Οι συνέπειες της απόλυτης ελευθερίας του ανθρώπου

Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ (21 Ιουνίου 1905) υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους στοχαστές του 20ού αιώνα, καθώς η ενασχόλησή του με τον υπαρξισμό διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη φιλοσοφία.
Ο Σαρτρ αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως μια “ύπαρξη” χωρίς καμία ουσία, εγκαταλελειμμένη στον κόσμο και “καταδικασμένη” στην απόλυτη ελευθερία. Μόνο οι πράξεις και οι ελεύθερες επιλογές μπορούν να δώσουν νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη.

Στο κείμενό του “Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός” δίνει το παράδειγμα ενός νέου που βρίσκεται σε δίλημμα: να εγκαταλείψει την Αγγλία και να προσχωρήσει στις Ελεύθερες Γαλλικές Δυνάμεις, με σκοπό να εκδικηθεί τους Γερμανούς για τον χαμό του αδελφού του ή να παραμείνει κοντά στη μητέρα του και να τη στηρίξει ψυχολογικά; Εάν ακολουθήσει την πρώτη επιλογή, θα βοηθήσει τους συμπολίτες του. Στην περίπτωση αυτή παρατηρούνται δύο τύποι ηθικής: η ηθική της ατομικής αφοσίωσης και του χρέους απέναντι σε ένα σημαντικό πρόσωπο, και η ηθική ευρύτερων διαστάσεων, δηλαδή το χρέος απέναντι στην πατρίδα.

Το χριστιανικό δόγμα δεν μπορεί να βοηθήσει τον νέο, αφού οι αρχές που πρεσβεύει (αγάπη για τον πλησίον ή θυσία για τον συνάνθρωπο) δεν μπορούν να υποδείξουν τη σωστή επιλογή γιατί εκφράζουν την ίδια αξίωση. Ούτε η καντιανή ηθική μπορεί να βοηθήσει, καθώς βασική αρχή της είναι οι άνθρωποι να μην χρησιμοποιούν τους άλλους σαν μέσα, αλλά σαν σκοπό. Εάν επιλέξει τη σωτηρία της μητέρας του, θα θυσιάσει ως μέσο εκείνους που θα πολεμήσουν για χάρη τους, εάν επιλέξει τους συμπολίτες του, θα θυσιάσει τη μητέρα του. Επιπλέον, ο νέος δεν μπορεί να στηριχθεί στο συναίσθημα, γιατί η επιλογή του μπορεί να επιβεβαιωθεί μόνο όταν γίνει βίωμα, ενώ το συναίσθημα είναι σχετικό.
Στόχος του Σαρτρ είναι να τονίσει ότι ο άνθρωπος είναι απόλυτα ελεύθερος να προβαίνει στις επιλογές του και να έχει την ευθύνη των πράξεών του. Όμως, η απόλυτη ελευθερία τον “καταδικάζει”, εφόσον δεν υπάρχει καμία ηθική ή βοήθεια που να του υποδεικνύει τη σωστή επιλογή.

Συμπερασματικά, η απόλυτη ελευθερία σημαίνει απόλυτη ευθύνη των πράξεων. Ένας άνθρωπος που επιλέγει να είναι καλός, αποτελεί πρότυπο για τους άλλους ανθρώπους και οδηγεί στην ομαλή συμβίωση και πρόοδο μιας κοινωνίας. Τι γίνεται, όμως, με την αντίθετη συμπεριφορά και την επιλογή του κακού; Το ερώτημα είναι ρητορικό. Όπως αναφέρει ο Σαρτρ, “είσαστε ελεύθερος, διαλέξτε μόνος σας, δηλαδή εφεύρετε”, ας ληφθεί, όμως, υπόψη ότι η ελευθερία πρέπει να σχετίζεται με την ατομική και τη συλλογική ευθύνη.

*Φιλολόγου

You May Also Like

Παγκόσμιος Διαγωνισμός Ποίησης «Κ.Π Καβάφης» 2018

Η International Art Academy διοργανώνει τον 4ο Παγκόσμιο Διαγωνισμό Ποίησης «K.Π. Καβάφης» 2018. Στο Διαγωνισμό μπορεί ...

Ομήρου «Οδύσσεια» στα κυπριακά, από τον Άκη Σπανούδη

Συνέντευξη στον Παύλο Νεοφύτου Δύο χρόνια περάσανε από τότε που η σελίδα ΑΛΛΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ...

Στο διαδίκτυο το Αρχείο Καβάφη, από το Ιδρυμα Ωνάση

Χειρόγραφα, φωτογραφίες, κείμενα ημερολογιακού χαρακτήρα και προσωπικά αντικείμενα του Κωνσταντίνου Καβάφη είναι πια διαθέσιμα ...

Φεστιβάλ «Όψεις του Φανταστικού 2017»

Το φεστιβάλ που εστιάζει στη λογοτεχνία του φανταστικού θα λάβει χώρα από τις 28 ...

Πόσο επίκαιρος είναι ο πολιτικός εφιάλτης του Όργουελ;

Το όνομα του Τζορτζ Όργουελ έχει ξεφύγει εδώ και πολλά χρόνια από το αυστηρά ...

Φεστιβάλ Λογοτεχνίας «Όψεις του Φανταστικού 2018»

Το φεστιβάλ «Όψεις του Φανταστικού 2018» διοργανώνεται , την Παρασκευή, 21 Σεπτεμβρίου, στη Λεμεσό ...

X