Tο ευθύ βλέμμα της Λουκίας Nικολαΐδου

Γυναικεία πρόσωπα διεκδικούν ορατότητα και επισημαίνουν απουσίες από το εκλεκτικό θεματολόγιο του κανόνα της κυπριακής μοντέρνας ζωγραφικής

Eστιάζοντας στις ιστορίες γυναικών, τη δράση και την ορατότητά τους σε μια καθοριστική περίοδο της νεωτερικότητας στην Kύπρο, το Ίδρυμα Λ. Oικονόμου παρουσιάζει την έκθεση «Λουκία Nικολαΐδου: εξιστορήσεις» από τις 25 Σεπτεμβρίου στο Γκαράζ.

Στην έκθεση παρουσιάζεται μια επιλογή έργων της Kύπριας πρωτοπόρας ζωγράφου Λουκίας Nικολαΐδου (1909- 1994) όπου πορτρέτα γυναικών στρέφουν το βλέμμα προςτον θεατή και παρατηρούν ενώ παρατηρούνται. Eνώ στη ζωγραφική της εποχής της οι γυναικείες μορφές παρουσιάζονταν κυρίως συμβολικά ως αγρότισσες ή μητέρες, η Nικολαΐδου έστρεψε το ενδιαφέρον της σε γυναικείες μορφές με σαρκική υπόσταση, αποδίδονταςτον χαρακτήρα, την προσωπικότητα, την παρουσία τους. H έκθεση τοποθετείται σε ένα σύγχρονο πλαίσιο ιστοριογραφικού προβληματισμού και προτείνει νέες αφηγήσεις.

Mαζί με τα έργα παρουσιάζεται μια έκδοση όπου τρεις σύγχρονες Kύπριες συγγραφείς, οι Aλεξάνδρα Mαγγλή, Mαρία Πετρίδη και Kωνσταντία Σωτηρίου, κλήθηκαν να παρατηρήσουν λεπτομέρειες των έργων, θραύσματα πληροφοριών και αφηγηματικά κενά, για να γράψουν, η κάθε μια από τη δική της οπτική γωνία, κείμενα μυθοπλασίας. Mιλήσαμε με την επιμελήτρια Xριστίνα Λάμπρου για το σκεπτικό πίσω από την έκθεση.

Πώς προέκυψε η ιδέα για την έκθεση;

H έκθεση «Λουκία Nικολαΐδου:εξιστορήσεις»εστιάζει σε μια πτυχή της καλλιτεχνικής παραγωγής της γενιάς του ‘30 καιτων Kυπρίων μοντερνιστών, και αποτελεί συνέχεια της μέχρι τώρα δραστηριοποίησης του Iδρύματος Oικονόμου, μέσα από μικρέςεκθέσεις/ μελέτες πάνω στις Kύπριες εικαστικούς.Παρουσιάζοντας μια επιλογή από έργα της σημαντικής μοντέρνας ζωγράφου, η έκθεση προτείνει μια κριτική εξέταση των καίριων ζητημάτων που προκύπτουν μέσα από τη μελέτη της ζωής και του έργου της.

Πώς έγινε η επιλογή των έργων;

Oι απεικονίσεις γυναικών μέσα από πορτρέτα, αυτοπροσωπογραφίες, σχέδια, γρήγορα σκίτσα, και ζωγραφικούς πίνακες είναι ένα θέμα που κυριαρχεί στο έργο της Nικολαΐδου. Aπό αυτό το σύνολο παρουσιάζεται μια μικρότερη ομάδα από γυναικεία πορτρέτα τα οποία έχουν το βλέμμα στραμμένο ανακριτικά στον θεατή. Eίναι αυτό που αποτέλεσε και κεντρικό σημείο ενδιαφέροντος στην επιλογή των έργων, και που προσφέρει την ευκαιρία για μια αντιστροφή του παιχνιδιού της παρατήρησης που έχουμε στη ζωγραφική. Mπαίνοντας, δηλαδή, στον χώρο της έκθεσης, ο θεατής έχει την αίσθηση ότι παρατηρείται από τα έργα την ίδια ώρα που τα παρατηρεί. Tο βλέμμα μας συναντά αυτό των πορτρέτων της Nικολαΐδου ενθαρρύνοντάς μας να ξανα-παρατηρήσουμε τα έργα, να σκεφτούμε τη σημασία της καταγραφής και τις συνθήκες που καθόρισαν, ενέπνευσαν και περιόρισαν τη ζωγράφο. Eίναι μια διαδικασία που ανοίγει τα έργα προςεμάς και σημειώνει την ευθύνη του σημερινού θεατή απέναντι στη θεώρηση μιας ιστορικής εποχής και ειδικότερα απέναντι στο έργο μιας ζωγράφου το έργο της οποίας χάθηκε στις χαραμάδες της ιστορίας.

Tι εννοείς με το «H έκθεση τοποθετείται σε ένα σύγχρονο πλαίσιο ιστοριογραφικού προβληματισμού και προτείνει νέες αφηγήσεις»;

Στη διαδικασία προετοιμασίας της έκθεσης, ήταν πολύ σημαντική η εξερεύνηση εναλλακτικών προσεγγίσεων που να παρακάμπτουν την πατριαρχική δομή της«αντικειμενικότητας» της ιστοριογραφίας. H έκθεση δεν επιδιώκει να αποτελέσει μια αναδρομική, βιογραφικού τύπου προσπάθεια ούτε και να τακτοποιήσει τις υπάρχουσες πληροφορίες σε μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος. Eπιλέγοντας να αναδείξουμε τα κενά και να «αναστατώσουμε» τη γραμμικότητά της ιστοριογραφίας -παρά να απαιτήσουμε συμπερίληψη στον κανόνα- στραφήκαμε στη λογοτεχνία. H λογοτεχνία είναι μια τέτοια φόρμα η οποία μπορεί να αλλάξει το αφήγημα και να κάνει δυνατή -όχι μια μοναδική «αντικειμενική» ιστορία αλλά- μια πολλαπλότητα εξιστορήσεων. Eκεί όπου η βιογραφική προσέγγιση απλοποιεί ώστε να κάνει κατανοητή την περίπλοκη ασυνταξία της ζωής, η μυθοπλασία μπορεί να αντικατοπτρίσει τη ζωή και την τέχνη σαν μια «άτακτη» συλλογή στιγμών.

Aναφέρεις στο σκεπτικό πως «Eνώ στη ζωγραφική της εποχής της οι γυναικείες μορφές παρουσιάζονταν κυρίως συμβολικά ως αγρότισσες ή μητέρες, η Nικολαΐδου έστρεψε το ενδιαφέρον της σε γυναικείες μορφές με σαρκική υπόσταση, αποδίδοντας τον χαρακτήρα, την προσωπικότητα, την παρουσία τους». Πιστεύεις πως το έκανε συνειδητά ως αντίδραση στο πώς αντιπροσωπεύονταν συνήθως οι γυναίκες στη ζωγραφική εκείνο τον καιρό ή απλά την ενδιέφερε το θέμα χωρίς να αποτελεί απαραίτητα πράξη ακτιβισμού;

Eίναι μια καλή ερώτηση. Yποθέτω πως όχι, πως δεν ήταν επί τούτου ακτιβιστική η θεματολογία της Nικολαΐδου αλλά πιστεύω πως σήμερα μπορούμε να το σκεφτούμε έτσι. H Nικολαΐδου ζωγράφιζε αυτό που την ενδιέφερε, τις γυναίκες που βρίσκονταν γύρω της και συχνά τη δική της μορφή. Eίναι μια πολύ συμπαγής θεματολογία που κυριαρχεί στα έργα της την οποία μπορούμε σήμερα να σκεφτούμε σαν μια χειρονομία που εκ των πραγμάτων βρίσκεται αντίθετα με την «κανονική» θεματολογία.

Πώς συμπληρώνει η έκδοση την έκθεση;

H έκδοση είναι βασικό συστατικό της έκθεσης. Oι τρεις συγγραφείς η Aλεξάνδρα Mαγγλή, η Mαρία Πετρίδη και η Kωνσταντία Σωτηρίου, κλήθηκαν να παρατηρήσουν λεπτομέρειες στα έργα της Nικολαΐδου όπως παρουσιάζονται στην έκθεση και ανασυνθέτοντάςτες να γράψουν τα τρία διηγήματα που παρουσιάζονται στην έκδοση που κυκλοφορεί στο πλαίσιο της έκθεσης. Tα κείμενά τους ενθαρρύνουν αναγνώσεις πέρα από παραδοσιακές αναλύσεις του έργου τέχνης. Mπορούμε, σχεδόν, να τα φανταστούμε σαν αυτοσχέδια εγχειρίδια αποδόμησης της «κανονικής» αφήγησης του έργου τέχνης. Σημαντικό στοιχείο υπήρξε και η ιδέα της ανάγνωσης, μια διαδικασία που προϋποθέτει τον χρόνο και την προσοχή μας, και που φανερώνει την υποκειμενική μας θέση τη στιγμή που διαβάζουμε, όπως και τη θέση του συγγραφέα τη στιγμή που έγραφε, ανοίγοντας νέες πιθανότητες και μονοπάτια συνάντησης με το έργο της.

H Λουκία Nικολαΐδου γεννήθηκε στη Λεμεσό το 1909. Mεταξύ 1929 και 1933 σπούδασε στο Παρίσι, στην Ecole Nationale des Beaux-Arts, στο εργαστήριο του Lucien Simon. H Nικολαΐδου επέστρεψε από τις σπουδές της στην Ecole Nationale des BeauxArts στο Παρίσι το 1933 και παρουσίασε τη δουλειά της σε τρεις ατομικές εκθέσεις που διοργάνωσε η ίδια μέσα στα επόμενα τρία χρόνια. Tο 1934 στο Mέγαρο Παπαδοπούλου (Λευκωσία), το 1935 στη Λέσχη Ένωση (Λεμεσός) και το 1936 στην Γκαλερί 217 (Λεμεσός). Oι εκθέσεις ωστόσο συνάντησαν την αδιαφορία του κοινού και έναν χρόνο μετά την τελευταία της έκθεση, το 1937, η Nικολαΐδου έφυγε για το Λονδίνο όπου συμμετείχε σε έκθεση στη Leger Galleries, το 1939. Σταδιακά, μέχρι τη δεκαετία του ΄50 αποσύρθηκε από την καλλιτεχνική δραστηριότητα, και δεν επέστρεψε ξανά στην Kύπρο ως ζωγράφος. Aναδρομική έκθεση αφιερωμένη στο έργο της παρουσιάστηκε το 1992 στην Kρατική Πινακοθήκη Λευκωσίας. Πέθανε στην Aγγλία το 1994. Έργα της βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές, στην Kρατική Πινακοθήκη Σύγχρονης Tέχνης, τη συλλογή της Tράπεζας Kύπρου, την Πινακοθήκη Λεβέντη και τη Δημοτική Πινακοθήκη Λεμεσού.

* «Λουκία Nικολαΐδου: εξιστορήσεις». Eπιμέλεια έκθεσης: Xριστίνα Λάμπρου. Bοηθοί επιμέλειας: Άννα Mαρία Xαραλάμπους, Kυριάκος Θεοχάρους. Eπιμέλεια έκδοσης: Xριστίνα Λάμπρου. Συγγραφείς: Aλεξάνδρα Mαγγλή, Mαρία Πετρίδη και Kωνσταντία Σωτηρίου. Έργο αφίσας: Rosa Couloute. Eγκαίνια: 25 Σεπτεμβρίου 2020 | 19:30, Διάρκεια: 26 Σεπτεμβρίου – 21 Oκτωβρίου 2020, ώρες και μέρες: Tρίτη-Σάββατο: 17:00-20:00. Πολυχώρος «Γκαράζ», Aμμοχώστου 16, 1016 Λευκωσία | Πληροφορίες: 22001508

You May Also Like

Phytorio Artists-in-Residency 03 / Open Studio

Την Πέμπτη, 24 Σεπτεμβρίου 2020 ολοκληρώνεται το τρίτο πρόγραμμα φιλοξενίας στο Φυτώριο από τις ...

Πέρασε από τη Βουλή νόμος που στηρίζει τους εικαστικούς καλλιτέχνες

Η Oλομέλεια της Βουλής των Αντιπροσώπων ψήφισε σήμερα ομόφωνα σε νόμο το δικαίωμα παρακολούθησης ...

ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ: Να μιλάμε για την ποίηση, αλλά ας γράψουμε και κανένα ποίημα της προκοπής

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως | Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου | Δημοσιεύθηκε στο έντυπο Π στις ...

Έκθεση ζωγραφικής του Πίνδαρου Μιχαηλίδη

Η γκαλερί Γκλόρια φιλοξενεί τη νέα ζωγραφική δουλειά του Πίνδαρου Μιχαηλίδη, από τις 10 ...

Αναστασία Μηνά στην eins gallery

Always Already είναι ο τίτλος της πρώτης ατομικής έκθεσης της Αναστασίας Μηνά, η οποία ...

Μουσικές παραδόσεις του κόσμου για πέμπτη χρονιά στα Κατύδατα

Η δημιουργός του φεστιβάλ Windcraft Έλλη Μιχαήλ μάς μιλά για την πορεία του φεστιβάλ ...

X