Άγνωστες περιπέτειες των Κυπρίων κατά τον πόλεμο 1570-1571

Γράφει η Νάσα Παταπίου

Σημαίνοντα πρόσωπα της κυπριακής κοινωνίας αλλά και τον τρόπο με τον οποίο κατόρθωσαν να απελευθερωθούν φέρνει στο φως νοταριακό έγγραφο – κοινό στοιχείο όλων ο κοινός τους σωτήρας, Κύπριος Avertano Pavia

Μια ενδιαφέρουσα νοταριακή πράξη η οποία συντάχθηκε στη Βενετία το 1581 φέρνει στο φως όχι μόνο σημαντικά πρόσωπα της κυπριακής κοινωνίας αλλά και με ποιον τρόπο κατόρθωσαν ν’ απελευθερωθούν με λύτρα από τα χέρια των εχθρών, μετά την κατάληψη της Κύπρου από τους Οθωμανούς και στη συνέχεια ν’ αναχωρήσουν για τη Βενετία.

Πολλά από αυτά τα πρόσωπα, μέλη γνωστών κυπριακών οικογενειών της ίδιας εποχής, κατάφεραν αργότερα σε πείσμα της κακής τους μοίρας, αφού απώλεσαν την πατρίδα και το βιός τους, να διαπρέψουν στη νέα πατρίδα που είχαν επιλέξει να εγκατασταθούν και να ζήσουν.

Οι Κύπριοι αυτοί είχαν απευθυνθεί στον Βενετό νοτάριο ώστε να συντάξει την εν λόγω πράξη με την οποία όλοι πιστοποιούσαν και υπέγραφαν ενόρκως ότι όλα όσα θα ανέφεραν θα ανταποκρίνονταν στην αλήθεια. Οι πρόσφυγες αυτοί επιθυμούσαν να στηρίξουν μ’ αυτόν τον τρόπο τον άνθρωπο που τους είχε βοηθήσει και απαλλάξει από την αιχμαλωσία και στη συνέχεια με τις δικές του ενέργειες κατόρθωσαν να μεταβούν στη Βενετία. Από το νοταριακό αυτό κείμενο αντλούμε σημαντικά προσωπογραφικά στοιχεία γι’ αυτούς τους Κυπρίους, οι οποίοι αργότερα υπήρξαν σημαντικά μέλη της κυπριακής παροικίας στη Βενετία. Τα πρόσωπα αυτά ήταν: ο ευγενής φεουδάρχης Bernardo Martinengo, o επίσης φεουδάρχης Ιάκωβος Στράμπαλης, γιος του Διομήδη, ο έμπορος Φραγκίσκος Σοδερίνης, ο καπιτάνος Ιωάννης Παύλος Βουστρώνιος, ο Ματθαίος Ματθαίου και η Μαρία-Περιστέρω, μοναχή στη μονή της Santa Maria Mazor, δηλαδή της Παναγίας της Τύρου, στη Λευκωσία. Η μοναχή Μαρία-Περιστέρω, κατά κόσμον Βέρα Lase, αναφέρεται ως ευγενής Κύπρια. Επίσης, ανάμεσα σ’ αυτούς τους πρόσφυγες ήταν και η Μαρία, χήρα του άρχοντα Russier Pavia, όλοι καταγόμενοι από το βασίλειο της Κύπρου και κάτοικοι της Λευκωσίας.

Ο καρμελίτης εφημέριος

Όλοι οι προαναφερόμενοι είχαν ευεργετηθεί και ελευθερωθεί με τη βοήθεια του Κύπριου Avertano Pavia, μέλους του τάγματος των καρμελιτών, γι’ αυτό παρακάλεσαν τον νοτάριο να συντάξει την πιο κάτω συμβολαιογραφική πράξη και ενόρκως πιστοποίησαν ότι ο καρμελίτης αυτός υπήρξε για πολλά χρόνια εφημέριος (capellano) των Βενετών και είχε εκλεγεί γι’ αυτή τη θέση από τον Βενετό πρόξενο Zuanne Malipiero, που υπηρετούσε στην Ανατολή.

Το έγγραφο αυτό συντάχθηκε για να βοηθηθεί ο εφημέριος αυτός από τις βενετικές αρχές και γι’ αυτό οι άνθρωποι που ευεργέτησε έσπευσαν ως μάρτυρες να το επιβεβαιώσουν.

Κατά την εποχή του πολέμου, ο καρμελίτης αυτός διέθεσε τα υπάρχοντά του για να ευεργετήσει και να στηρίξει τους δύστυχους αιχμαλώτους αψηφώντας κάθε κίνδυνο. Με δικά του χρήματα ελευθέρωσε αρκετούς από την αιχμαλωσία και επίσης με δικές του προσπάθειες συνέτεινε για την απελευθέρωση άλλων. Μεταξύ αυτών είχε απελευθερώσει τις αρχόντισσες που προαναφέρθηκαν, δηλαδή, τη Μαρία-Περιστέρω και την αρχόντισσα Μαρία, η οποία ήταν νύμφη του καρμελίτη εφημέριου. Ένας γιος της Μαρίας Pavia με το όνομα Θωμάς απεστάλη με έξοδα του εφημερίου Avertano Pavia σε χριστιανικά μέρη και, επίσης, με δικές του δαπάνες απελευθέρωσε και την αρχόντισσα Έλενα Βουστρωνίου, θυγατέρα του κόμη της Τρίπολης και αδελφή του επισκόπου του Parenzo. Επίσης, ελευθέρωσε και άλλους, όπως η Μαργαρίτα Curazer με τα παιδιά της, ο Φραγκίσκος Σοδερίνη με την οικογένειά του καθώς και η οικογένεια του μακαριστού Γιώργη Xisti, και τους συνόδευσε όλους κρυφά κατά τη νύχτα ώσπου κατάφεραν να επιβιβαστούν σε μια νάβα και να εγκαταλείψουν την Κύπρο.

Ιωάννης Συγκλητικός

Από το ίδιο έγγραφο πληροφορούμαστε και για το τέλος ενός από τους τρεις διοικητές των Κυπρίων που είχε καταφύγει στα βουνά κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ο ευεργέτης αυτός των αιχμαλώτων Κυπρίων γνώριζε πόσο επικίνδυνο ήταν τότε να διαμένεις στην Κύπρο με τις αγριότητες των Οθωμανών. Στα βουνά του Τροόδους κατά τη διάρκεια του πολέμου ήταν υπεύθυνοι για την άμυνα οι καπιτάνοι Σκιπίων Caraffa, Πέτρος Παύλος Συγκλητικός και Ιωάννης Συγκλητικός. Όταν ο Ιωάννης Συγκλητικός βρέθηκε στα χέρια του Μουσταφά πασά, αυτός αμέσως τον απαγχόνισε. Επειδή υπήρχε κίνδυνος να βρεθούν και αυτοί στα χέρια των εχθρών και να χάσουν τη ζωή τους, αφού κάποιοι από αυτούς, όπως θα αναφέρουμε παρακάτω, είχαν υπερασπιστεί την πατρίδα πολεμώντας εναντίον των Οθωμανών, κρίθηκε αναγκαίο να εγκαταλείψουν την Κύπρο. Κυκλοφορούσαν κρυμμένοι τη νύχτα ώσπου ο σεβασμιότατος εφημέριος βρήκε ένα καράβι, στο οποίο επιβιβάστηκαν όλοι με τις οικογένειές τους και τα υπάρχοντά τους, με προορισμό την Τρίπολη. Αφού οδηγήθηκαν εκεί σώοι, φιλοξενήθηκαν από τον καρμελίτη εφημέριο, αν και υπήρχε κίνδυνος για τη ζωή του εάν οι Οθωμανοί πληροφορούνταν τις ενέργειές του, και στη συνέχεια φρόντισε ώστε αναχώρησαν για την Ευρώπη (christianita).

Όλοι οι Κύπριοι πρόσφυγες διαβεβαίωναν ότι ο άγιος αυτός άνθρωπος είχε πράξει ό,τι περνούσε από τα χέρια του για να βοηθήσει και να σώσει τους φτωχούς αιχμαλώτους όχι μόνο με προσευχές, αλλά και με πράξεις. Ο ίδιος, όπως πιστοποιούσαν, είχε πολλούς συγγενείς αιχμαλώτους που βρίσκονταν στην Τουρκία και επίσης έναν αδελφό και μια αδελφή στην Κύπρο με τις οικογένειές τους, οι οποίοι ανέμεναν τη δική του αρωγή για να μπορέσουν να ελευθερωθούν.

Αναφέρεται επιπρόσθετα και μία άλλη περίπτωση κατά την οποία ο Κύπριος εφημέριος είχε προσφέρει τις υπηρεσίες του. Σύμφωνα με ένορκη μαρτυρία του Bernardo Martinengo, o εφημέριος Avertanο είχε βοηθήσει μια άλλη οικογένεια να γλυτώσει και ν’ αναχωρήσει στην Ευρώπη. Είχε φθάσει από την Κωνσταντινούπολη στην Τρίπολη ένας με το όνομα Orambei που καταγόταν από την Απουλία και είχε εξισλαμισθεί με τη βία. Τον συνόδευε η γυναίκα του που ήταν έγκυος και ένα τρίχρονο παιδί τους. Κανείς δεν θέλησε από τους συγγενείς του ή δεν μπορούσε να τον βοηθήσει, όταν εκλιπαρούσε και ζητούσε τη βοήθειά τους για να μεταβεί σε χριστιανική χώρα, γιατί διέτρεχαν μεγάλο κίνδυνο από τους Οθωμανούς.

Ο καρμελίτης εφημέριος, μόλις ο Orambei του ζήτησε βοήθεια, αμέσως τον δέχθηκε με αγάπη και βάπτισε τον μικρό του γιο στην κατοικία του. Στη συνέχεια οδήγησε κατά τη νύχτα τον Orambei με την οικογένειά του σε μια νάβα από τη Μεσσήνη και αναχώρησαν σώοι για τη Δύση.

Μαρία, Έλενα και Μαργαρίτα

Νέα προσωπογραφικά στοιχεία αντλούμε από το ίδιο νοταριακό έγγραφο για τις τρεις Κύπριες που έχουμε προαναφέρει. Η πρώτη είναι η θυγατέρα της Απολλωνίας Συγκλητικού και του Βαρθολομαίου Pesaro και εγγονή του εμπόρου Νικόλαου Συγκλητικού, φεουδάρχη της Αναφωτίδας. Η Μαρία-Περιστέρω, σύμφωνα με την πηγή αυτή, πριν αφιερωθεί στη μονή της Παναγίας της Τύρου ονομαζόταν Βέρα Lase και, προφανώς, ο σύζυγός της καταγόταν από τη μεγάλη κυπριακή οικογένεια Lase, η οποία μεταξύ άλλων είχε ως φέουδο την Ψημολόφου.

Η Έλενα Βουστρωνίου δεν είναι άλλη παρά μία από τις έξι θυγατέρες του δεύτερου κόμη της Τρίπολης Alvise Δενόρες και σύζυγος του Ιάσονα Βουστρωνίου. Η Έλενα έως το 1593 γνωρίζουμε ότι ζούσε στη Βενετία στο ίδιο σπίτι με την αδελφή της Λάουρα. Στο νοταριακό μας έγγραφο διευκρινίζεται ότι η Έλενα ήταν αδελφή του επισκόπου του Parenzo. Πρόκειται για τον Καίσαρα Δενόρες, που ακολούθησε εκκλησιαστική καριέρα. Αρχικά υπηρέτησε ως αρχιδιάκονος στην Πάφο και στις 9 Φεβρουαρίου 1573 διορίστηκε επίσκοπος του Parenzo στην Ιστρία. Ο Καίσαρας Δενόρες, επίσκοπος του Parenzo, έζησε ασκητικά και είχε τη φήμη ενός αγίου.

Η τρίτη Κύπρια που φυγαδεύτηκε στη Βενετία το 1573 μαζί με τη Μαρία-Περιστέρω (Βέρα Pesaro Lase) και την Έλενα Δενόρες Βουστρωνίου, και μάλλον η πιο διάσημη, ήταν η Μαργαρίτα Mexia Curazer και μετέπειτα Μαγαρίτα Florio. H διαθήκη της, την οποία έχουμε δημοσιεύσει, μας γνωστοποιεί ότι η Κύπρια αυτή είχε φοβερό δυναμισμό. Μετά την προσφυγιά και ήδη χήρα -ίσως ο σύζυγός της να χάθηκε στον πόλεμο- εγκατέλειψε την Κύπρο μαζί με τα παιδιά της κι εγκαταστάθηκε στη Βενετία. Αργότερα, στην πόλη των τεναγών, τέλεσε δεύτερο γάμο με τον επίσης κυπριακής καταγωγής Σίμωνα Florio και διεκδίκησε με δικαστικούς αγώνες την περιουσία που είχε ο πατέρας της στη Βενετία, πριν ξεσπάσει ο πόλεμος 1570-1571 στην Κύπρο. Συνδεόταν συγγενικώς είτε εξ αίματος είτε εξ αγχιστείας με τις σπουδαιότερες οικογένειες τότε της Κύπρου και όπως μαρτυρείται στη διαθήκη της είχε στην κατοχή της αριθμό πινάκων και εικόνων και είχε στενές σχέσεις με την οικογένεια του ζωγράφου Ιωάννη Καλογερά.

Στράμπαλης και Σοδερίνης

Ο Ιάκωβος Στράμπαλης είναι ένας από τους γιους του φεουδάρχη και για ένα διάστημα βισκούντη της Λευκωσίας Διομήδη Στράμπαλη, αλλά περισσότερο γνωστού ως κατόχου του χρονικού που έλαβε το όνομά του ως χρονικό Strambaldi. Ο Ιάκωβος μαζί με άλλους φεουδάρχες είχε μεταβεί το 1570 μαζί με τον αδελφό του στην υπεράσπιση της Αμμοχώστου. Όπως αναφέρεται τόσο από τον Άγγελο Καλέπιο όσο και από τον Άγγελο Gato, πολέμησε γενναία ως στρατιωτικός διοικητής. Πληροφορηθήκαμε εδώ πώς γλύτωσε και πώς κατέφυγε στη Βενετία με τη βοήθεια του Καρμελίτη εφημέριου. Αργότερα τον συναντούμε στην Πόλα της Ιστρίας. Στην υπεράσπιση της Αμμοχώστου βρισκόταν και ο αδελφός του, Θωμάς, ο οποίος μάλιστα από μία έκρηξη είχε υποστεί εκτεταμένα εγκαύματα. Όταν παραδόθηκε η πόλη στον εχθρό, δραπέτευσε στα βουνά για να μην αιχμαλωτιστεί και αφού για μακρύ χρονικό διάστημα κρυβόταν κατόρθωσε στο τέλος να φθάσει στη Βενετία. Ένα αίτημα του Θωμά Στράμπαλη στις βενετικές αρχές μάς έδωσε αρκετές ειδήσεις για τις περιπέτειές του κατά τον πόλεμο της Κύπρου.

Τέλος, μεταξύ των ατόμων αυτών που αναχώρησαν μαζί για τη Βενετία ήταν και ο έμπορος Φραγκίσκος Σοδερίνης. Είχε υπερασπιστεί τη Λευκωσία από τον προμαχώνα Φλάτρο και ήταν υπολοχαγός στον λόχο του Ιταλού στρατιωτικού διοικητή Φιλίππου da Milano. Kατά τη διάρκεια του πολέμου κάλυπτε τις δαπάνες δώδεκα στρατιωτών, οι οποίοι βρίσκονταν στην άμυνα της Λευκωσίας. Επίσης, προσέφερε ένα από τα περιβόλια του στη Λευκωσία για να εγκατασταθούν διακόσιοι στρατιώτες υπερασπιστές της πρωτεύουσας. Οι αδελφοί του έπεσαν στη Λευκωσία και αυτός με τη βοήθεια του Avertanο Pavia κατέφυγε με την οικογένειά του στη Βενετία, όπου εκεί όπως φαίνεται διατηρούσε πριν τον πόλεμο εμπορικό γραφείο. Στη συνέχεια εξελίχθηκε και διέπρεψε ως σπουδαίος έμπορος και ως μέλος της Ελληνικής Αδελφότητας στη Βενετία.

Αυτοί ήταν οι πρόσφυγες γυναίκες και άνδρες που αφού βίωσαν τα δεινά του πολέμου και γλύτωσαν από την αιχμαλωσία ή του θάνατο, χάρη στην αρωγή του καρμελίτη εφημέριου Avertanο Pavia, διέπρεψαν στη δεύτερη πατρίδα τους, τη Βενετία, χωρίς να λησμονήσουν ποτέ τον γενέθλιο χώρο τους, τη μακρινή πατρίδα Κύπρο…

You May Also Like

Αθησαύριστες ειδήσεις από τα κατάστιχα του Βατικανού

Tα κατάστιχα του Βατικανού εμπλουτίζουν τις γνώσεις μας για την τοπογραφία της μεσαιωνικής Λευκωσίας ...

Ιστορικές ειδήσεις για τα πραστιά της Κύπρου

Πέντε χωριά της Κύπρου ονομάζονται πραστιά και για να διακρίνονται αναφέρεται και η περιοχή ...

Παρσάτα, Δράπια και Λατούρου

Μεταξύ των χωριών που χάθηκαν με την πάροδο των αιώνων και τα οποία ανήκαν ...

Τα χωριά Αγρίδια της Κύπρου

Στη σημερινή έκδοση παρουσιάζουμε στοιχεία από την πλούσια ως «ατρύγητο πέλαγος» ιστορία των χωριών ...

Διάσημοι πειρατές και κουρσάροι στις ακτές της Κύπρου (16ος αι.)

Γράφει η Νάσα Παταπίου Μετά την κυριαρχία των Οθωμανών στο Αιγαίο Πέλαγος οι Οθωμανοί ...

Οι κομητείες Ιόππης και Καρπασίας

Δύο από τις κομητείες του βασιλείου της Κύπρου ήταν η κομητεία Ιόππης που κατά ...

X