληλό του εαυτό, ένα εναντιόμορφο είδωλό του που βρίσκεται παγιδευμένο κάτω από τη γη, μέσα σε ένα τεράστιο δίκτυο υπόγειων τούνελ και εγκαταλελειμμένων ορυχείων. Η ταινία είναι γεμάτη με αναφορές στις έννοιες του ανυπέρβλητου δεσμού και του κατοπτρισμού: από τις ανθρώπινες φιγούρες με τα πιασμένα χέρια στη διαφήμιση του Hands Across America, στο δωμάτιο με τους καθρέφτες του λούνα παρκ, στα φονικά ψαλίδια, στο απόσπασμα 11:11 του Ιερεμία, στην ώρα 11:11, στους ίδιους τους χαρακτήρες.

    Το “It’s us” σημαίνει όχι συνύπαρξη, αλλά διάλυση της ίδιας της έννοιας της δυαδικότητας, του “εαυτού” και του “άλλου”

    Ta υπόγεια doppelgangers, που ετοιμάζουν την επανάστασή τους εδώ και δεκαετίες, ανεβαίνουν στην επιφάνεια της γης για να εκδικηθούν τους επίγειους δίδύμους τους και να ζήσουν όλα όσα είχαν στερηθεί στην υπόγεια ζωή τους: τον ήλιο, τον καθαρό αέρα, το ψημένο φαγητό, την όμορφη, εύκολη, πλούσια ζωή. Τα σύντομα αποσπάσματα που περιγράφουν την υπόγεια ζωή τους είναι αρκετά ώστε να μας πείσουν για την ανάγκη τους να ξεφύγουν αλλά και να μας κάνουν να κατανοήσουμε την πικρία που τρέφουν προς τους πιο τυχερούς τους ομολόγους. Οι υπόγειες σκιές των πρωταγωνιστών δεν μοιάζουν μόνο σωματικά με τις επίγειες εκδοχές τους, είναι όμοιες σε ένα βαθύτερο επίπεδο. Έχουν τα ίδια βασικά χαρακτηριστικά: “They look exactly like us, they think like us, they know where we are,” λέει η Adelaide. Κάθε χαρακτήρας έχει τις ίδιες αδυναμίες και τα ίδια χαρίσματα, τις ίδιες επιθυμίες και τα ίδια όρια, τις ίδιες εμμονές και τα ίδια όνειρα με το doppelganger του. Οι διαφορές τους είναι μονάχα περιστασιακές. Τα υπόγεια doppelgangers ζουν σε απάνθρωπες συνθήκες, ενώ οι επίγειες εκδοχές τους είναι προνομιούχες με κάθε δυνατό τρόπο. Και το μεγαλύτερο από όλα τους τα προνόμια είναι η ελεύθερή τους βούληση.

    Σαν μέλη του ίδιου σώματος οι “δεμένοι” και όμοιοί τους είναι αλληλοεξαρτώμενοι και λειτουργούν αλληλεπιδραστικά (ακόμα κι αν αυτό συμβαίνει ακούσια). Το βλέπουμε από την πρώτη στιγμή της συνάντησής τους, όταν τα δίδυμα ζευγάρια για πρώτη φορά συναναστρέφονται μεταξύ τους: η Adelaide με τη Red (Lupita Νyong’o σε όχι μία, αλλά δύο εξαίσιες ερμηνείες), ο Gabe με τον Abraham (Winston Duke), η Zora με την Umbrae (Shahadi Wright Joseph) και ο Jason με τον Pluto (Evan Alex) – τα ίδια τα ονόματα κουβαλούν σημαντικούς συμβολισμούς. Το βλέπουμε ακόμα καλύτερα στη σκηνή, όπου ταυτόχρονα η μικρή Adelaide πάνω από την επιφάνεια της γης και η μικρή Red από κάτω ξεφεύγουν η κάθε μία από την αντίστοιχη οικογένειά της, δραπετεύουν από τα όρια του κόσμου τους και σαν ανεξέλεγκτα ελκόμενες κινούνται η μια προς την άλλη μέχρι να φτάσουν στο σημείο τομής των δύο κόσμων, στο δωμάτιο με τους καθρέφτες.

    To “Us” κάνει πολλά πράγματα μαζί και μας αφήνει μεγάλα περιθώρια ερμηνείας. Είναι σίγουρα, μεταξύ άλλων, μια βαθιά εξερεύνηση της ιδέας της δυαδικότητας και της διυποκειμενικότητας. Αυτό ισχύει ταυτόχρονα σε ένα πρώτο επίπεδο που αφορά τους χαρακτήρες, αλλά και σε ένα δεύτερο επίπεδο, σαν μια κοινωνικοπολιτική παραβολή (έχοντες και μη έχοντες, λευκοί και μη, Δύση και Ανατολή κ.τ.λ.). Το “It’s us” σημαίνει όχι συνύπαρξη, αλλά διάλυση της ίδιας της έννοιας της δυαδικότητας, του “εαυτού” και του “άλλου.” Γι’ αυτό και η ταινία λειτουργεί και σαν ένας ισχυρός στοχασμός για τον παραλογισμό της συστημικής ανισότητας και της ξενοφοβίας, ενώ μας προσκαλεί να διερωτηθούμε τι είδους αυθαιρεσία κρύβεται πίσω από τη διάκριση μεταξύ αυτών που πληρούν και αυτών που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για να μπουν στην κατηγορία “εμείς”. Κρατάω από το “Us” δύο σημεία αυτής της σκέψης: Πρώτον, ότι στην ταινία ο άλλος είναι ο εαυτός και, δεύτερον, ότι επομένως ο εαυτός μπορεί να είναι ο χειρότερος, ο πιο σκληρός και ο πιο επίφοβος εχθρός.

    • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

      Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

    You May Also Like

    Τολμάς να απογοητεύσεις;

    Κυκλοφορεί στην οικογένειά μου, εδώ και 30 περίπου χρόνια, μια ιστορία σύμφωνα με την ...

    Aντίο, Tόνι Mόρισον

    H Tόνι Mόρισον είναι για πολλούς από μας η μεγαλύτερη λογοτέχνιδα που υπήρξε ποτέ. ...

    The Pieces I Am: To νέο ντοκιμαντέρ για την Τόνι Μόρισον

    “Ο παππούς μου καυχιόταν συνεχώς ότι είχε διαβάσει τη Βίβλο ολόκληρη πέντε φορές, από ...

    Brooklyn Nine-Nine

    Γράφει η Λίνα Πρωτοπαπά Ξεκίνησα να παρακολουθώ το Brooklyn Nine-Nine χωρίς μεγάλες προσδοκίες. Kάπου ...

    For Your Playlist #8

    Tinariwen – Tacqal Tarha Οι Tinariwen, ένα Τουαρέγκ συγκρότημα από την περιοχή της Σαχάρας ...

    4 podcasts για τους λάτρεις της λογοτεχνίας

    Αν κι εσείς, όπως κι εγώ, ανυπομονείτε για τη στιγμή εκείνη της ημέρας που ...

    X