Ένας μεγάλος καταθέτης του 15ου αιώνα και οι απόγονοί του

Ποιος ήταν ο Στέφανο Pignolo, αυτός ο μέγας καταθέτης, από πού καταγόταν, πώς έφτασε στην Κύπρο και πώς απέκτησε αυτή την οικονομική ευρωστία;

Τα σεβαστά ποσά των καταθέσεων του Στέφανου Pignolo, ενός Φράγκου αξιωματούχου του βασιλείου της Κύπρου του 15ου αιώνα, τόσο στη Βενετία όσο και στην τράπεζα του Αγίου Γεωργίου στη Γένουα, προκάλεσαν σχεδόν μετά από ενάμιση αιώνα από τον θάνατό του, διεκδικήσεις και έριδες. Λίγο μετά τον πόλεμο της Κύπρου 1570-1571, άρχισαν να καταφθάνουν στη Βενετία Κύπριοι πρόσφυγες εξαιτίας του εν λόγω πολέμου, οι οποίοι κατάφεραν να γλυτώσουν ή και άλλοι που είχαν ελευθερωθεί με λύτρα μετά από αιχμαλωσία. Μεταξύ αυτών ήταν και μια πληθώρα φτωχών πλέον και ρακένδυτων απογόνων του Στέφανου Pignolo. Και πράγματι δεν ήταν λίγοι οι απόγονοί του αφού κατάγονταν από αρκετές σημαντικές τότε οικογένειες της Κύπρου. Κατά τα τέλη του 16ου και έως τις αρχές του 17ου αιώνα οι απόγονοι και κληρονόμοι του Pignolo στη Βενετία προέβαλαν διεκδικήσεις για τις καταθέσεις αυτές και προκλήθηκαν, όπως συμβαίνει συνήθως σε τέτοιες περιπτώσεις, έριδες μεταξύ τους. Οι έριδες αυτές κορυφώθηκαν ακόμη και με μία απόπειρα φόνου, που είχε ως αποτέλεσμα τη φυλάκιση του θύτη, ο οποίος βαθμιαία οδηγήθηκε στον θάνατο. Οι φυλακές της Βενετίας άλλωστε, σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες συγχρόνων, ήταν όντως υγρά και θεοσκότεινα πηγάδια.

Άφιξη το 1411: Ο Στέφανος de Pignolo ήταν ένα από τα εξήντα άτομα που συνόδευσαν στην Κύπρο την Καρλόττα, δεύτερη σύζυγο του βασιλιά Ιανού

Για τις καταθέσεις αυτές πολύ ενωρίτερα είχε δείξει ενδιαφέρον να ενημερωθεί σχετικά ένας άλλος απόγονος του Στέφανου Pignolo, δώδεκα χρόνια πριν οι Οθωμανοί εισβάλουν στην Κύπρο και την κυριεύσουν. Ένα έγγραφο της 27ης Φεβρουαρίου 1558 μας αποκάλυψε τα εξής: Ένα μέλος της πολύκλαδης οικογένειας Φλάτρο, απόγονος του Pignolo, ανέθεσε στους προνοητές επί των παλαιών χρεογράφων (Monte Vecchio) εκπροσωπώντας τη μητέρα του Καικιλία (Cecilia) Φλάτρο να τον ενημερώσουν για τα ακριβή ποσά των κεφαλαίων και των κερδών, στα οποία ανέρχονταν οι καταθέσεις τις οποίες διατηρούσε ο Στέφανος Pignolo. Στη συγκεκριμένη πηγή ο Στέφανος Pignolo χαρακτηρίζεται ως Κύπριος ιππότης και αναφέρεται επίσης ότι οι καταθέσεις του βρίσκονταν στο Monte Vecchio της ενορίας του Αγίου Παύλου (San Polo) της Βενετίας. Ο Ιωάννης Φλάτρος ζητούσε να πληροφορηθεί για τις καταθέσεις του Pignolo κατά τη χρονική περίοδο από το 1475 έως το 1492. Πρέπει μάλλον ο καταθέτης να ήταν προπάππος της μητέρας του Ιωάννη Φλάτρο, όπως μαρτυρείται σε κάποια άλλη πηγή. Η Καικιλία Φλάτρο ήταν θυγατέρα του Θωμά Pallol του οποίου η οικογένεια είχε συνδεθεί με επιγαμία με την οικογένεια του Στέφανο Pignolo. Το 1570 κατά τη διάρκεια της πολιορκίας και πτώσης της Λευκωσίας στους Οθωμανούς ο Ιωάννης Φλάτρος, που ηγείτο ενός λόχου στρατιωτών στην υπεράσπιση της πόλης, έπεσε μαχόμενος τόσο αυτός όσο και ο αδελφός του Έκτορας. Έτσι αργότερα στη Βενετία δεν αναφέρονται οι δύο αδελφοί Φλάτροι μεταξύ των διεκδικητών και κληρονόμων του προγόνου τους Στέφανου Pignolo, παρά μόνο κάποιοι απόγονοι ή και συγγενείς τους.

Τελικά αναρωτηθήκαμε ποιος ήταν αυτός ο μέγας καταθέτης, από πού καταγόταν, πώς έφτασε στην Κύπρο και πώς απέκτησε αυτή την οικονομική ευρωστία. Οι Κύπριοι χρονικογράφοι και άλλες πηγές μάς παρέχουν διαφωτιστικές πληροφορίες. Το έτος 1411, όπως αναφέρει ο Λεόντιος Μαχαιράς, είχε αφιχθεί στην Κύπρο η Καρλόττα των Βουρβόνων που έμελλε να παντρευτεί τον Ιανό Lusignan, βασιλιά της Κύπρου. Πρόκειται για τη δεύτερη σύζυγο του Ιανού, η οποία προσέδωσε λάμψη και νέα όψη με επιρροές από τη Δύση στο καλλιτεχνικό περιβάλλον της Αυλής του Ιανού. Η συνοδεία της Καρλόττας αποτελείτο από εξήντα άτομα και εκτός από τις κυρίες των τιμών και το προσωπικό που την υπηρετούσε, όπως μας πληροφορεί ο Κύπριος χρονικογράφος, μεταξύ αυτών υπήρχαν ψάλτες, σοφοί, καλλιτέχνες και τεχνίτες. “Η αυτή κυρά ρήγαινα”, όπως σημειώνει, “έφερε μετά της υποταγήν πολλήν… και τον σιρ Μαρτίν τον σοφόν τον Τζικλούριν και έφερεν και ψάλτην τον Τζανόν Μουρέσι τον παπάν, και τον Τζελέτ τον σεκρετάριον και τον Τζουάν τον σελλάν… και τον Περινέ τον χρυσοχόον…”. Ένα πρόσωπο το οποίο στη συνέχεια θα διαπρέψει και το οποίο βρισκόταν μεταξύ των εξήντα ατόμων που είχαν συνοδεύσει την Καρλόττα στην Κύπρο, ήταν και ο Στέφανος de Pignolo. Ο Φράγκος αυτός το 1413 μαρτυρείται ως βάιλος της βασίλισσας Καρλόττας και τζαμπερλάνος της Κύπρου. Η σταδιοδρομία του ήταν λαμπρή, αφού κατείχε αξιώματα και εκπροσωπούσε τον βασιλιά εκτός Κύπρου. Παράλληλα, όπως τεκμηριώνεται στις πηγές, εκτός από τα αξιώματα που κατείχε απέκτησε και πλούτο, αφού διατηρούσε τραπεζικούς λογαριασμούς με αξιόλογες καταθέσεις, τόσο στη Βενετία όσο και στην τράπεζα του Αγίου Γεωργίου της Γένουας.

Ο Στέφανος Pignolo ή Pomholis, όπως συναντούμε το όνομά του σε άλλη πηγή, είχε αναλάβει πολλές φορές κάποιες αποστολές όπως για παράδειγμα το 1438 ως απεσταλμένος του βασιλιά στον Μαμελούκο σουλτάνο στο Κάιρο και το 1443 στην Αγία Έδρα. Ο Στέφανος Pignolo, όπως αναφέρεται, είχε πεθάνει κατά τη διάρκεια κάποιας αποστολής του στη Φλωρεντία όπου και ενταφιάστηκε. Στην ιστορία της Κύπρου κατά την ίδια εποχή που ζει ο Στέφανος Pignolo απαντά και ένα άλλο πρόσωπο με το ίδιο επίθετο. Πρόκειται για τον Γουλιέλμο de Pignolis, ιερέα από την περιοχή Lodeve της Γαλλίας, στον οποίο, μετά τον θάνατο του κανονικού Λευκωσίας Jean de Vasanha, παραχωρήθηκε η θέση που είχε κενωθεί. Ο Γουλιέλμος de Pignolis ανήκε επίσης στη συνοδεία της βασίλισσας και ήταν οπωσδήποτε στενός συγγενής του Στέφανου Pignolo. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας των Μαμελούκων κατά της Κύπρου και μετά την ήττα του φεουδαρχικού στρατού και την αιχμαλωσία του βασιλιά Ιανού Lusignan το 1426 στη μάχη της Χοιροκοιτίας, ο ρόλος του Στέφανου Pignolo μνημονεύεται ως σημαντικός. Προτού οι Μαμελούκοι αφιχθούν στη Λευκωσία και τη λαφυραγωγήσουν, σχεδόν όλος ο πληθυσμός εγκατέλειψε την πρωτεύουσα για να γλυτώσει και τα μέλη της βασιλικής οικογένειας κατέφυγαν στο φρούριο της Κερύνειας για να διασωθούν. Ο αδελφός του βασιλιά Ούγος Lusignan, που κατείχε το αξίωμα του καρδιναλίου, έδωσε εντολή να συγκεντρωθούν όλοι οι θησαυροί και όλα τα τιμαλφή που ανήκαν στη βασιλική οικογένεια και να μεταφερθούν με κάρα και γκαμήλες στο φρούριο της Κερύνειας, για να μην πέσουν στα χέρια του εχθρού. Ο Στέφανος Pignolo, στενός συνεργάτης του βασιλιά, μετά από εντολή του καρδιναλίου του ανετέθη να φροντίσει για την ασφαλή μεταφορά στο φρούριο της Κερύνειας όλων των θησαυρών που είχαν συγκεντρωθεί. Την επομένη ο καρδινάλιος μαζί με την αδελφή του Αγνή Lusignan και τα ανίψια του, τα δυο μικρά παιδιά Ιωάννη και Άννα του αδελφού του βασιλιά Ιανού κατέφυγαν στο φρούριο της Κερύνειας μαζί με άλλους αξιωματούχους του βασιλείου, μεταξύ αυτών και ο Στέφανος Pignolo. Η βασίλισσα Καρλόττα είχε ήδη πριν από έξι χρόνια πεθάνει κτυπημένη από επιδημία πανώλης.
Aπόγονοι και κληρονόμοι

Μετά την οθωμανική κατάκτηση της Κύπρου, όπως μας γνωστοποιείται από τις πηγές, μεταξύ των διεκδικήσεων κάποιων Κυπρίων στη Βενετία είτε καταθέσεων ή άλλων περιουσιακών στοιχείων ήταν αυτή των απογόνων του κόμη της Τρίπολης Ιάκωβου Δενόρες, από την οικογένεια των Μοτσενίγο, αυτές της Μαργαρίτας Μέξια ή Μούξια για τα περιουσιακά στοιχεία που είχε αποκτήσει ο πατέρας της στη Βενετία, πριν τον πόλεμο της Κύπρου, αλλά πιο σημαντικές ήταν οι σχετικές με τις καταθέσεις του Pignolo. Για τις διεκδικήσεις και τις έριδες μεταξύ των απογόνων και κληρονόμων του Στέφανου Pignolo για τις καταθέσεις του, ένεκα της εμπλοκής στην όλη υπόθεση μελών των πλέον σημαντικών οικογενειών της Κύπρου που κατάντησαν απάτριδες και πρόσφυγες και βρέθηκαν εγκατεστημένοι στη Βενετία, οι σχετικές πηγές καλύπτουν μια μακρά χρονική περίοδο. Άμεση κληρονόμος μετά τον θάνατο του καταθέτη ήταν η θυγατέρα του και μάλλον μοναχοκόρη του, Ισαβέλλα ή Dama Bella. Τούτο συνάγεται από το γεγονός ότι το επίθετο Pignolo στη συνέχεια εξέλιπε. Η Ισαβέλλα παντρεύτηκε τον Πέτρο Pallol, του οποίου η οικογένεια καταγόταν από την Καταλωνία. Παραμένει αναπάντητο το ερώτημα γιατί ο Στέφανος Pignolo αναφέρεται επίσης και ως di Luxembourg, επίθετο το οποίο θα υιοθετήσουν οι Pallol, που συνδέθηκαν με επιγαμία με την οικογένειά του. Ίσως ο Pignolo και να καταγόταν από το Λουξεμβούργο. Όλοι οι απόγονοι του καταθέτη είχαν συγγένεια με έξι ή και με περισσότερες οικογένειες της Κύπρου. Οι οικογένειες αυτές, μεταξύ άλλων, ήταν οι εξής: Στράμπαλη, Κορνάροι del Carpasso, Κωνστάντζο, Pallol ή Emballol, Λασσέ και Φλάτρο.
Τέλος, οι καταθέσεις του Φράγκου αξιωματούχου υπήρξαν η αιτία για περαιτέρω έρευνα, που μας προσέφερε πλούσιες πληροφορίες για τα ήθη και τις συμπεριφορές της εποχής και κυρίως πλούσια προσωπογραφικά στοιχεία κυπριακών οικογενειών, που είχαν καταφύγει μετά το 1570-1571 στη Βενετία…

Φωτογραφία:Η πλατεία της ενορίας San Polo στη Βενετία.

You May Also Like

Ελιζαμπέττα Σγουρόπουλου

Γράφει η Νάσα Παταπίου Για την κυπριακή οικογένεια των Σγουρόπουλων είχαμε ασχοληθεί και στο ...

Χωριά της Κύπρου με ονόματα φεουδαρχών

Γράφει η Νάσα Παταπίου Φικάρδου, Φινί, Χούλου, Τάλα, Γούρρη, Λιβερά και άλλα χωριά της ...

Νέα στοιχεία για τον ζωγράφο Ιωάννη Καλογερά

Η κατάληψη της Κύπρου από τους Οθωμανούς το 1570-1571 δεν μετέτρεψε απλώς και μόνο ...

Ένα ξεχασμένο ανάκτορο των Lusignan

Γράφει η Νάσα Παταπίου Επισκεπτόμαστε ψηλά στο οροπέδιο του Άρωνα το ανάκτορο La Cava, ...

Τέσσερα χωριά της Καρπασίας και οι φεουδάρχες Negron

Γράφει η Νάσα Παταπίου Ο Άγιος Θεόδωρος, το Πατρίκι, η Μέλια και η Έλισση, ...

Φεουδάρχες της Μαραθάσας : Αρχειακές μαρτυρίες για την οικογένεια Cadit

Γράφει η Νάσα Παταπίου Ως επί το πλείστον φεουδάρχες και οικονομικά εύρωστοι, οι συριακής ...

X