Για την καβαφική επέτειο

Γράφει η Στέλλα Αλεξίου, Διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας

Ο Κ.Π. Καβάφης γεννήθηκε στις 29 Απριλίου του 1863 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και πέθανε το 1933, την ημέρα των γενεθλίων του. Κατά τη διάρκεια των οικογενειακών μετακινήσεων έζησε στην Κωνσταντινούπολη (Ιούνιος 1882-Οκτώβριος 1885) και «κάτω από τη φωτισμένη επίβλεψη του Γιωργάκη Φωτιάδη ο ποιητής γνωρίζεται με τους αριστοκράτες της Πόλης, μελετάει βυζαντινή ιστορία, διαβάζει νεοελληνική ποίηση, λόγια και δημοτική…» (1). Στην Πόλη θα αρχίσει τις πρώτες ποιητικές δοκιμές του και θα επιστρέψει στην Αλεξάνδρεια το 1885, όπου θα περάσει το υπόλοιπο της ζωής του. Επιδίδεται με πάθος και αγάπη στην τέχνη της ποιήσεως, υποστηρίζει με όλη του τη θέρμη την πνευματική κίνηση των Ελλήνων της Αιγύπτου και δημοσιεύει άρθρα, μελετήματα και κριτικά σημειώματα. O Καβάφης δούλεψε μέχρι την τελευταία φάση της ζωής του ως ενεργός αναγνώστης. Εγχειρισμένος κι άφωνος, καθώς υπέφερε από καρκίνο του λάρυγγα, στο Νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού εξέφρασε στον Σαρεγιάννη την επιθυμία του να διαβάσει βιβλία «μόνο αστυνομικά» δείχνοντας ενθουσιασμένος με τα βιβλία του Siménon, που δεν τα γνώριζε ώς τότε και ακόμη τις τελευταίες ώρες, αν και σπάραζε από τους πόνοι από τον  καρκίνο, παρακάλεσε τη Ρίκα Σεγκοπούλου να πάει στη Δημαρχιακή Βιβλιοθήκη για να εξακριβώσει ορισμένες πληροφορίες για το ποίημα «Εις τα Περίχωρα της Αντιοχείας», το οποίο τότε επεξεργαζόταν.

Παράσημο του Φοίνικος

Υπό τη σκιά του «Παντοκράτορος» Κωστή Παλαμά η ελληνική πολιτεία απένειμε στον Αλεξανδρινό τον Μάιο του 1926 το παράσημο του Φοίνικος, τη μοναδική βέβαια διάκριση που αξιώθηκε o ποιητής όσο ζούσε, ενώ το καβαφικό έργο βρήκε αρκετές δεκαετίες μετέπειτα τεράστια απήχηση. Διασώθηκε και συντηρήθηκε χάρη στη φροντίδα του Γ.Π. Σαββίδη, η δε βιβλιογραφία που συγκεντρώθηκε γύρω από το όνομά του από τον συστηματικότερο και μεθοδικότερο βιβλιογράφο του ποιητή Δημήτρη Δασκαλόπουλο αποτελεί για εμάς τους νεότερους τη στέρεη βάση, που διευκολύνει την ανάγνωσή του, ειδικότερα όταν ψάχνεις μία πηγή και «ξέρεις πού θα τη βρεις σε ποιο συρτάρι θα προστρέξεις», όπως έλεγε ο ίδιος ο Καβάφης για τον δικό του τρόπο ανάγνωσης της βυζαντινής ιστορίας (2). Για τη φετινή καβαφική επέτειο επέλεξα να αναφερθώ στο ποίημα «Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης» (δημοσιεύθηκε σε μονόφυλλο στις 20 Αυγούστου 1928), που ξεχωρίζει λόγω της διπλής ειρωνείας του. Μέσω της θετικής διάθεσης που επικρατεί στο πρώτο μέρος προς το πρόσωπο του φανταστικού ήρωα Αριστομένη, η οποία συνδυάζεται εύστοχα με μια διπλή ειρωνική απόχρωση, ο ποιητής επιτυγχάνει στο δεύτερο μέρος να ακυρώσει εντελώς το μεγαλείο του. {TEXT BOLD TRELLO}Άρεσε γενικώς στην Αλεξάνδρεια, τες δέκα μέρες που διέμεινεν αυτού, ο ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης  Αριστομένης, υιός του Μενελάου. Ως τ’ όνομά του, κ’ η περιβολή, κοσμίως ελληνική. Δέχονταν ευχαρίστως τες τιμές, αλλά δεν τες επιζητούσεν, ήταν μετριόφρων. Αγόραζε βιβλία ελληνικά, ιδίως ιστορικά και φιλοσοφικά. Προ πάντων δε άνθρωπος λιγομίλητος. Θα ‘ταν βαθύς στες σκέψεις, διεδίδετο, κ’ οι τέτοιοι το ‘χουν φυσικό να μην μιλούν πολλά. Μήτε βαθύς στες σκέψεις ήταν, μήτε τίποτε. Ένας τυχαίος, αστείος άνθρωπος. Πήρε όνομα ελληνικό, ντύθηκε σαν τους Έλληνας, έμαθ’ επάνω, κάτω σαν τους Έλληνας να φέρεται, κ’ έτρεμεν η ψυχή του μη τυχόν χαλάσει την καλούτσικην εντύπωσι μιλώντας με βαρβαρισμούς δεινούς τα ελληνικά, κ’ οι Αλεξανδρινοί τον πάρουν στο ψιλό, ως είναι το συνήθειό τους, οι απαίσιοι. Γι’ αυτό και περιορίζονταν σε λίγες λέξεις, προσέχοντας με δέος τες κλίσεις και την προφορά, κ’ έπληττεν ουκ ολίγον έχοντας κουβέντες στοιβαγμένες μέσα του(3).{TEXT BOLD TRELLO} Ο Forster αναφέρθηκε στη διπλή ειρωνεία του ποιήματος και σημείωσε πως: Μερικές φορές υπάρχει μια διπλή ειρωνεία: ο «Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης» κάνει εντύπωση στους Αλεξαντρινούς με τη σιωπή και την αξιοπρέπειά του, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι παρά ένας κοινότατος νέος που δεν μιλά για να μην προδώσει την απαίσια ελληνική του προφορά (4).

Διαχρονικοί προβληματισμοί

Ο Καβάφης σκεφτόταν και μεριμνούσε για τις μελλοντικές γενιές, είχε συνείδηση ότι ως πνευματικός άνθρωπος μπορούσε να επηρεάσει και όφειλε να επηρεάσει τους συγχρόνους του και τους μεταγενέστερους. Γι’ αυτό εξάλλου τόσο οι σκέψεις όσο και οι προβληματισμοί του είναι τόσο διαχρονικοί και πάντα επίκαιροι. Αποχαιρετώντας τον ποιητή ο «Ταχυδρόμος» της 30ης Απριλίου 1933 έγραψε ανάμεσα σε άλλα: «Αν έχασες όμως την Αλεξάνδρεια, σε έχασε κι αυτή, σε χάνει η ελληνική διανόησίς της που σε είχε για πολύτιμο στολίδι και καύχημά της, και νοιώθει βαθειά το μεγάλο κενόν που σχηματίζεται με την αναχώρησί σου. Η διανόησις αυτή περιαλγής και συντετριμμένη με την απώλειά σου καταθέτει επί της σορού σου, στέφανον εκ δάφνης συμβολίζοντα τον αμάραντον της δόξης στέφανον με τον οποίον θα στεφθή το αθάνατο έργο σου». Το αθάνατο αυτό έργο, τόσο πλούσιο και σπάνιο, δεν έμεινε κλεισμένο απλώς μέσα στις βιβλιοθήκες, αλλά σχεδόν εννέα δεκαετίες μετά τον θάνατο του δημιουργού του καθρεφτίζει τον αναγνώστη του και τη δική του εποχή.

Παραπομπές

Στρατής Τσίρκας, Ο Καβάφης και η εποχή του, Κέδρος, Αθήνα 1983, σ. 146.

Ι.Α. Σαρεγιάννης, Σχόλια στον Καβάφη, Ίκαρος, Αθήνα 2005, σ. 36.

Κ.Π. Καβάφης, Ποιήματα Β (1919-1933), επιμ. Γ.Π. Σαββίδης, Ίκαρος, Αθήνα 2007, σ. 74.

Ε.Μ. Forster, «Το δεύτερο δοκίμιο», Επιθεώρηση Τέχνης (Αφιέρωμα στον Καβάφη), τχ. 108 (Δεκ. 1963), σ. 632.

Γ.Π. Σαββίδης, Μικρά Καβαφικά, τ. Β, Ερμής, Αθήνα 1987, σ. 101.

{TEXT BOLD TRELLO}Πηγές{TEXT BOLD TRELLO}

Γ.Π. Σαββίδης, Μικρά Καβαφικά, τ. Β, Ερμής, Αθήνα 1987.

Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Μαρία Στασινοπούλου, Ο βίος και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, Μεταίχμιο, Αθήνα 2002.

E.M., Forster, «Το δεύτερο δοκίμιο», Επιθεώρηση Τέχνης (Aφιέρωμα στον Καβάφη), τχ. 108 (Δεκ. 1963), σ. 630-633.

Ι.Α. Σαρεγιάννης, Σχόλια στον Καβάφη, Ίκαρος, Αθήνα 2005.

Κ.Π. Καβάφης, Ποιήματα Β (1919-1933), επιμ. Γ.Π. Σαββίδης, Ίκαρος, Αθήνα 2007.

Ι.Α. Σαρεγιάννης, Σχόλια στον Καβάφη, Ίκαρος, Αθήνα 2005.

Στρατής, Τσίρκας, Ο Καβάφης και η εποχή του, Κέδρος, Αθήνα 1983.

Βλ. Επιθεώρηση Τέχνης (Αφιέρωμα στον Καβάφη), τχ. 108 (Δεκ. 1963) σ. 708.

 

  • ΠΑΡΑΘΥΡΟ

    Το «Παράθυρο» είναι το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης [Κύπρος] και του διαδικτυακού πόρταλ www.politis.com.cy. Ειδήσεις, συνεντεύξεις, συναντήσεις, ρεπορτάζ, ήχοι, εικόνες – κινούμενες και στατικές, κριτικές προσεγγίσεις, λοξές ματιές. Βλέπουμε το δέντρο, δεν χάνουμε το δάσος

You May Also Like

Ζωή μεθόρια

“Ζωή μεθόρια” Του Θεόδωρου Γρηγοριάδη Εκδόσεις Πατάκη Από το Τμήμα Γραμμάτων, της Διεύθυνσης Εφαρμογής ...

Μαστίγωμα και φυλακή γιατί.. συμμετείχε σε ταινία

Σε 90 χτυπήματα με μαστίγιο και σε φυλάκιση ενός χρόνου καταδικάστηκε η Ιρανή ηθοποιός ...

Το ομοίωμα κεφαλιού του από Lego δώρισε ο Ed Sheeran

Ο Βρετανός τραγουδιστής και συνθέτης Ed Sheeran δημιούργησε με τουβλάκια Lego ένα ομοίωμα του ...

Βραβείο λογοτεχνίας της ΕΕ στον Κώστα Χατζηαντωνίου

Με το βραβείο λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης τιμήθηκε σήμερα στην Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης, ...

Το βραβείο Σιμόν ντε Μπωβουάρ για το 2017 στην Ασλί Ερντογάν

H Τουρκάλα συγγραφέας, ακτιβίστρια Ασλί Ερντογάν είναι η προσωπικότητα που θα τιμηθεί με το ...

X