Ο υπάλληλος του Νικόλαου Querini, Λουκάς Furlan

Ο διορισμός του Βενετού τοποτηρητή Νικόλαου Querini στην Κύπρο έφερε στη μεγαλόνησο τον πορθμέα Λουκά Furlan, υπάλληλο στην υπηρεσία του τοποτηρητή, ο οποίος επέζησε του πολέμου του 1570, έμεινε στην Κύπρο και απέκτησε απογόνους 

Στον ευρωβουλευτή Λουκά Φουρλά 

Μια πολύτιμη βενετική πηγή ανάμεσα σε πληθώρα εγγράφων που αφορούν την Ιστορία μας, ημερομηνίας 29 Ιουνίου 1566, με το όνομα ενός Βενετού που διοριζόταν στην Κύπρο, μας δημιούργησε πραγματικά ερευνητικό οίστρο. Στην ανάγνωση του ονόματος του εν λόγω υπαλλήλου, που διοριζόταν από το Συμβούλιο των Δέκα με εντολή να συνοδεύσει τον νέο Βενετό τοποτηρητή στην Κύπρο για να τον υπηρετεί, είχαμε σχεδόν αστραπιαία καταλήξει σε κάποιο συμπέρασμα. Ή μάλλον είχαμε ενώπιόν μας έναν ορίζοντα που ένωνε τον 16ο αιώνα με τον 21ο. Χρειαζόμασταν ωστόσο να συλλέξουμε ακόμη πληροφορίες εάν διέσωσε η προφορική παράδοση κάτι σχετικό με το πρόσωπο αυτό ή εάν κάποια οικογένεια που φέρει το ίδιο επίθετο είχε ρίζες ιταλικές. Τελικά, ίσως να μην είναι τόσο μακρινός ο 16ος αιώνας για μας που ζούμε σήμερα, αφού οι αρχειακές πηγές με τις ειδήσεις τους μας φέρνουν ακόμη πιο κοντά με το παρελθόν. Σε αρκετές μελέτες μας με βάση αρχειακές πηγές και προφορικές μαρτυρίες μπορέσαμε να βρούμε την άκρη και την απώτερη καταγωγή αρκετών σύγχρονων οικογενειών της Κύπρου. Αναφέρουμε ενδεικτικά την αρβανίτικης καταγωγής οικογένεια Μαυρέση, μέλη της οποίας εγκαταστάθηκαν τον 16ο αιώνα από το Ναύπλιο στην Κύπρο και υπηρέτησαν ως μέλη του ελαφρού ιππικού. Επίσης την οικογένεια Μούση (Μούσιη), γενουατικής καταγωγής, η οποία απαντά στην Κύπρο ήδη από τον 14ο αιώνα. Από αυτή την οικογένεια καταγόταν και ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Αθανάσιος A’ (1592-1600), όπως μας αποκαλύφθηκε από ανέκδοτο βενετικό έγγραφο που εντοπίσαμε. Σημειώνουμε ακόμη την οικογένεια Τσιρπονούρη με καταγωγή από την οικογένεια Cirbonuro (casa Cirbunara), μέλη της οποίας έφθασαν στην Κύπρο τον 15ο αιώνα από τη Νεάπολη της Ιταλίας με τους Costanzo. Tέλος, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τον κλάδο των Κορνάρων, που είχε εγκατασταθεί ήδη από τα τέλη του 15ου αιώνα στην Κύπρο, εκμίσθωνε το Ριζοκάρπασο και κατείχε ως φέουδο την περιοχή της Ποταμιάς Ριζοκαρπάσου, όπου οικοδόμησε τρεις υδρόμυλους.

Η ταυτότητα του Furlan: Ο προπάτοράς τους ήταν Ιταλός, είχε σχέση με τη θάλασσα, διέθετε καΐκι και το επίθετό του προερχόταν από ένα μέρος της Ιταλίας με το όνομα Φουρλά

Το 1566 είχε διοριστεί στην Κύπρο, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, ο νέος Βενετός τοποτηρητής. Επρόκειτο για τον Νικόλαο Querini, υιό του Μάρκου Querini του οποίου ο διορισμός αποφασίστηκε στις 17 Νοεμβρίου 1566. Η θητεία του θα διαρκούσε δύο χρόνια, όπως και κάθε άλλου Βενετού αξιωματούχου, και θα άρχιζε από τις 16 Μαρτίου 1567 και θα τερματιζόταν στις 15 Μαρτίου 1569. Το Συμβούλιο των Δέκα, μερικούς μήνες πριν ακόμη κοινοποιηθεί ο διορισμός του τοποτηρητή, με εντολή του έπαυε τον πορθμέα (βαρκάρη) που διακινούσε τα μέλη του Συμβουλίου από τη θέση που υπηρετούσε και διόριζε άλλον σε αυτήν. Το γεγονός αυτό οφειλόταν στην απόφαση του Συμβουλίου ο πορθμέας αυτός να συνοδεύσει τον νέο τοποτηρητή της Κύπρου στη μεγαλόνησο και να βρίσκεται στην υπηρεσία του. Ο πορθμέας ονομαζόταν Λουκάς Furlan!!

Ο τοποτηρητής φθάνοντας στην Κύπρο με τον Λουκά Furlan είχε να αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα, κυρίως σχετικά με την οργάνωση της άμυνας, αφού η οθωμανική απειλή ήταν ήδη ορατή. Ούτε τρεις μήνες δεν είχαν συμπληρωθεί από την άφιξη του τοποτηρητή και είχε αποφασιστεί το μεγαλεπήβολο έργο της κατεδάφισης της μεσαιωνικής οχύρωσης της Λευκωσίας και η οικοδόμηση της νέας, σύμφωνα με το σύγχρονο τότε προμαχωνικό σύστημα οχύρωσης. Μετά από παρακίνηση του στρατιωτικού μηχανικού Ιούλιου Savorgnano, προς τους άρχοντες και φεουδάρχες της Κύπρου να ενισχύσουν την οχύρωση προφυλάσσοντας έτσι τις ιδιοκτησίες και τις οικογένειές τους, αλλά και καταγράφοντας με αυτό τον τρόπο το όνομά τους στην αιωνιότητα, έσπευσαν επτά Κύπριοι οικονομικά εύρωστοι και προσέφεραν ο καθένας από δέκα χιλιάδες δουκάτα οικοδομώντας από έναν προμαχώνα. Είναι αλήθεια ότι τα ονόματα των οικογενειών αυτών μνημονεύονται έως σήμερα αφού οι προμαχώνες φέρουν τα ονόματα των κτητόρων τους. Κατά τους λαμπρούς εορτασμούς του θεμέλιου λίθου της νέας οχύρωσης της Λευκωσίας το 1567 παρίστατο και ο Βενετός τοποτηρητής Νικόλαος Querini. Τα εγκαίνια είχαν πραγματοποιηθεί την 1η Ιουνίου του 1567, ημέρα Κυριακή και ώρα 12 και 15 λεπτά. Όλοι οι επίσημοι εκείνη την ημέρα είχαν συναθροιστεί στον καθεδρικό ναό (Domo), δηλαδή στην Αγία Σοφία. Μεταξύ αυτών ήταν όλοι οι Βενετοί αξιωματούχοι που απάρτιζαν τότε τη βενετική διοίκηση στην Κύπρο, δηλαδή, ο τοποτηρητής Κύπρου Νικόλαος Querini, oι δύο σύμβουλοι Benedetto da Mula και Νικόλαος Loredan και ασφαλώς παρίστατο και ο γενικός προνοητής και σύνδικος Φραγκίσκος Barbaro. Απουσίαζε όμως ένα μέλος των βενετικών αρχών στην Κύπρο και αυτός ήταν ο καπιτάνος Αμμοχώστου Lorenzo Bembo. H αιφνίδια εμφάνιση 13 γαλερών στο λιμάνι της Αμμοχώστου τον είχε θορυβήσει και έμεινε για να αντιμετωπίσει την κατάσταση ή τυχόν πιθανή επίθεση. Επίσης, στον καθεδρικό ναό είχαν συγκεντρωθεί πολλοί άρχοντες και όλοι οι εκπρόσωποι των Εκκλησιών. Ήταν παρόντες εκεί οι Λατίνοι και οι ορθόδοξοι ιεράρχες, καθώς και αυτοί των Αρμενίων, των Ιακωβιτών, των Μαρωνιτών και των Κοπτών. Στη συνέχεια τελέστηκε στον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας μια λαμπρή δοξολογία στο όνομα του Σωτήρος και μόλις τελείωσε άρχισε μια λιτανεία έως τον χώρο στον οποίο είχε καθοριστεί η οικοδόμηση του προμαχώνα που θα έφερε την ονομασία Barbaro, προς τιμήν του Βενετού γενικού προνοητή. Στη δοξολογία και στη λιτανεία κατά την τελετή της κατάθεσης του θεμέλιου λίθου ήταν παρών ασφαλώς και ο Λουκάς Furlan, για τον οποίο το Συμβούλιο των Δέκα είχε καθορίσει πως ο διορισμός του στην Κύπρο ήταν για να υπηρετεί τον τοποτηρητή Νικόλαο Querini.

Ο θάνατος του τοποτηρητή

Οι κοπιαστικές επιθεωρήσεις των στρατιωτικών σωμάτων σε όλη την Κύπρο και οι εντατικές διαβουλεύσεις για τα οχυρωματικά έργα της Λευκωσίας είχαν καταπονήσει τον Βενετό τοποτηρητή. Εξάλλου το ταξίδι από τη μακρινή Βενετία έως την Κύπρο και ειδικά εκείνη την εποχή συνεπαγόταν όχι μόνο ταλαιπωρίες, αλλά και κινδύνους. Επίσης, οι νέες κλιματολογικές συνθήκες και διατροφικές συνήθειες του τόπου πολύ συχνά έπλητταν την υγεία των Βενετών αξιωματούχων, που έφθαναν για υπηρεσία στην πιο ανατολική αποικία της πατρίδας τους. Πολλοί αξιωματούχοι, σύμφωνα με αρχειακό υλικό που έχουμε μελετήσει, είχαν πεθάνει στην Κύπρο. Εδώ κατά τον Ιούνιο του 1567, λίγες μόνο μέρες μετά την κατάθεση του θεμέλιου λίθου της νέας οχύρωσης, άφησε την τελευταία του πνοή, όπως συνέβαινε συχνά με τους Βενετούς αξιωματούχους, και ο τοποτηρητής Νικόλαος Querini. Με τον θάνατο του Querini οι βενετικές αρχές διόρισαν στην κενή θέση του τοποτηρητή τον Νικόλαο Dandolo. Ο νέος τοποτηρητής έφθασε για υπηρεσία στην Κύπρο το 1568 και έμελλε να είναι και ο τελευταίος Βενετός τοποτηρητής της Κύπρου. Το 1570 οι Οθωμανοί εισέβαλαν στην Κύπρο και έναν χρόνο αργότερα πέρασε ολοκληρωτικά στην εξουσία τους.


Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος τι απέγινε ο πορθμέας Λουκάς Furlan, που είχε συνοδεύσει στην Κύπρο τον τέως τοποτηρητή. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όπως τεκμηριώνεται στις πηγές, οι υπάλληλοι συνέχιζαν να υπηρετούν τον αξιωματούχο που διοριζόταν στη θέση του εκλιπόντος. Ο Λουκάς Furlan όχι μόνο θα υπηρετούσε τον τοποτηρητή, αλλά θα μπορούσε να προσφέρει και άλλες υπηρεσίες αφού την ίδια εποχή πυρετωδώς οχυρωνόταν η Λευκωσία και οι Βενετοί θωράκιζαν αμυντικά την Κύπρο μεταφέροντας στρατιωτικά σώματα και πολεμικό υλικό, για να αντιμετωπίσουν τυχόν επίθεση των Οθωμανών. Ίσως και ως έμπειρος πορθμέας να ταξίδευε μεταξύ Κύπρου και Βενετίας για τη μεταφορά μισθοφόρων στρατιωτών, οπλισμού ή και άλλων. Στη φοβερή λαίλαπα της πολιορκίας και πτώσης της Λευκωσίας ως γνωστόν σφαγιάστηκε ο τελευταίος Βενετός τοποτηρητής Νικόλαος Dandolo. Το κεφάλι του στάλθηκε, πάνω σε έναν μπακιρένιο δίσκο, για εκφοβισμό στον Βενετό διοικητή της Αμμοχώστου Μαρκαντώνιο Bragadin, για να παραδώσει αμαχητί την πόλη. Σε εκείνο τον φοβερό πόλεμο 1570-1571 που ερήμωσε την Κύπρο, αφού ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού σφαγιάστηκε ή αιχμαλωτίστηκε, ο Λουκάς Furlan είναι βέβαιο ότι επέζησε. Ίσως να κατέφυγε αρχικά σε κάποιο χωριό προς τα νότια της Κύπρου και στη συνέχεια να απέκτησε οικογένεια και να άφησε απογόνους που ζουν έως σήμερα.

Όσα διαφύλαξε η προφορική παράδοση των απογόνων του πορθμέα Λουκά Furlan αλλά και το ίδιο το επίθετό τους, αν και ελαφρώς αλλοιωμένο, έρχονται να επιβεβαιώσουν τα όσα διασώζει το πολύτιμο βενετικό έγγραφο για την ταυτότητα του Βενετού που έφθασε στην Κύπρο το 1567 για υπηρεσία, με τον προτελευταίο Βενετό τοποτηρητή της αποικίας. Η προφορική παράδοση των απογόνων του Λουκά Furlan διαφύλαξε τα εξής σχετικά. Ο προπάτοράς τους ήταν Ιταλός, είχε σχέση με τη θάλασσα, διέθετε καΐκι και το επίθετό του προερχόταν από ένα μέρος της Ιταλίας με το όνομα Φουρλά. Πρόκειται για σημαντικά στοιχεία τα όσα διαφύλαξε η προφορική παράδοση της οικογένειας, αλλά με την πάροδο των αιώνων η παράδοση έφθασε κάπως αλλοιωμένη σχετικά με την καταγωγή του Λουκά Furlan. O Λουκάς Furlan, όπως μαρτυρεί το όνομά του, καταγόταν από το Φρίουλι (Friuli) της βορείου Ιταλίας. Ο κάτοικος του Friuli καλείται Friulano και στη βενετική διάλεκτο Furlano και με την αποκοπή του φωνήεντος στη λήγουσα, σύμφωνα και πάλι με τη βενετική διάλεκτο, γίνεται Furlan όπως Bragadino-Bragadin, Molino-Molin κ.τ.λ. Πρόκειται για επίθετο με ξένη τοπωνυμική προέλευση, όπως το επίθετο Ραουνάς, δηλαδή ο εξ Αραγωνίας, και Αραούζος ο εκ Ραγούζης.

Ο διορισμός του Βενετού τοποτηρητή Νικόλαου Querini στην Κύπρο έφερε στη μεγαλόνησο τον Λουκά Furlan. Η άφιξη και των δύο ήταν μοιραία. Ο θάνατος του Querini στην Κύπρο του χάρισε την αιωνιότητα αφού στη μνήμη του ένας από τους έντεκα προμαχώνες της Λευκωσίας φέρει το όνομά του και μνημονεύεται έως σήμερα και θα μνημονεύεται όσο υφίσταται η πρωτεύουσά μας με τα τείχη της. Ο προμαχώνας Νικόλαος Querini βρίσκεται στα βορειοδυτικά της κατεχόμενης Λευκωσίας μεταξύ των προμαχώνων Φραγκίσκου Barbaro και Μπενέττου da Mula. Ο πορθμέας του Συμβουλίου των Δέκα και υπάλληλος στην υπηρεσία του τοποτηρητή στην Κύπρο επέζησε ενός φοβερού πολέμου, έμεινε στην Κύπρο και απέκτησε απογόνους, που εξακολουθούν έως σήμερα να ζουν και να φέρουν το επίθετό του. Με την πάροδο των αιώνων το επίθετο από Furlan κατέληξε σε Φουρλά.

Συγχαρητήρια, κύριε ευρωβουλευτά! Τώρα επιστρέφετε στις ευρωπαϊκές σας ρίζες!

ΛΕΖΑΝΤΑ: Ο προμαχώνας Querini της βενετικής οχύρωσης της Λευκωσίας.

You May Also Like

The Danish Girl στις κυπριακές αίθουσες

Από τις 29 Ιανουαρίου φτάνει στις κυπριακές κινηματογραφικές αίθουσες η ταινία The Danish Girl, ...

Οι ταινίες της εβδομάδας

The Iron Lady Σκηνοθεσία: Φιλίντα Λόιντ Παίζουν οι: Μέριλ Στριπ, Τζιμ Μπρόουντμπεντ κ.ά. Ένα ...

Ανακοινώθηκε το ρεπερτόριο της νέας σεζόν στον ΘΟΚ

Δέκα νέες παραγωγές θα παρουσιάσει την θεατρική περίοδο 2013/14 ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου, δίνοντας ...

Ζητεί Τεχνικό Διευθυντή το Ριάλτο

Το Θέατρο Ριάλτο ανακοινώνει την προκήρυξη θέσης Τεχνικού Διευθυντή (θέση πρώτου διορισμού ή προαγωγής). ...

Ο Κόσμος της Κύπρου | Μόνιμα στην Λεβέντειο Πινακοθήκη

Από τις 24 Απριλίου και μέχρι τις 6 Οκτωβρίου θα εκτίθεται στο Λεβέντειο Δημοτικό ...

Οι “Πολυαγαπημένες μέρες” προβάλλονται στο Λονδίνο

Το δημιουργικό  ντοκιμαντέρ “Πολυαγαπημένες μέρες” του Κωνσταντίνου Πατσαλίδη, προβάλλεται στο σινεμά Art Ηouse Crouch ...

X