«Κατάδικός μου» – Μια τραγική κωμωδία!

Η Μαρία Κυπριανού Λεοντή μάς έστειλε την κριτική της για την παραγωγή που ανεβάζει το Θέατρο Ανεμώνα με το έργο «Κατάδικός μου», της Έλενας Ράντου

Γράφει η Μαρία Κυπριανού Λεοντή*

Το θέατρο Ανεμώνα επιλέγει αυτή τη θεατρική σεζόν να παρουσιάσει το έργο των Ελένης Ράντου, Σάρας Γανωτή και Νίκου Σταυρακούδη «Κατάδικός μου».

«Μια κωμωδία βαθιά ανθρώπινη και σπαρακτικά αστεία» όπως δηλώνεται στην αφίσα της παράστασης. Μια παράσταση τόσο αληθινή που σε ξαφνιάζει με την αμεσότητα της έξυπνης αποτύπωσης των σύγχρονων μας κοινωνικών ζητημάτων, τα οποία καταφέρνει με μαεστρία η σκηνοθέτις Αλεξία Παπαλαζάρου να παρουσιάσει χωρίς μελοδραματισμό ή καμουφλαρισμένο συντηρητισμό. Τη στιγμή λοιπόν που θέλεις να γελάσεις με τις ατάκες του έργου, με όσα γίνονται στη σκηνή, συνειδητοποιείς πόσο ρεαλιστική είναι η συνθήκη, και δεν σου μένει άλλη επιλογή από τη λυτρωτική δύναμη των… δακρύων.

Κατάδικος. Καταδικασμένος; Ποιος δικάζεται και από ποιον; Ο κατάδικός μου. Ο ολοκληρωτικά δικός «μου»; Η αμφισημία του τίτλου γίνεται ένδειξη συγγραφικής δεξιοτεχνίας και προϊδεάζει εξ αρχής τον υποψιασμένο θεατή. Στην ιστορία παρελαύνουν άνθρωποι εγκλωβισμένοι στα πάθη και στις ανασφάλειες τους, δέσμιοι των φόβων τους. Εύκολα διαπιστώνει κανείς πως οι άνθρωποι αυτοί δεν είχαν ποτέ ένα ισχυρό αξιακό σύστημα, που να στηρίζει την ύπαρξή τους. Τον πυρήνα της ιστορίας ξεδιπλώνει η Καίτη, μια γυναίκα σαράντα χρονών, με όλες τις ψυχολογικές ανασφάλειες και τις ακυρωμένες προσδοκίες μιας ώριμης γυναίκας. Χωρίς οικονομικά προβλήματα, ζει μόνη στο ιδιόκτητο της ρετιρέ, και προσδοκά την επιστροφή του άσωτου συζύγου – του Γιάννη – που την εγκατέλειψε. Μοναδικό μέσο διαχείρισης του άγχους της φαίνεται να είναι η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας αντικαταθλιπτικών χαπιών.
Η ζωή της μοιράζεται ανάμεσα στο άδειο της διαμέρισμα και το δωμάτιο ενός νοσοκομείου, στο οποίο νοσηλεύεται με αλτσχάιμερ ο πατέρας της. Ο σκηνικός χώρος χωρίζεται στα δυο. Ο σκηνογράφος Άντης Παρτζίλης διαμορφώνει επιτυχώς αριστερά το σπιτικό και δεξιά το δωμάτιο του νοσοκομείου. Οι δύο χώροι χωρίζονται και οριοθετούνται από την ύπαρξη ενός διαδρόμου. Ένας διάδρομος, ένας δρόμος που τέμνει τη ζωή της Καίτης, του Γιάννη και του Καρίμ. Από εκεί διαφεύγει ο Καρίμ, ένας ιρακινός λαθρομετανάστης, μετά την κλοπή που πραγματοποίησε στο διαμέρισμα της Καίτης. Στο ίδιο αυτό κεντρικό σημείο συμβαίνει το αυτοκινητιστικό δυστύχημα που στέλνει τον Καρίμ στο νοσοκομείο και τον Γιάννη πίσω στην ασφάλεια την οποία του παρέχει το σπίτι της Καίτης. Ο διάδρομος/δρόμος καταδεικνύει τη μεταβολή, την ανατροπή που συμβαίνει στη ζωή των τριών ηρώων.

Η Καίτη σε όλη τη διάρκεια του έργου υποκινείται από την ανάγκη της να την θυμηθεί ο άρρωστος πατέρας της. Το αλτσχάιμερ είναι μια ύπουλη ασθένεια που αποδυναμώνει ακόμα και τον πιο ισχυρό άνθρωπο. Ο Κώστα Βήχας υποδύεται τον κύριο Νίκο και δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο. Οι επαναλήψεις στις κινήσεις και στις ιστορικές αφηγήσεις του υπογραμμίζουν το μέγεθος των δυσκολιών των πασχόντων από αλτσχάιμερ. Τη στιγμή που η κόρη του ξεψυχά, ο Νίκος θυμάται στιγμιαία τον γονικό του ρόλο. Φωνάζει ψιθυριστά – και συνάμα τόσο δυνατά – το όνομα της Καίτης όταν αυτή χάνεται. Μια σημαδιακή στιγμή που επισημαίνει με τραγικότητα τη μεταφυσική δύναμη που συνδέει τη ζωή με τον θάνατο.

Ο κύριος Νίκος ήταν καθηγητής πανεπιστημίου, ιστορικός. Φαίνεται να απολάμβανε ιδιαίτερα τις διαλέξεις που έδινε στα αμφιθέατρα της σχολής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Η κόρη του η Καίτη γίνεται φιλόλογος και εξαντλείται στην άριστη χρήση της γλώσσας και στη διόρθωση των λαθών των συνομιλητών της. Ακόμα και η επιλογή του επαγγέλματος ορίζει τη μελέτη της σχέσης πατέρα – κόρης μέσα από τη ψυχολογική θεωρία του οιδιπόδειου συμπλέγματος. Ο πατέρας λειτουργεί ως πρότυπο για την κόρη. Η απουσία της από τον συνειδητό κόσμο του πατέρα της υποθάλπει την επιβίωση της. Το μοναδικό βράδυ που φαίνεται να ξεκουράζεται είναι όταν κοιμάται στην αγκαλιά του πατέρα της και αυτός είτε εξαιτίας μιας φευγαλέας αναλαμπής είτε εξαιτίας των παροτρύνσεων του Καρίμ ασκεί για λίγο τον πατρικό του ρόλο. Η εξαιρετική Μαρία Μιχαήλ δεν αφήνει περιθώρια να αποχωρήσεις από το θέατρο χωρίς να συλλογιστείς τη δική σου σχέση με τους γονείς σου. Καταλυτική η ψυχοθεραπευτική δύναμη του θεάτρου, όταν οι ηθοποιοί όπως η Μαρία Μιχαήλ και ο Κώστας Βήχας ακουμπούν τέτοιους ρόλους με τόσο σεβασμό και υπευθυνότητα.

Η Καίτη αγαπά τον πατέρα της, τον νοιάζεται, αλλά δεν τον ακούει, δεν προσέχει τις δικές του επιθυμίες. Είναι τόσο απορροφημένη στη σχέση της με τον Γιάννη που ακόμα και στις φωτογραφίες που φέρνει στον πατέρα της, για να του ξυπνήσει τις δικές του μνήμες, υπάρχει μόνο η σχέση της με τον Γιάννη. Όταν ο κύριος Νίκος φεύγει από το νοσοκομείο τρελαίνεται και δεν ξέρει πού πρέπει να τον ψάξει, και τραγικά την ξυπνά ο λόγος του Καρίμ: μίστερ Καίτη, δεν ξέρεις ότι η ζωή του πατέρα σου είναι στη πάντειο και λες πως τον αγαπάς; Πιο ήρεμος ο Καρίμ τον εντοπίζει στο αμφιθέατρο του πανεπιστημίου και τον οδηγεί πίσω στο νοσοκομείο. Ο Καρίμ κέρδισε την εμπιστοσύνη του κύριου Νίκου, τον άκουγε, τον πρόσεχε, του αποκάλυψε την δική του αλήθεια για τη ζωή του, τον σεβάστηκε και τον ευγνωμονούσε. Το δικό του δράμα, το δράμα του μετανάστη που αφήνει τον τόπο του όπου καταπατούνται τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα και αναζητά μια καλύτερης ποιότητας ζωή, ένα σπίτι με το όνομα του στην πόρτα, δηλαδή μια νόμιμη ζωή. Οι δικοί του άνθρωποι έμειναν πίσω και η ευτυχία του θα ολοκληρωνόταν αν κατάφερνε να επανασυνδεθεί με την αδελφή του. Αυτό γίνεται και η αιτία να πέφτει θύμα εκμετάλλευσης από τον υπόκοσμο. Μπλέκεται σε μικροκομπίνες για να επιβιώσει – μια τέτοια τον οδήγησε και στο σπίτι της Καίτης, αλλά στη βάση του παραμένει άνθρωπος με αρχές και ήθος. Η προσφορά του κύριου Νίκου είναι η σωτήριος λέμβος του. Το αναγνωρίζει και τον ευχαριστεί. Ο Θανάσης Ιωάννου, από τους πιο ταλαντούχους νέους στο θέατρο, αποδεικνύει για άλλη μια φορά την υποκριτική του δεινότητα. Καταγράφει στην κάθε του κίνηση/έκφραση το διττό στοιχείο του θεατρικού έργου, το κωμικό και το τραγικό.

Στον αντίποδα του Καρίμ βρίσκεται ο φίλος του, ο οποίος τον φιλοξενεί στην Ελλάδα, μετανάστης και ο ίδιος, με μοναδική του έγνοια το χρήμα, τα λεφτά. Ο φίλος αυτός ενσαρκώνεται από τον Κλαούντιο Ντιμόνου και αντιπαραβάλλει χωρίς υπεκφυγές τα στερεότυπα και τα κλισέ της ζωής των μεταναστών στον τόπο μας. Στην ατάκα του «έγινα χριστιανός, έχω και όπλο!» υποβόσκει η σαθρότητα του συστήματος. Μα ο Χριστιανισμός διδάσκει την αγάπη… Με το όπλο αυτό σκοτώνεται η Καίτη. Δολοφόνος της είναι ο κατά-δικός της άνθρωπος, ο άντρας που αγαπά. Στο όνομα της αγάπης γίνονται τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα; Γίνεται λοιπόν η ατάκα αυτή μια συγκυρία για προβληματισμό της πολιτικο-κοινωνικής μας υπόστασης.

«Η σπηλιά του Κύκλωπα είναι μέσα μας», λέει με τη σοφία του ακαδημαϊκού ο κύριος Νίκος. Η καθημερινότητα του δυτικού τρόπου ζωής θεριεύει το τέρας που παραφυλάει μέσα στους ήρωες του έργου. «Γιατί να μην τελειώνει αυτός ο φόβος;», αναρωτιέται η Καίτη πίσω από τα κάγκελα που έζωσαν το διαμέρισμά της. Τα κάγκελα μπήκαν για να θωρακίσουν τον χώρο, να προστατέψουν το ζευγάρι, να συντηρήσουν με ασφάλεια τον έρωτα. Έγιναν όμως η παγίδα της ψυχής. Ο εγκλεισμός του ζευγαριού τροφοδότησε τον φόβο. Φόβος μοναξιάς για την Καίτη, φόβος επιβίωσης για τον Γιάννη. Ο ένας γραπώνεται στον άλλο, ο ένας τρέφεται από τον φόβο του άλλου, για να συνεχίσουν σε μια σχέση τοξική. Τις εναλλαγές στην προσωπικότητα του Γιάννη επιδέξια μεταφέρονται στη σκηνή από τον Γιώργο Τζωρτζή. Οι αλήθειες του ζευγαριού ακούγονται μόνο στο υποσυνείδητό τους, που φροντίζει – με την απόλυτη εναλλαγή στο φως και στο σκοτάδι- να διαλευκάνει με τις τεχνικές του φωτισμού ο Βασίλης Πετεινάρης. Ο μοναδικός άνθρωπος που είναι κοντά στο ζευγάρι είναι ο καρδιακός φίλος του Γιάννη, ο οποίος – οποία ειρωνεία – έχει πρόβλημα καρδιάς και αντιμετωπίζει τους δικούς του φόβους επιβίωσης στη ζωή. Με τη στάση του απλά αφήνει τον Γιάννη σε μια ζωή με αγκυλώσεις και διαστρεβλώσεις του πραγματικού νοήματος της ευτυχίας. Τον ρόλο του φίλου φέρει επιτυχώς ο Νικόλας Πέτρου.

Ο θάνατος φαίνεται να είναι η μοναδική λύση στο έργο. Γιατί όμως πεθαίνει η Καίτη; Η Καίτη μπήκε στη «σπηλιά του δικού της Κύκλωπα». Εκεί συνάντησε τον Καρίμ. Ο ξένος αυτός άνθρωπος άκουσε τους φόβους της, μπόρεσε να της θυμίσει χαμένα ανθρώπινα ιδανικά, όπως η γενναιοδωρία, η ανθρωπιά, η αγκαλιά ως ανιδιοτελής ανθρώπινη έκφραση, η προσφορά. Η αλλαγή στην Καίτη έγινε. Η ανθρώπινή της ύπαρξη είδε με καθαρή ματιά το φως. Λυτρώθηκε όπως η πλατωνική ιδέα στο σπήλαιο των σκιών. Γύρισε στο διαμέρισμά της φορώντας το μαντίλι που της χάρισε ο Καρίμ, ως ευχαριστήριο δώρο. «Μα εσύ σιχαινόσουν [τους ξένους] και τώρα φοράς το μαντίλι του στο λαιμό σου», διαπιστώνει ο Γιάννης τη στιγμή που της ζητά να καταδώσει τον Καρίμ. Πότε έρχεται ο θάνατος; Όταν η ηρωίδα διαπιστώνει την ψυχική κόπωση που βιώνει στη σχέση της, όταν συνειδητοποιεί ότι η μοναξιά της δεν ακυρώνεται με το να κρατήσει ύπουλα κοντά της τον Γιάννη. Όταν αποφασίζει να μην υποταχθεί στη δική του θέληση, αλλά να ακολουθήσει τις προσταγές της δικής της αντίληψης.
Η Αλεξία Παπαλαζάρου τονίζει στο σκηνοθετικό της σημείωμα ότι ο άνθρωπος ακροβατεί στις φοβίες που υπονομεύουν την ψυχική του ισορροπία. Με αφορμή το έργο, μας καλεί να τις αναγνωρίσουμε, να τις «διασκεδάσουμε», ώστε να απαλλαγούμε από αυτές και να αφεθούμε στην αγάπη.

ΑΥΤΟ είναι το θέατρο που έχουμε ανάγκη εν έτη δύο χιλιάδες δέκα εννιά!

*Φιλόλογος, ΜΑ Θεατρικών Σπουδών

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

«Ρωμιοσύνη» πάσης επετείου

Γράφει η Κατερίνα Στεφάνου Το παράδειγμα της μουσικής επένδυσης της επετείου του Απελευθερωτικού Αγώνα ...

Για τον Νέαρχο Γεωργιάδη

Της Τάνιας Ραχματούλινα Ο πολυσχιδής ερευνητής, συλλέκτης, ραδιοφωνικός παραγωγός και συγγραφέας τού “Ρεμπέτικο και ...

Λορεντζάτσιο: Ο Άμλετ του Γαλλικού Θεάτρου*

«Το πρώτο πράγμα που έκανε ο θεός είναι το μακρινό ταξίδι» – Γιώργος Σεφέρης ...

PRIMA VISTA : Quartet for the end of time

Γράφει η Μαργαρίτα Ερωτοκρίτου | μουσικολόγος “Έχουμε την αίσθηση πως το κελί που παραχωρήθηκε ...

Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης Πάφος2017 και η εξωστρέφεια της

Γράφει η Γεωργία Ντέτσερ – Διευθύντρια Καλλιτεχνικού Προγράμματος Πάφος2017 Κοιτάζοντας τη διαδρομή του Οργανισμού ...

Περί κριτικής*

Ο άνθρωπος, ως κοινωνικό ον που ζει, λειτουργεί, εργάζεται, παρέχει και δέχεται υπηρεσίες μέσα ...

X