Μεγαλοφυΐα και αρρώστια…

Της Ζωής Χρυσάνθου*

Το όνομα του Τόμας Μαν (γέννηση: 6 Ιουνίου 1875) συνδέθηκε περισσότερο με το “Μαγικό Βουνό”, αλλά το ίδιο ενδιαφέρον παρουσιάζουν κι άλλα έργα του. Στο “Δόκτωρ Φαούστους” γίνεται αναφορά στη νόσο -σωματική και ψυχική- και σε θέματα τέχνης, ιδεολογίας, μουσικής, έρωτα και ζωής. Το μυθιστόρημα μπορεί να διαβαστεί σε τρία επίπεδα: το πρώτο αφορά την ιστορία ενός μεγαλοφυούς μουσικού, που πάσχει από σύφιλη, το δεύτερο αναφέρεται στη συμβολική παράσταση της γιγάντωσης του ναζισμού και το τρίτο στην περιγραφή της καθημερινής ζωής στο Μόναχο με τον βομβαρδισμό της πόλης και την κατάρρευση του ναζισμού.

Αφηγητής της ιστορίας είναι ο Ζερένους Τσάιτμπλομ, που επιχειρεί να βιογραφήσει τον φίλο του Άντριαν Λέβερκιν. Ο Λέβερκιν είναι ένας συνθέτης, που θα ζητήσει από τον διάβολο μόνο να συμβάλει στην πραγματοποίηση του καλλιτεχνικού του οράματος. Από την παιδική του ηλικία διακρινόταν για την ευφυΐα και την ψυχρή ιδιοσυγκρασία του, που θα τον οδηγήσουν πρώτα στην ακμή και έπειτα στην πτώση του. Ήταν, επίσης, ένας άνδρας χωρίς σεξουαλικές ορμές, καθώς τη μοναδική φορά που ήρθε σε επαφή με μια πόρνη κόλλησε σύφιλη. Από τότε και στο εξής, αφιερώθηκε στη μουσική και το ταλέντο του απογειώθηκε. Στο αγρόκτημα που νοίκιασε, μπαίνει ο διάβολος για να ανταλλάξει το όνειρο της επιτυχίας με την αγάπη. Φαίνεται, λοιπόν, πως ο Λέβερκιν κόλλησε τη νόσο εν γνώσει του, με σκοπό να απογειωθεί καλλιτεχνικά μέσω της τρέλας. Το σημείο αυτό θυμίζει τον “Φάουστ” του Γκαίτε, όπου ο Μεφιστοφελής υπογραμμίζει: “Ο καλλιτέχνης είναι του εγκληματία αδελφός και του τρελού. […] Ποτέ η ζωή δεν τα κατάφερε δίχως το αρρωστημένο”. Ο Μαν, συνδέοντας τη σκέψη του Γκαίτε και του Νίτσε, καταλήγει στο ότι η δύναμη βρίσκεται μακριά από κάθε είδους αγάπη, που προσλαμβάνεται ως αδυναμία. Έτσι, η παράδοση του Γκαίτε του 18ου αιώνα συνδέεται με τον 19ο αιώνα και τη φιλοσοφία του Νίτσε και φτάνει στον μοντερνιστικό 20ό αιώνα του Μαν.

Αναφερόμενος στην αγάπη, ο Μαν είχε γράψει κάποτε: “Αυτός που αγαπάει περισσότερο είναι ο κατώτερος, και πρέπει να υποφέρει”. Ο συμβιβασμός και η παραμονή δίπλα σε έναν άνθρωπο που δεν εμπνέει πραγματική αγάπη επιβεβαιώνουν τα λόγια του συγγραφέα. Από την άλλη, όμως, η αγάπη λειτουργεί σαν κίνητρο, σαν αντίδοτο, σαν άμυνα και σαν καταφύγιο και δίνει υπόσταση στην ανθρώπινη ύπαρξη. Στο πλαίσιο μιας κοινωνίας που επιβάλλει κανόνες, που λειτουργεί ανταγωνιστικά και ενισχύει το πνεύμα της ιδιοτέλειας, χρειαζόμαστε την αγάπη κι ας φαινόμαστε “κατώτεροι”, κι ας “υποφέρουμε”…

You May Also Like

Γραμματοσειρά Κ.Π. Καβάφη

“[…] το καλλιγραφικόν και ιδιόρρυθμον γράψιμόν του…” χαρακτήρισε την καλλιγραφική κληρονομιά του Κωνσταντίνου Καβάφη ...

8ο Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Κύπρου: «Κινηματογραφικές Αναγνώσεις»

Στο πλαίσιο του 8ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Κύπρου διοργανώνεται η εκδήλωση «Κινηματογραφικές Αναγνώσεις», ...

Youthcast: Η τέχνη στην Κύπρο

Την Τετάρτη, 14 Απριλίου στις 20:00, παρακολουθήστε ζωντανά στη σελίδα του ΟΝΕΚ στο Facebook, ...

«Άβυσσος η ωμότητα του ανθρώπου»: Μια βιβλιοπαρουσίαση σε συνεργασία με 7 καλλιτέχνες

Παρουσίαση του βιβλίου συλλογής ποιημάτων «Άβυσσος η ωμότητα του ανθρώπου», της συγγραφέως και ποιήτριας ...

Μεγάλος αδερφός

Του Mahir Guven Εκδόσεις Ίκαρος Το συναρπαστικό πρώτο μυθιστόρημα του Mahir Guven, «Μεγάλος αδερφός», ...

The Cyprus Oscar Wilde Festival: Οσα έγιναν, σε ένα βίντεο

To «The Cyprus Oscar Wilde Festival», το πρώτο ειδικά αφιερωμένο φεστιβάλ στη ζωή και ...

X