Ηρόδοτος: Ο Πατέρας της Ιστορίας» (ΙΙΙ)

44ο Ετήσιο Συνέδριο της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων

Στο άρθρο της προηγούμενης βδομάδας παρουσιάσαμε τις εισηγήσεις της κυρίας Ροδοσθένους και της κυρίας Πολύμνιας Χατζηνεοφύτου στο 44ο Ετήσιο Συνέδριο της ΠΕΦ. Ολοκληρώνουμε σήμερα την παρουσίαση της εισήγησης της κυρίας Σαλώμης Χατζηνεοφύτου, καθώς επίσης και το ταξίδι στο ηροδότειο έργο.

Η εισηγήτρια, αφού αναφέρθηκε στην προσπάθεια του Ονήσιλου να πείσει τους Κύπριους να επαναστατήσουν κατά των Περσών, τόνισε ότι κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Αμαθούντας ο Ονήσιλος πληροφορήθηκε ότι ο Πέρσης στρατηγός Αρτύβιος πλησίαζε στην Κύπρο με στρατό. Τότε, έστειλε κήρυκες σε όλη την Ιωνία καλώντας για βοήθεια. Οι Ίωνες ανταποκρίθηκαν με μεγάλο στόλο. Όταν έφτασαν οι Πέρσες στην πεδιάδα της Σαλαμίνας, ο Ονήσιλος τάχθηκε εθελοντικά απέναντι στον Αρτύβιο, και επιδεικνύοντας θάρρος και εξυπνάδα τον εξουδετέρωσε.

Καθώς η μάχη εξελισσόταν, ο βασιλιάς του Κουρίου Στασάνωρ λιποτάκτησε και πήγε με το μέρος των Περσών. Αμέσως ακολούθησαν οι Σαλαμίνιοι που συνενώθηκαν με τις περσικές δυνάμεις, οι οποίες υπερτερούσαν πλέον έναντι των κυπριακών. Τότε οι Κύπριοι άρχισαν να υποχωρούν και πολλοί έπεσαν μαχόμενοι, ανάμεσα στους οποίους ήταν ο Ονήσιλος. Οι Αμαθούσιοι, επειδή ο Ονήσιλος τους είχε πολιορκήσει, αφού του έκοψαν το κεφάλι, το μετέφεραν στην Αμαθούντα και το κρέμασαν ψηλά, πάνω από τις πύλες. Και έτσι όπως ήταν κρεμασμένο το κούφιο κεφάλι ένα σμήνος μέλισσες το έκαναν κυψέλη. Ζητώντας χρησμό για αυτό το φαινόμενο, εμαντεύθη σφι την μεν κεφαλήν κατελόντας θάψαι, Ονησίλω δε θύειν ως ήρωι ανά παν έτος, δηλαδή το μαντείο διέταξε να κατεβάσουν το κεφάλι και να το θάψουν, προσφέροντας θυσίες στον Ονήσιλο κάθε χρόνο. Ολοκληρώνοντας, ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι οι Αμαθούσιοι εξακολουθούσαν να τιμούν τον Ονήσιλο μέχρι την εποχή του.

Το 1975, ένα μόλις χρόνο μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ο Κύπριος ποιητής Παντελής Μηχανικός κυκλοφόρησε την ποιητική συλλογή «Κατάθεση», στην οποία ανήκει το ποίημα Ονήσιλος, το οποίο βασίζεται στην αναφορά του Ηρόδοτου στο Ε΄ Βιβλίο των Ιστοριών του. Πρωταγωνιστής στο ποίημα είναι ο Ονήσιλος, ο οποίος με μια υπερρεαλιστική εικόνα παρουσιάζεται να βρίσκεται δίπλα στο ποιητικό υποκείμενο, που γίνεται μάρτυρας μιας νεκρανάστασης (Δίπλα μου ήτανε ο Ονήσιλος βγαλμένος απ’ την ιστορία και το θρύλο ολοζώντανος). Ο Ονήσιλος χαρακτηρίζεται ως αρχιλεβέντης, ο οποίος κρατά το ίδιο του το κρανίο γεμάτο μέλισσες, γεγονός που υπενθυμίζει τη θυσία του που οδήγησε τελικά στη μετά θάνατον απόδοση τιμών (Αρχιλεβέντης βασιλιάς αυτός κρατούσε στο χέρι ό,τι του ’χε απομείνει: ένα καύκαλο –το δικό του κρανίο– γεμάτο μέλισσες).

Το ποιητικό υποκείμενο αναφέρει ότι ο επαναστάτης και αγωνιστής Ονήσιλος, από τα βάθη της ιστορίας, έστελνε διαρκώς μηνύματα επαγρύπνησης και προβληματισμού (Δέκα χρόνια έστελλε τις μέλισσές του ο Ονήσιλος να μας κεντρίσουν να μας ξυπνήσουν να μας φέρουν ένα μήνυμα), τα οποία δεν λήφθηκαν υπόψη (Δέκα χιλιάδες μέλισσες έστειλε ο Ονήσιλος κι όλες ψοφήσανε απάνω στο παχύ μας δέρμα χωρίς τίποτα να νιώσουμε). Ως αποτέλεσμα, οι βάρβαροι έφτασαν στη Σαλαμίνα (χώρος όπου αγωνίστηκε και πέθανε ο Ονήσιλος/ολόκληρη η Κύπρος), και ο Ονήσιλος αγανακτισμένος θρυμμάτισε το κρανίο του πάνω στο κεφάλι του ποιητικού υποκειμένου (Κι όταν το ποδοβολητό των βαρβάρων έφτασε στη Σαλαμίνα φρύαξε ο Ονήσιλος. Άλλο δεν άντεξε. Άρπαξε το καύκαλό του και το θρυμμάτισε απάνω στο κεφάλι μου).

Το ποίημα ολοκληρώνεται με το ποιητικό υποκείμενο να αποδέχεται το άδοξο τέλος του, την τιμωρία του, αφού δεν στάθηκε αντάξιος της ιστορίας (Κ’ έγειρα νεκρός. Άδοξος, άθλιος, καταραμένος απ’ τον Ονήσιλο), τονίζοντας έτσι ότι όλοι όσοι θα έπρεπε να νιώσουν τα μηνύματα για το κακό που επρόκειτο να συμβεί στο νησί (π.χ. πνευματικοί άνθρωποι και ηγέτες) δεν τα ένιωσαν, αδιαφόρησαν και για αυτόν τον λόγο έχουν τη μεγαλύτερη ευθύνη.

Ο Ονήσιλος του Ηρόδοτου καταλύει τον χρόνο και επανεμφανίζεται στο ποίημα του Παντελή Μηχανικού το 1975, διατηρώντας τα χαρακτηριστικά που του προσέδωσε ο Ηρόδοτος (αρχιλεβέντης, ζωντανός θρύλος, τολμηρός πολεμιστής), αλλά και με επιπρόσθετα χαρακτηριστικά, αφού είναι πλέον δικαστής και τιμωρός, να μας υπενθυμίζει ότι ο ίδιος θυσιάστηκε για την ελευθερία του νησιού, ενώ η δική μας αδράνεια οδήγησε την Κύπρο στην καταστροφή του 1974.

Αυτό το όμορφο πάντρεμα Ιστορίας και Λογοτεχνίας, καθώς επίσης και όλες οι άλλες αξιόλογες εισηγήσεις

You May Also Like

Η γλώσσα σε καιρό κρίσης: τάσεις, στάσεις και αντιδράσεις

Ο στόχος της εκδήλωσης είναι να εξεταστεί το φαινόμενο «γλώσσα» σε σχέση με κρίσεις, ...

«Τάσεις και αναζητήσεις στην ποίηση της γενιάς της εισβολής»

Ο Όμιλος Λογοτεχνίας και Κριτικής ανακοινώνει τη συνέχιση των διαλέξεων της Σειράς «Τάσεις και ...

«Η Φλόγα», η τελευταία ποιητική συλλογή του Λέοναρντ Κοέν

«Η Φλόγα» είναι ο τίτλος της ποιητικής συλλογής που ο Κοέν θέλησε και πέτυχε ...

Με δυο παπούτσια από χαρτί: Μουσικοαφηγηματικές παραστάσεις για παιδιά

Μια καμήλα ιδιοκτήτρια ενός χωραφιού ψάχνει για βοηθούς για να το καλλιεργήσει. Ένας ελέφαντας ...

Διεθνές Θεατρικό Συμπόσιο

Στην προσπάθεια τους για διαιώνιση των Ελληνικών διαλέκτων  η Ένωση Θεατρικών Συγγραφέων Κύπρου ( Ε.Θ.Σ.Κ.) ...

Κριτική για δύο βιβλία ποίησης και διήγησης

Ο Χρυσόστομος Περικλέους γράφει για δύο βιβλία, την ποιητική συλλογή του Άντρου Λυρίτσα «…Πάντων ...

X