Το «σύνδρομο της λυγερής»

Τον Οκτώβριο του 1922 ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, ένας από τους τρεις μεγάλους εκπροσώπους της ηθογραφίας (Παπαδιαμάντης, Βιζυηνός) και ο κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος του νατουραλισμού στη νεοελληνική λογοτεχνία, πεθαίνει από φυματίωση. Το έργο του Καρκαβίτσα περιλαμβάνει πολλά λογοτεχνικά είδη (π.χ. διηγήματα, μυθιστορήματα, ποίηση, χρονογραφήματα). Το πρώτο εκτενές πεζογράφημά του υπήρξε Η Λυγερή (1896), έργο το οποίο διαπραγματεύεται τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία και την αλλαγή στην οικονομική διαστρωμάτωση.

Η «λυγερή» είναι ένας όρος που προσδιορίζει μια όμορφη και αγνή κοπέλα, κυρίως του χωριού. Ο όρος αυτός προέρχεται από την καθημερινή ομιλία και απαντά συχνά στα δημοτικά τραγούδια. Στη λαϊκή παράδοση η «λυγερή» δεν εξατομικεύεται. Στο κείμενο του Καρκαβίτσα, όμως, συγκεκριμενοποιείται, γίνεται ο τίτλος του έργου και, σύμφωνα με τις συμβάσεις του μύθου και της πλοκής, αφορά ένα συγκεκριμένο άτομο, την Ανθή.

Η Ανθή είναι ερωτευμένη με τον νέο και όμορφο Γιώργη Βρανά. Ο πατέρας της, όμως, την υποχρεώνει να παντρευτεί έναν μεσόκοπο και άσχημο άνδρα. Ο Βρανάς προτείνει στην αγαπημένη του να την απαγάγει, αλλά εκείνη αρνείται, για να μην πάει κόντρα στη θέληση του πατέρα της. Ο πρώτος χρόνος του γάμου της υπήρξε πολύ πικρός και η Ανθή ζούσε με την ανάμνηση του Βρανά.

Όταν, όμως, αυτός παντρεύεται μια άλλη κοπέλα του χωριού και η Ανθή φέρνει στον κόσμο το πρώτο της παιδί, επέρχεται νομοτελειακά η «αφομοίωσις», δηλαδή η ηρωίδα εξιδανικεύει και ταυτίζεται με το άσχημο, το απεχθές, το αδιάφορο. Η λυγερή, όπως όλες «αι λυγεραί των χωρίων», υποτάσσεται χωρίς αντιρρήσεις στη μοίρα της, δεν αντιδρά και δεν απαλλάσσεται από αυτό. Τελικά, το συμφέρον επικρατεί του συναισθήματος.

Η κοινωνία μας πάσχει από το «σύνδρομο της λυγερής», επειδή άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο υποτάσσεται και ταυτίζεται με το αποκρουστικό πρόσωπο των χειραγωγών του (βλ. ΜΜΕ, πολιτική, οικονομικά συμφέροντα, ξενομανία κ.ο.κ.). Για την οικοδόμηση μιας ανεξάρτητης και προοδευτικής κοινωνίας πρέπει όλοι μας να προτάσσουμε και να αγωνιζόμαστε για τα δικά μας «θέλω», ώστε να απαλλαγούμε από το «σύνδρομο της λυγερής».

Η Λυγερή είναι ένα έργο εθνικό, διότι απλούστατα είναι έργο ωραίο. Σύμφωνα με τον Κωστή Παλαμά: «Ως δίπτυχος γραφή εξελίσσεται η Λυγερή. Η μία πτυχή πάμφωτος, ατίθασος, θριαμβευτική, ύμνος προς την ωραιότητα και την νεότητα […], η δευτέρα πτυχή, υπό σκιάν πένθους, άχαρις εγκαρτέρησις, μαρτύριον […]. Εις το πρώτον μέρος μειδιά η Κύπρις. εις το δεύτερον εκτείνει την χείρα της η Μήτηρ των τεθλιμμένων. Και εις το τέλος αι δύο γραφαί συναλείφονται εις μίαν, η οποία […] διαχύνει γλυκύπικρον λυκόφως».

You May Also Like

Έθιμα Θανάτου

Δημοσιεύουμε απόσπασμα του βραβευμένου διηγήματος της Κωνσταντίας Σωτηρίου που έλαβε το πρώτο βραβείο στον ...

ΕΚΔΟΣΗ|«Διηγήματα & τυχαίες ιστορίες»

Αυτό το μικρό βιβλίο είναι μια συλλογή μικρών ιστοριών που ποτέ δεν έχουν λεχθεί ...

Δραματοποιείται το «Περπατώντας στις Όχθες του Πεδιαίου Ποταμού»

Το βιβλίο της Άννας Μαραγκού «Περπατώντας στις Όχθες του Πεδιαίου Ποταμού» δραματοποιείται και μεταφέρεται ...

Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης για τον Βάιο Λιαπή

O Βάιος Λιαπής, καθηγητής στο Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Θεατρικές Σπουδές του Ανοιχτού Πανεπιστημίου Κύπρου και γνωστός μεταφραστής ...

Ο Μάρξ σε παιδικό βιβλίο και ταινία άνιμε στην Κίνα

Το ιστορικό, θεωρητικό έργο “Το Κεφάλαιο” (Das Kapital) του Καρλ Μαρξ σε εικονογραφημένη έκδοση ...

Τύφλωση – Μνήμη – Συγγραφή

Ο μέγιστος δάσκαλος των ελληνικών γραμμάτων, ο δημιουργός των ποιητικών κειμένων (“Ιλιάδα” και “Οδύσσεια”), ...

X