Η Πετρούνια, η Βόρεια Μακεδονία και η δύναμη του σινεμά

Η Τεόνα Μιτέφσκα παρέλαβε το φετινό βραβείο LUX και μίλησε στο «Π» για την ταινία της με τίτλο «Ο Θεός υπάρχει, το όνομά της είναι Πετρούνια»

«Είσαι τόσο καλός όσο η ταινία σου», λένε συχνά οι σκηνοθέτες, εννοώντας ότι η ίδια η δουλειά τους ορίζει κατά πόσον είναι κανείς καλός σκηνοθέτης. Η Τεόνα Μιτέφσκα είναι ακριβώς αυτό: η ταινία της. Είναι φεμινίστρια, ακτιβίστρια, ζητά την αλλαγή, προκαλεί το κατεστημένο.

Με τίτλο «Ο Θεός υπάρχει, το όνομά της είναι Πετρούνια», η ταινία της Τεόνα Μιτέφσκα απέσπασε την περασμένη Τετάρτη το βραβείο LUX, που απονέμει ετήσια το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σε μια προσπάθεια να αναδείξει το ευρωπαϊκό σινεμά και να το φέρει κοντά στους Ευρωπαίους πολίτες. Σε αυτό το πλαίσιο είχαμε την ευκαιρία να δούμε στη Λευκωσία την ταινία της Τεόνα Μιτέφσκα, σε μια προβολή που διοργάνωσε το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο μαζί με άλλες δύο ταινίες που διεκδίκησαν το φετινό βραβείο LUX: το δαιδαλώδες μεν, αλλά εντυπωσιακά διερευνητικό ντοκιμαντέρ Cold Case Hammarskjold για τον μυστηριώδη θάνατο του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Νταγκ Χάμαρσκελντ το 1961, και το πολιτικό θρίλερ The Realm που κάνει μια βαθιά, λεπτομερή βουτιά στην πολιτική διαφθορά… απ’ όποιο κόμμα κι αν προέρχεται.

Μια άξια βράβευση

Μπορούμε να είμαστε ευχαριστημένοι με τη βράβευση της «Πετρούνια» για μια σειρά από λόγους: ο προφανής πρώτος είναι πως η ταινία είναι ξεκάθαρα φεμινιστική, εναντιώνεται στην πατριαρχία, απορρίπτει τον συντηρητισμό, φωνάζει για ανανέωση στη μικρή κοινότητα όπου η Πετρούνια ζει (αλλά δεν εργάζεται, καθότι είναι άνεργη). Έπειτα, είναι μια ταινία προερχόμενη από μια χώρα με μικρή κινηματογραφική παραγωγή, όπως η δική μας. Θα μπορούσε, λοιπόν, να πει κανείς πως η «Πετρούνια» είναι ένας Βορειομακεδόνας Δαυίδ που νίκησε τον Γολιάθ του ισπανικού και σκανδιναβικού σινεμά, απ’ όπου προέρχονται οι άλλες δύο φιναλίστ του LUX. Και τέλος, η «Πετρούνια» άξιζε το βραβείο χάρη στη δυναμική προσωπικότητα της Τεόνα Μιτέφσκα, που ευρισκόμενη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μίλησε για την ταινία της, τη χώρα της και το σινεμά, δήλωσε ότι κάθε ταινία είναι πολιτική και πρόταξε ότι η 7η Τέχνη είναι ένα όπλο στα χέρια των δημιουργών της.

«Το σινεμά έχει δύναμη», επαναλάμβανε η Τεόνα Μιτέφσκα σε συζήτηση στρογγυλής τράπεζας που προηγήθηκε της βράβευσής της στο Στρασβούργο. Και τι καλύτερος τρόπος να το αποδείξει απ’ το να μας πει συναντώντας μας για τη σύντομη συνομιλία που είχαμε ότι έμαθε για την κατάσταση που επικρατεί στη χώρα μας όταν είδε την ταινία του Μάριου Πιπερίδη «Smuggling Hendrix»!

«Ήταν σοκαριστικό, δεν ήξερα ότι η χώρα σας ζει αυτήν την κατάσταση. Είναι απάνθρωπο, δεν είχα ιδέα ότι συμβαίνει κάτι τέτοιο σε μια ευρωπαϊκή χώρα, σήμερα. Είναι τρελό, ένας παραλογισμός. Λυπάμαι πολύ».

 Η αληθινή «Πετρούνια»

Η Τεόνα Μιτέφσκα εμπνεύστηκε την ιστορία της ταινίας της από μια… πραγματική Πετρούνια: μια γυναίκα που έπεσε στα κρύα νερά τα Θεοφάνεια για να αρπάξει τον σταυρό, διαταράσσοντας τις κοινωνικές συμβάσεις. Η πραγματική «Πετρούνια» αντιμετωπίστηκε κοροϊδευτικά από την κοινωνία και τα ΜΜΕ και η σκηνοθέτιδα παρακολουθούσε την ιστορία της με απογοήτευση. Η ιδέα για μια ταινία μπήκε στο μυαλό της και αποφάσισε πως θα προχωρήσει στη δημιουργία της μόνο αν οι πολίτες δεν αντιδράσουν απέναντι στην κοροϊδία που υφίσταται αυτή η γυναίκα. Και ιδού. Την έκανε και αποδείχθηκε ιδιαίτερα πετυχημένη και δημοφιλής.

 

Στην αρχή των γυρισμάτων ήμασταν αρκετά αφελείς για να στείλουμε ένα γράμμα στην Εκκλησία για κάποια γυρίσματα που χρειάζονταν να γίνουν μέσα στην Εκκλησία, ανέφερε η σκηνοθέτιδα μιλώντας σε δημοσιογράφους από ολόκληρη την Ευρώπη. Η Εκκλησία απάντησε ότι «Ο Θεός υπάρχει και είναι άντρας» και πως δεν θέλει να έχει οποιαδήποτε σχέση με την ταινία της. Η ταινία έγινε και κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε. «Γι’ αυτό τελικά αποδείχθηκε πως ο Θεός είναι γυναίκα!»

 Δηλώσατε ότι πιστεύετε στη δύναμη του σινεμά. Άλλαξε με οποιονδήποτε τρόπο η οπτική του κόσμου στη χώρα σας με αυτήν την ταινία;

Δεν είμαι σίγουρη αν άλλαξε τα πράγματα. Χρειάζεται χρόνος για κάτι τέτοιο. Η ανταπόκριση του κοινού δεν ήταν τόσο καλή στην αρχή, γιατί απεικονίζει μια σκληρή πραγματικότητα. Οπότε στην πρωτεύουσα δεν έγινε δεκτή θετικά. Οι δύο πρώτες κριτικές, μάλιστα από δύο γυναίκες, λέγανε ότι «η Τεόνα πρέπει να σταματήσει να κάνει σινεμά» και «η Τεόνα κοροϊδεύει τους δημοσιογράφους». Ναι, φυσικά. Δεν είναι πως κοροϊδεύω το επάγγελμα αλλά η ταινία ξεκίνησε από το πώς αντέδρασαν οι δημοσιογράφοι στη χώρα μου απέναντι στην αληθινή «Πετρούνια»: την κοροϊδέψαν και κανένας δεν συζήτησε την πράξη της.

Έπειτα, όμως, ήρθαν οι θετικές κριτικές. Και αργότερα η ταινία πήρε διανομή στο εσωτερικό της χώρας. Όταν υπήρχε ακόμη η Γιουγκοσλαβία, είχαμε πολλά σινεμά. Σήμερα, τίποτα. Στα Σκόπια υπάρχουν δύο μικρές αίθουσες και ένα σίνεπλεξ. Στο σύνολο της χώρας υπάρχουν επτά κινηματογραφικές αίθουσες, το πολύ. Είναι, γι’ αυτόν τον λόγο, δύσκολο να κυκλοφορήσει μια ταινία. Τι κάναμε λοιπόν; Κάθε Σαββατοκύριακο στήναμε το δικό μας σινεμά στο παλιό Κέντρο Πολιτισμού που είχε δημιουργήσει ο Τίτο, με προβολές και φτηνό εισιτήριο, μερικά σεντ. Κι αυτό γιατί ο μέσος μισθός είναι 350 ευρώ. Εκεί η ταινία δούλεψε πολύ καλά, τόσο ανάμεσα στους άντρες όσο και στις γυναίκες θεατές.

Βεβαίως σε πολλούς δεν άρεσε η σκληρότητά της. Λέγανε, «γιατί δεν φτιάχνεις μια ταινία για την ομορφιά της χώρας;» και απαντούσα ότι δεν είμαι τουριστικός οδηγός! Το σινεμά είναι ακτιβισμός! Είναι μια ευκαιρία να μιλήσεις για δύσκολα ζητήματα. Και τώρα, για την ακρίβεια, έχω την αίσθηση ότι αλλάζουν τα πράγματα.

 Αυτή είναι η πέμπτη σας ταινία. Με ποια θέματα καταπιάνονταν οι προηγούμενές σας δουλειές;

Η πρώτη ταινία ήταν για έναν επαναστατημένο νέο που φώναζε NATO go home! Ήταν για την ταυτότητα. Η δεύτερη ήταν για την ταυτότητα, η τρίτη…, και πάλι για την ταυτότητα… Με απασχολούν τα θέματα της ταυτότητας, της γυναίκας, της πατριαρχίας.

Μετά από αυτήν τη βράβευση, θα είναι πιο εύκολο για σας να δημιουργήσετε ταινία;

Δεν νομίζω. Ίσως, αλλά μάλλον όχι. Ξέρετε δεν μου αρέσουν αυτοί που θεοποιούνται –που είναι κυρίως άντρες– και σκέφτονται ότι είναι πετυχημένοι. Όχι, δεν είναι έτσι, λυπάμαι. Τίποτα δεν σας δίνεται. Είστε τόσο καλοί όσο το σενάριό σας. Δεν θέλω να ανήκω σε μια κινηματογραφική ελίτ. Είναι σημαντικό για μένα. Όπως δεν είναι δυνατόν για τους πολιτικούς να είναι ελιτιστές, άλλο τόσο δεν είναι για τους σκηνοθέτες. Γιατί όσο πλησιάζουμε στον ελιτισμό, άλλο τόσο απομακρυνόμαστε από την αλήθεια. Και είναι σημαντικό να είναι κανείς σε επαφή με τα πράγματα.

Θεωρώ ότι αυτό είναι που κάνει το βραβείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τόσο σημαντικό. Και δεν το συζητάμε. Έχει να κάνει με την επιμόρφωση των ευρωβουλευτών. Η δύναμη του σινεμά βρίσκεται και σ’ αυτό: στην επιμόρφωση τη δική μας και των ευρωβουλευτών. Είναι δύσκολο να βρίσκεσαι σε ένα τέτοιο κτήριο όπως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και να είσαι κοντά στην πραγματικότητα της καθημερινής ζωής. Με τις ταινίες μας οι ευρωβουλευτές μπορούν να δουν την πραγματικότητα. Γι’ αυτό ελπίζω να βλέπουν τις ταινίες. Είναι ιστορίες καθημερινών ανδρών και γυναικών και είναι σημαντικό να τις παρακολουθούν.

 «Καιρός να ξεμπερδεύουμε…»

Το παρελθόν παγιδεύει χώρες και ανθρώπους οδηγώντας τους σε πολλές περιπέτειες: η παρελθοντική Ιστορία, οι παρελθοντικές νοοτροπίες και πράξεις δεσμεύουν το παρόν, καθυστερούν το μέλλον: «Για μένα είναι χάσιμο χρόνου», αναφέρει η Τεόνα Μιτέφσκα σχετικά με τα πολιτικά ζητήματα που ταλανίζουν χώρες όπως η δική της και η δική μας. «Είναι καιρός να ξεμπερδεύουμε με αυτά τα προβλήματα. Δεν καταλαβαίνω γιατί είμαστε σε μια δύσκολη κατάσταση για τόσο καιρό εξαιτίας… του Μεγάλου Αλεξάνδρου!»

Σε όλες τις ταινίες της η σκηνοθέτιδα μιλά με τον έναν ή άλλον τρόπο για τον εγκλωβισμό της Ιστορίας αλλά και για την πατριαρχία και τον καπιταλισμό. «Όλα σχετίζονται. Χρειάζεται να βρεθούμε αντιμέτωποι με το σύστημα και να το επανακαθορίσουμε. Λυπάμαι, αλλά ο καπιταλισμός δεν δουλεύει».

Όσο για τη σημασία της Ιστορίας ως άξονα, «νομίζω πως μπορούμε όλοι με ασφάλεια να πούμε ότι η Ιστορία είναι σημαντική. Την ίδια ώρα, στο Πανεπιστήμιο των Σκοπίων υπάρχουν 3 χιλιάδες φοιτητές που θέλουν να σπουδάσουν Οικονομικά και Μάρκετινγκ και μόλις… τρεις που θέλουν να σπουδάσουν Φιλοσοφία ή Κοινωνιολογία ή Ιστορία. Κάτι, λοιπόν, πάει στραβά σ’ αυτό το ζήτημα. Πώς μπορούμε να διαμορφώσουμε ένα μέλλον αν δεν γνωρίζουμε πού βρισκόμασταν και τι κάναμε; Πώς μπορεί να είναι κανείς καλλιτέχνης της σύγχρονης τέχνης χωρίς να γνωρίζει την ιστορία της τέχνης; Οπότε, όσο κι αν η Ιστορία μας εγκλωβίζει, είναι εξαιρετικά σημαντική γιατί μας καθορίζει, μας ενδυναμώνει, μας λέει ποιοι είμαστε. Και μόνο γνωρίζοντάς τη μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα, να επανακαθορίσουμε την Ιστορία και τους εαυτούς μας μέσα στην κοινωνία που ζούμε και να προκαλέσουμε την αλλαγή».

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Η σκηνοθέτιδα Τεόνα Μιτέφσκα (δεξιά) και η ηθοποιός Ζόριτσα Νούσεβα κατά τη βράβευσή τους με το κινηματογραφικό βραβείο LUX στο Στρασβούργο. ©Christian CREUTZ / European Union 2019 – Πηγή: EP

  • Μερόπη Μωυσέως

    Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών. Καλύπτει το πολιτιστικό ρεπορτάζ στο Παράθυρο της εφημερίδας Πολίτης από το 2005. Ζει στη Λευκωσία | meropi.m@politis-news.com

You May Also Like

Σοφία Παπάζογλου: Μας πήρε και μας σήκωσε η ποπ

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως Οι μουσικές συγγένειες της Σοφίας Παπάζογλου με τους εγχώριους “Μακάμ” ...

Γιάννης Καλαβριανός: «Η Ιφιγένεια είναι έργο αντρικού κόσμου»

Συνέντευξη στην Κατερίνα Μιχάηλου Το δίλημμα ανάμεσα στην πατρίδα και την κόρη του καλείται ...

54ο Φεστιβάλ Κάρλοβι Βάρι | Η Ευρώπη μπροστά στη ξενοφοβία και την απουσία του πατέρα

Γράφει ο Νίνο Φένεκ Μικελλίδης για το ΚΥΠΕ Σημαντική είναι φέτος η ελληνική παρουσία ...

Γιάννης Καλπούζος: «Κάθε βιβλίο είναι κι ένας άλλος κόσμος»

Μια μίνι περιοδεία στην Κύπρο ξεκίνησε τη Δευτέρα 7 Μαΐου ο Γιάννης Καλπούζος, για ...

Animattikon Project / Θερινή έκδοση:Πολλοί οι Κύπριοι animators, λίγες οι ευκαιρίες

Συνέντευξη στον Παύλο Νεοφύτου Ο Χαράλαμπος Μαργαρίτης, καλλιτεχνικός διευθυντής του Animattikon Project και πρέσβης ...

ΠΑΟΛΑ ΡΕΒΕΝΙΩΤΗ : “Κάθε φωτογραφία είναι ένα κομμάτι της ζωής μου”

Συνέντευξη στις Μερόπη Μωυσέως και Ελένη Παπαδοπούλου | Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου Διορθώνοντας μια αντιδημοκρατική, ...

X